IV SA/Gl 40/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej o d d a l a s k a r g ę. Wnioskiem z dnia [...] r. M. S. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz.395 ze zm.). Wedle twierdzeń zawartych we wniosku w okresie od [...] r. do [...] r. pracował on [...] w miejscowości B., powiat Ś., województwo b. ( k.-p.). Decyzją z dnia [...] r. odmówiono uwzględnienia żądania, albowiem zdaniem organu administracyjnego wnioskodawca nie wykazał faktu deportacji do pracy przymusowej. Wykonywał ją bowiem na terenie II Rzeczypospolitej Polskiej, stąd nie można mówić o represji w rozumieniu art.2 pkt 2 lit. a cytowanej powyżej ustawy. Dlatego na tej podstawie i na zasadzie art.1 ust.1 i art.4 ust.1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. orzekł jak w osnowie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. wyeksponował swe pokrzywdzenie powyższym orzeczeniem, wskazując na wykonywanie [...] oraz obecny zły stan zdrowia i trudną sytuację materialną. Zaskarżoną decyzją, na podstawie art.2 pkt 2 lit. a, art.4 ust.1, 2, 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym... oraz art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., organ administracyjny utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r.. Podzielił bowiem poprzednio zaprezentowane ustalenia i rozważania, które doprowadziły do wniosku, że odwołujący się wykonywał przymusową pracę w miejscowości, która znajdowała się na terenie Polski w granicach sprzed dnia [...] r.. Przeto praca ta nie była wykonywaną w wyniku deportacji, zatem nie była represją w rozumieniu cytowanej ustawy i uprawnienie do świadczenia z niej wynikającego mu nie przysługuje. W tej materii powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej nieuwzględnienie faktu wykonywania pracy przymusowej i wywodząc, że doznał wielu krzywd w tym czasie, a [...]. Podał, iż [...] "nie musieli nas wywozić, bo mieli nas na miejscu". Rozwijając ten wątek podczas rozprawy sądowej skarżący oświadczył, iż istotnie nie był faktycznie deportowany. Mimo tego uważał, iż należy mu się sporne świadczenie. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, przytaczając argumenty zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga nie mogła zostać uwzględniona albowiem nie zdołała podważyć legalności zaskarżonej decyzji, co przy braku trafnych zarzutów branych pod rozwagę przez Sąd z urzędu, musiało prowadzić do konkluzji, iż zaskarżona decyzja, jako odpowiadająca prawu, nie podlegała wzruszeniu. W świetle bowiem brzmienia art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ()Dz. U. Nr 153, poz.1269) jedynym kryterium objętym badaniem przez ten Sąd jest kryterium zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Zatem dokonując kontroli legalności decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych, po myśli art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), sądy te badają jedynie czy przy ich wydawaniu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i formalnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, gdyż wówczas władne są je uchylić. Nadto badają czy nie są one dotknięte kwalifikowaną wadą skutkującą ich nieważnością. Stosownie do brzmienia art.134 § 1 cytowanej ostatnio ustawy, nie są przy tym związane granicami skargi, przeto uwzględniają z urzędu również zarzuty nie podniesione w skardze. Wszak nie są uprawnione do oceny i uwzględniania takich okoliczności jak na przykład poszkodowanie czy pokrzywdzenie strony, jej stan majątkowy czy zdrowotny, wreszcie jak zgodność rozstrzygnięcia z zasadami współżycia społecznego, o ile nie należą one do przesłanek właściwego przepisu. Przeprowadzając ocenę legalności zaskarżonej decyzji w tych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się uchybień wywołujących opisane powyżej skutki. Rozstrzygnięcie to zapadło na skutek dostatecznego wyjaśnienia sprawy, właściwej oceny dowodów, dokonania pełnych ustaleń faktycznych oraz poprawnych rozważań prawnych. Zajęte stanowisko zostało poprawnie uzasadnione. Nie doszło więc do naruszenia procedury. Zaskarżona decyzja nie uchybia również przepisom prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w całości podziela dokonane przez organ administracyjny ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji, zatem kwestionowane rozstrzygnięcie należało uznać za trafne merytorycznie. Zgodnie z brzmieniem art.1 cytowanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. świadczenie pieniężne przysługuje osobom podlegającym represjom i spełniającym inne jeszcze wymogi w nim określone. Art.2 tego aktu stanowi w punkcie 2 lit. a, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Skarżący wykonywał przymusową pracę na terenie miejscowości B., powiat Ś., w województwie k.