IV SA/Gl 395/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie WSA Elżbieta Kaznowska NSA Wiesław Morys (spr.) Protokolant st. ref. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stypendium o d d a l a s k a r g ę. Wnioskiem z dnia [...] A. P. zwróciła się do Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w W. Ś. o przyznanie jej dofinansowania do trzyletnich licencjackich studiów zaocznych na Wydziale [...] Uniwersytetu Ś. Decyzją z dnia [...] Starosta W., na podstawie art.9 ust.1 pkt 14 lit.b, art.55 ust.1 i 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz.1001) i art.104 k.p.a., odmówił przyznania A. P. stypendium z tytułu podjęcia dalszej nauki. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że tego rodzaju świadczenie może otrzymać bezrobotny, który podjął dalszą naukę, nie przekroczył odpowiedniej wielkości dochodu, nadto nie posiada kwalifikacji zawodowych i nie ukończył 25 roku życia. Tymczasem wnioskodawczyni ma zarówno kwalifikacje zawodowe, gdyż legitymuje się wykształceniem [...], poza tym ukończyła [...] lat. Dlatego niepodobna było uwzględnić tego żądania. W odwołaniu A. P. wniosła o uchylenie tej decyzji i przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia. Wywodziła, iż rozstrzygnięcie to jest dla niej krzywdzące i bezzasadne, bowiem narusza konstytucyjnie zagwarantowane prawo do kształcenia się. Poza tym zaakcentowała opóźnienie w wydaniu podlegającego zaskarżeniu rozstrzygnięcia. Zaskarżoną decyzją, na zasadzie art.55 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz art.138§1 pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy kwestionowaną decyzję. Organ odwoławczy podzielił bowiem ustalenia i rozważania poczynione przez organ pierwszej instancji. W motywach decyzji podał, iż odwołująca się zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w dniu [...], spełniając warunki do uznania za osobę bezrobotną. Ma wykształcenie [...], ukończyła szereg wymienionych w uzasadnieniu decyzji kursów. Wniosek o przyznanie stypendium złożyła w dniu [...]. Przytaczając brzmienie przywołanego powyżej przepisu materialnoprawnego Wojewoda Ś. doszedł do przekonania, iż istotnie odwołująca się posiada kwalifikacje zawodowe, bo ukończyła szkołę średnią i może wykonywać zawód, oraz liczy [...] lat życia. Dlatego nie spełniła ustawowych przesłanek do nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia. Co do konstytucyjności tego przepisu organ wskazał, iż właściwym w materii oceny zgłoszonego zarzutu jest wyłącznie Trybunał Konstytucyjny. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, akcentując kwestie podniesione w odwołaniu, a nadto naruszenie zasad demokracji, prawo do godziwego życia i prawo do pracy. Naprowadziła na potrzebę kształcenia się w celu uzyskania pracy, co zapadłe w sprawie decyzje uniemożliwiają. W świetle tych kwestii oraz wobec braku środków do życia, rozstrzygnięcia te uważała za nielegalne i niesprawiedliwe. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga nie mogła odnieść skutku, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a tylko w tym aspekcie podlega kontroli sądowej. Stosownie do brzmienia art.1§1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem wykonywania administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych (p. art.1 i art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Zatem w toku postępowania badają czy objęte skargą decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego odpowiednio w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, jak też kontrolują czy nie są one dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 ostatnio przywołanej ustawy). Przy czym, jak głosi art.134 §1 tej ustawy, sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przeto oceny legalności dokonują również z urzędu. Tak więc inne okoliczności, nie należące do znamion legalności decyzji, pozostają poza zasięgiem ich kognicji. Przed przystąpieniem do merytorycznych wywodów godzi się jeszcze wskazać, że ocena zgodności z prawem, do jakiej powołane są sądy administracyjne, nie sięga badania poprawności, zasadności i celowości stanowienia przepisów ustawowych, które są podstawą wydania kontrolowanych aktów. Sądy te nie wreszcie władne dokonywać ocen konstytucyjności przepisów rangi ustawowej, ani tym bardziej prawo to nie służy organom administracyjnym, gdyż – jak trafnie wskazał Wojewoda Ś. – właściwym podmiotem w tym zakresie jest Trybunał Konstytucyjny. Organy, sądy, jak zresztą sama strona, mogą zwracać się do Trybunału o zbadanie zgodności z konstytucją konkretnego przepisu. