IV SA/Gl 398/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] nr [...] Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania B. S. od decyzji Prezydenta Miasta G. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na J.K. w kwocie 153,00 zł miesięcznie, na okres od 2017.11.01. do 2018.02.28 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Stan sprawy jest następujący Wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego został złożony przez B. S. w organie 07.11.2017r. W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż zgodnie z Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] . sygn. akt [...] na skutek odwołania od decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w K. z dnia [...] . nr [...] Sąd Rejonowy w G. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w K. i poprzedzające je orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. i zaliczył córkę B. S. J.K. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na stałe. W związku z powyższym uznano, iż spełnione zostały wszystkie warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania stronie prawa do wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego i ustalono, iż prawo do wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje stronie od miesiąca listopada 2017r. do 28.02.2018r. tj. do ostatniego dnia miesiąca, w którym córka strony ukończy 18 rok życia. Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła odwołanie gdzie podniosła, że córce J. K. winien być przyznany zasiłek pielęgnacyjny nie od 1 listopada 2017 r., a od 1 marca 2016 r. Wskazała swoje starania o uzyskanie dokumentów potwierdzających niepełnosprawność jej córki i związane z tym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Podała, że wyrok Sądu w formie pisemnej otrzymała na własną prośbę dopiero 30 października (wcześniej nie był on prawomocny). Skoro, jak później jej to uświadomiono wyrok ten stanowi nowe orzeczenie o niepełnosprawności dla jej córki, to była przekonana, że składając wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, zmieściła się w terminie trzech wymaganych przez ustawę miesiącach i należy jej się nadpłata za okres od 01.03.2016 r. do 31.10.2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpoznaniu odwołania utrzymało w mocy sporną decyzję uznając ja za zgodną z prawem. Wskazało przy tym, iż zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952) prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa art.. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 16, art. 17 i art. 17c. ust. 2 Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. (ust. 2a). W przypadku ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych o niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego(, ust 3.) Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas nieokreślony. W przypadku orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenie świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.(ust. 4). Zdaniem Kolegium skoro Sąd Rejonowy w G. wyrokiem o sygn. akt [...] z dnia [...] r. zaliczył małoletnią J. K. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na stałe zatem trzy miesięczny okres do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla małoletniej, aby zasiłek ten mógł zostać przyznany począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenia stopnia niepełnosprawności, upłynął z dniem 2 listopada 2017 r., zaś strona wniosek, złożyła 7 listopada 2017 r. czyli w okresie przekraczającym okres trzech miesięcy. Zdaniem Kolegium wyjaśnienia strony, że wyrok Sądu otrzymała na własną prośbę dopiero 10 października 2017 r. nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż nie liczy się data otrzymania wyroku lecz data wydania wyroku przez Sąd. W konsekwencji powyższego w ocenie SKO decyzja organu pierwszej instancji została wydana zgodnie z prawem. W skardze do WSA w Gliwicach strona nie zgodziła się z podjętym rozstrzygnięciem w sprawie podnosząc, iż nie godzi się z poglądem SKO iż gdyby zaraz po otrzymaniu wyroku złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na córkę J. K. , a nie szukała pomocy przy załatwieniu urzędowej sprawy w innych organach wówczas dochowałaby trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o przedmiotowy zasiłek . Wskazała też na zawiły sposób tłumaczenia jej przez prawnika okoliczności związanych z dochodzeniem do uzyskania dokumentu wymaganego dla uzyskania przedmiotowego świadczenia należnego córce jako osobie niepełnosprawnej oraz na brak wsparcia ze strony organów dla niej jako rodzica dziecka niepełnosprawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym, związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Rozpatrując sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdzić należy, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy nieprawidłowo uznały datę wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w G. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – 02.08.2017r. za datę wydania orzeczenia o niepełnosprawności, o której stanowi art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych . Zgodnie z tym przepisem jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Organy w niniejszej sprawie nie dostrzegły różnicy między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (o których niewątpliwie mowa w art. 24 ust. 2a), które to orzeczenia są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany, od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydanego przez sąd powszechny, które to orzeczenia w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje środek zaskarżenia. Tym samym organy obu instancji nie zauważyły, i nie rozpoznały w tym aspekcie wniosku strony o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na J. K. , że w przypadku wyroku sądu rejonowego data wydania wyroku nie jest jednocześnie datą prawomocności wyroku, jak w przypadku wyroku sądu II instancji. Tymczasem, wobec obowiązku nałożonego na stronę przepisem art. 24 ust. 2 ustawy złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub o jego kontynuację wraz z kompletem dokumentów, nie można nie dostrzec różnicy między datą orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydawanego przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a datą orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wyrokiem sądu powszechnego. W niniejszej sprawie dopiero wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] sygn. akt. [...]zmieniono zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w K. i poprzedzające je orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. w ten sposób, że zaliczono małoletnią J. K. do osób niepełnosprawnych na stałe z powodu choroby słuchu . Powyższe orzeczenie Sądu Rejonowego w G. - jego odpis Skarżąca otrzymała 10.10.2017r. i na odpisie tym nie ma klauzuli jego prawomocności, przy czym wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wraz z kompletem dokumentów złożono został w organie w dniu 07.11. 