-p., a zatem nie tylko na terenie Polski, ale nadto w miejscu dotychczasowego stałego zamieszkiwania. Sam skarżący potwierdził te okoliczności, oświadczając, iż nie został deportowany, toteż nie ma potrzeby prowadzenia na tę niesporną okoliczność dowodu (nota bene wynika ona z mapy dołączonej do akt administracyjnych). Nie ma przy tym znaczenia, że była to miejscowość okupowana przez [...], bo to nie należy do przesłanek wspomnianego przepisu, jak też bez wpływu na wynik sprawy ma uzyskanie innych świadczeń z tytułu wykonywania pracy przymusowej, gdyż nie mogą one przesądzać o spełnieniu przesłanek w sprawie niniejszej, gdzie istotne są inne, zaostrzone kryteria i wymogi. W niej przecież nie chodzi tylko o wykonywanie pracy przymusowej, ale też wymagane jest wywiezienie do tej pracy poza tereny II RP. W konsekwencji czego trafny jest wniosek, że w sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący w omawianym okresie, nie można mówić o deportacji w rozumieniu cytowanej ustawy. Literalne brzmienie cytowanej normy wskazuje na spełnienie przesłanki deportacji w razie wywiezienia poza ówczesne granice Polski. Przemawia za tym użycie zwrotów: "z terytorium państwa polskiego" oraz "na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych...". Gdyby za represjonowanych ustawodawca chciał uważać także osoby przesiedlone w granicach Polski, to dałby temu jednoznaczny wyraz w treści przepisu. Deportacja oznacza przesiedlenie do innego regionu kraju lub usunięcie poza granice państwa (p. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1995 r., t.2, str.60), jak też zesłanie do odległej, izolowanej miejscowości (p. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych Władysława Kopalińskiego, Warszawa 1990 r., str.115). Wobec powyższego nie ma już znaczenia dla sprawy, że skarżący wykonywał pracę przymusową przez okres ponad [...]. Brak bowiem powyższej przesłanki niweczy możność uzyskania uprawnienia do świadczenia. Samo wykonywanie pracy przymusowej nie rodzi uprawnienia do przedmiotowego świadczenia, gdyż musi ona być wykonywana przez określony okres w warunkach deportacji. W tej materii przepis jest jasny, a orzecznictwo utrwalone. Godzi się w tym miejscu wyjaśnić, że jakkolwiek wiele było osób dotkniętych różnymi formami represji w okresach objętych regulacją omawianej ustawy, to jednak jej przepisy nie przewidują objęcia wszystkich świadczeniami z niej wynikającymi, ani wszystkich form represji. Zastosowane zaostrzone kryteria (w zakresie charakteru i czasu pracy przymusowej oraz miejsca wywiezienia) wynikają z zamiaru ustawodawcy ograniczenia kręgu osób uprawnionych do świadczeń ze względu na doznanie zaostrzonych represji (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 12 października 1998 r., OPS 5/98, ONSA z 1999 r., nr 1, poz.1). Można się zastanawiać nad trafnością przyjętych kryteriów, bo także deportacja w granicach, dużego w końcu obszarowo Państwa Polskiego mogła być wysoce dolegliwa, jednakowoż taka była wola ustawodawcy. Wprowadzenie niejasnego kryterium odległości miejsca pracy od dotychczasowego miejsca zamieszkania byłoby nieprecyzyjne i stwarzałoby niepewność sytuacji osób, mogąc prowadzić w konsekwencji do dowolności przyznawania świadczeń i ewentualnej nierówności stron. Uregulowanie zaś okresu pracy miało na celu przyznanie świadczeń osobom, które pracę tę wykonywały w sposób trwały. Na koniec wypadnie przytoczyć pogląd zaprezentowany przez poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały w przedmiocie zgodności opisanych regulacji z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności z jej art.2 i 32, które rozpoznający niniejszą sprawę skład tego Sądu podziela. Wedle tego stanowiska art.2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym... nie narusza konstytucyjnych zasad państwa prawa, ani zasady równości wobec prawa. Zróżnicowanie grupy osób uprawnionych do świadczeń i osób, którym te świadczenia nie przysługują uzależnione zostało od stopnia represji, zaś osobom znajdującym się w takiej samej sytuacji faktycznej przysługują takie same świadczenia. Z przytoczonych przeto powodów, na mocy art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji niniejszego wyroku.