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł takiej potrzeby. Zarzucane bowiem naruszenia nie nasuwają wątpliwości w tej materii. Prawo do uzyskania stypendium nie jest wszak uprawnieniem bezwzględnym, prawem podmiotowym, wypływającym z reguł konstytucyjnych właściwych dla demokratycznego państwa prawnego, którego uzyskanie jest powszechnie zagwarantowane. Natomiast jest uprawnieniem dobrowolnie ukształtowanym przez państwo, z którego skorzystać mogą osoby spełniające określone w ustawie warunki. Ich niespełnienie, a w konsekwencji wykluczenie prawa do stypendium, nie wyłącza dostępności kształcenia, ani nie narusza innych zasad konstytucyjnych. Nie każdy bezrobotny musi uzyskać pomoc w tej postaci. Trzeba pamiętać, że chodzi tu o świadczenia o charakterze niejako specjalnym, w odróżnieniu od podstawowych, do jakich należy przede wszystkim zasiłek dla bezrobotnych. W tych okolicznościach zawężenie kręgu osób uprawnionych nie jest, w ocenie Sądu, powodem dla kierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z ustawą zasadniczą przepisu art.55 ust.1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Przechodząc zaś do meritum, godzi się podnieść, że dokonane w opisanych powyżej ramach badanie legalności zaskarżonej decyzji nie wykazało uchybień przepisom prawa materialnego i procesowego. Rozstrzygnięcie to wydano na skutek zgromadzenia wszelkich dowodów potrzebnych do jego wydania, trafnej ich oceny oraz prawidłowych ustaleń faktycznych. Dały one podstawę dla poczynienia zasadnych rozważań prawnych dokonanych pod kątem przesłanek prawidłowo zastosowanej normy prawa materialnego. Skarżącej odmówiono przyznania prawa do stypendium na podstawie art.55 ust.1 przywołanej ustawy. Zasadnie poszukano tego reżimu prawnego, bowiem tylko na nim skarżąca mogła konstruować żądanie. Trafnie też przeanalizowano jego przesłanki. W brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy (a taka wersja jest istotna z punktu widzenia oceny legalności decyzji administracyjnych) art.55 ust.1 uprawniał do uzyskania stypendium bezrobotnego, o którym mowa w art.49 pkt 1 i 4, a który w okresie 6 miesięcy od dnia zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy podjął dalszą naukę w wymienionej w przepisie tym szkole. Pozostałe wymogi w tym miejscu nie są istotne dla sprawy. Połączenie spójnikiem "i" punktów 1 oraz 4 art.49 oznacza, że dla spełnienia warunków w nim uregulowanych konieczne jest łączne ich wystąpienie, zatem brak jednego choćby z nich skutkuje brakiem możliwości uwzględnienia żądania. W art. 49 pkt 1 powiada się o bezrobotnym, który nie ukończył 25 roku życia, zaś w art.49 pkt 4, o bezrobotnym bez kwalifikacji zawodowych. Nie wdając się w skądinąd słuszne rozważania organów dotyczące kwestii kwalifikacji skarżącej, dostatecznym było poprzestanie na jej wieku. Skoro urodziła się ona w dniu [...], to w dniu złożenia wniosku o stypendium ukończyła [...] lat. Przeto nie spełniła kryterium wiekowego. Na marginesie można dodać, że nie spełniała go nawet w dacie rejestracji w urzędzie pracy. Badanie dalszych kwestii jest już, wedle tego, co powyżej powiedziano, zbędne. Nie bez znaczenia dla oceny okoliczności sprawy jest też fakt, że również wedle wersji omawianego przepisu obowiązującej po dniu 1 listopada 2005 r. skarżąca przedmiotowego świadczenia nie mogłaby nabyć. Jeżeli więc jej zarzuty dotyczące nielegalności zaskarżonej decyzji okazały się chybione, natomiast zarzuty w materii konstytucyjności art.55 ust.1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie uzasadniały wszczęcia odpowiedniej procedury, wreszcie skoro Sąd z urzędu nie dopatrzył się okoliczności przemawiających za naruszeniem przez organy orzekające przepisów prawa materialnego lub procesowego, skarga nie mogła odnieść skutku. Co mając na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.