2017 r. W ocenie Sądu organy w sprawie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 24 ust. 2a ustawy w związku z art. 69 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że trzymiesięczny termin do złożenia przez uprawnionego do świadczenia - zasiłku pielęgnacyjnego - uzależnionego od orzeczenia o niepełnosprawności wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia, biegnie zawsze od dnia wydania orzeczenia, w tym wyroku sądu powszechnego o niepełnosprawności, bez względu na datę jego uprawomocnienia. W tym zakresie pogląd organów jest błędny . W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 24 ust. 2a ustawy wynikami wykładni celowościowej uwzględniającej funkcję, którą realizować ma świadczenie pielęgnacyjne oraz mechanizm jego przyznawania uzależniony od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności. Tytułem przykładu można podać wyrok; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lutego 2016 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Po 817/16 (dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielając te poglądy, wskazać zatem należy, na konieczność dostrzeżenia, przy interpretacji art. 24 ust. 2a ustawy, różnicy pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydawanego przez sąd powszechny w formie wyroku. Szczególną uwagę należy zwrócić na istotny walor wyroku sądu powszechnego w postaci prawomocności, która determinuje moc wiążącą takiego wyroku. Przepis art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) stanowi bowiem, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Powyższe oznacza, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego ma niebagatelne znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a ustawy. W świetle zasady wynikającej z art. 24 ust. 2 ustawy, nakładającej na ubiegającego się o świadczenie obowiązek przedłożenia prawidłowo wypełnionych i kompletnych dokumentów, w tym orzeczenia o niepełnosprawności, nie sposób pominąć istotnej różnicy między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły orzekania o niepełnosprawności a datą wydania wyroku przez sąd powszechny w tym samym przedmiocie, który wiąże inne organy w rozumieniu art. 365 k.p.c. dopiero od daty jego prawomocności, co w niniejszej sprawie organy pominęły zupełnie stosując ten przepis w sprawie oraz nie ustalając w jakiej dacie nastąpiła prawomocność w/w wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...]. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 r., P 28/07 (OTK-A 2007/9/106), badając zgodność z Konstytucją przepisu art. 24 ust. 2 ustawy, nie budzi sprzeciwu to, że samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną. Nie budzi także zastrzeżeń to, że postępowanie to z natury rzeczy musi trwać przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego i że w tym okresie zainteresowany jako nieodpowiadający ustawowym przesłankom uznania niepełnosprawności jest pozbawiony zasiłku. Jednakże od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać - w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą datą jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przerzucenie na osobę pozostającą pod ochroną art. 69 Konstytucji ryzyka nieprawidłowego działania administracji, stanowi naruszenie art. 2 Konstytucji. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1863/16, Legalis nr 1688199). Z takim przerzuceniem skutków niewystarczających wyników wykładni językowej przepisu art. 24 ust. 2a ustawy mamy do czynienia w niniejszej sprawie, czego nie można było zaakceptować z punktu widzenia praworządności. Sposób wykładni przepisu art. 24 ust. 2a ustawy zastosowany przez organy administracji, biorąc pod uwagę cały system przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z art. 69 Konstytucji, który stanowi o przysługiwaniu osobom niepełnosprawnym pomocy ze strony władz publicznych, w zakresie zabezpieczenia egzystencji, przysposobienia do pracy oraz komunikacji społecznej. Skoro w niniejszej sprawie organy rozstrzygając wniosek strony nie rozstrzygały go na gruncie opisanej wyżej wykładni art. 24 ust. 2a ustawy oświadczeniach rodzinnych , która to umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, przy zaistnieniu warunku koniecznego wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności w ściśle określonym terminie, tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane na skutek błędnej wykładni art. 24 ust. 2a ustawy, a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu nie jest istotne to, w jakiej dacie wystąpiono z wnioskiem o kontynuację świadczenia, ale czy rzeczywiście, w świetle orzeczenia właściwej władzy publicznej, osoba uprawniona była w dalszym ciągu osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe , a więc uprawnioną do pobierania tego świadczenia. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której ryzyko opieszałości i błędności wydawanych decyzji w zakresie niepełnosprawności, a także ryzyko długotrwałości postępowania sądowego, miałoby być przerzucone na ubiegającego się o zasiłek pielęgnacyjny. Dlatego zaskarżone decyzje organów obydwu instancji odmawiające przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego naruszają art. 24 ust. 2a ustawy w związku z art. 69 Konstytucji. W świetle wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego powołany przepis winien być rozumiany w ten sposób, że skarżąca powinna otrzymać zasiłek pielęgnacyjny za okres, w którym - zgodnie z orzeczeniem właściwej władzy publicznej - została uznana za niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Istotne jest bowiem to, czy rzeczywiście, w świetle orzeczenia właściwej władzy publicznej, była ona osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a więc uprawnioną do pobierania zasiłku. Skoro nie do przyjęcia jest sytuacja, w której ryzyko opieszałości i błędności wydawanych decyzji w zakresie niepełnosprawności, a także ryzyko długotrwałości postępowania sądowego, miałoby być przerzucone na ubiegającego się o świadczenia uzależnione od wykazania stopnia niepełnosprawności - Sąd uznał, że zaskarżone decyzje organów obydwu instancji naruszają normę wynikającą z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 69 Konstytucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne wyjaśnią stan faktyczny sprawy mając na względzie przedstawioną wyżej ocenę prawną oraz przedstawione wskazania. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.