IV SA/Gl 401/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 39, art. 106 i art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił D. B. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu środków czystości. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że odmowa przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu środków czynności spowodowana została ograniczonymi środkami finansowymi ośrodka, nadto przywołano treść przepisów ustawy o pomocy społecznej przytoczonych w podstawie prawnej decyzji. W dalszej części uzasadnienia przedstawiono sytuację faktyczną strony i podkreślono, że strona spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ jej dochód wynosi 170 zł i jest niższy od kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia przez osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zaakcentowano w uzasadnieniu, że jedyne środki jakie strona posiada pochodzą ze świadczeń pomocy społecznej, nadto zwrócono uwagę na fakt, iż strona wnioskiem z 2 stycznia 2013 r. wystąpiła o przyznanie szeregu świadczeń, w tym również o dofinansowanie do zakupu środków czystości wycenionych na kwotę 50 zł miesięcznie. Zdaniem organu nie jest on zobowiązany do zaspokojenia wszystkich żądań formułowanych przez stronę, ponieważ musi brać pod uwagę posiadane środki finansowe. Podkreślono, że rolą pomocy społecznej nie jest ponoszenie pełnych kosztów utrzymania osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, lecz jedynie w granicach posiadanych środków finansowych. Zasiłek celowy posiada charakter pomocy doraźnej skierowanej na zaspokojenie konkretnego celu bytowego. Zdaniem organu strona z przyznanego zasiłku okresowego jest w stanie zaspokoić zgłoszoną potrzebę, tym bardziej, że otrzymała szereg świadczeń zaspokajających zgłoszone potrzeby. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła odwołane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniosła, że argumentacja organu sprowadzająca się do stwierdzeń, iż "nie mamy obowiązku" lub "nie mamy środków" koliduje z przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem strony uzasadnienie decyzji nie może opierać się na ogólnych stwierdzeniach, nadto naruszono szereg zasad ogólnych postępowania administracyjnego zamieszczonych w art. 6, art. 7 czy w art. 8 wyżej wymienionego Kodeksu. Zakwestionowała również twierdzenie organu, iż jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić zgłoszoną potrzebę, jak również podniosła naruszenie zasady równości, ponieważ inne osoby otrzymywały świadczenie na ten cel. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść przepisów ustawy o pomocy społecznej mających zastosowanie w sprawie. Organ odwoławczy po przeanalizowaniu akt sprawy uznał, że zarzuty podniesione przez stronę nie zasługują na uwzględnienie. Strona kwalifikuje się do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, to jednak przyznanie pomocy zależne jest od uzasadnionych potrzeb osoby wymagającej wsparcia i możliwości pomocy społecznej. Podkreślono, że organ odpowiedzialny za przyznanie stronie świadczenia nie dysponuje takimi środkami, przy wykorzystaniu których byłby w stanie zaspokoić zgłoszoną potrzebę. Wynika to z tego, że o przyznanie świadczeń ubiega się rosnąca liczba osób, których potrzeby są zaspokajane stosownie do posiadanych możliwości. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że D. B. otrzymuje regularną pomoc ze strony gminy, a zgłoszoną potrzebę w formie dofinansowania zakupu środków czystości jest w stanie zaspokoić z własnych środków pochodzących z przyznanego zasiłku okresowego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł D. B., który zarzucił jej rażące naruszenie przepisów prawa. Zdaniem skarżącego organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów odwołania w sposób merytoryczny, lecz dał wiarę gołosłownym twierdzeniom organu pierwszej instancji, a części zarzutów w ogóle nie rozpatrzył przykładowo dotyczącego dyskryminowania strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona kontrola rozstrzygnięć podjętych w ramach niniejszego postępowania nie wykazała, aby organy administracji dopuściły się naruszeń prawa materialnego, jak i prawa procesowego w takim stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie wniesionej skargi. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie przedstawić stan faktyczny i prawny. Skarżący wnioskiem z dnia 2 stycznia 2013 r. wystąpił do organu pierwszej instancji o zaspokojenie szeregu potrzeb, w tym również o przyznanie zasiłku celowego na okres trzech miesięcy (styczeń, luty i marzec 2013 r.) w wysokości 50 zł miesięcznie. W następstwie tego wniosku organ pierwszej instancji po uprzednim przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, decyzjami z dnia [...] r. przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 217 zł, zasiłek celowy na dofinansowanie do opłacenia rachunku za energię elektryczną w kwocie 50 zł i na zakup odzieży i obuwia jesienno-zimowego w kwocie 100 zł, a także zasiłek okresowy w wysokości 185,71 zł, natomiast mocą kwestionowanej decyzji odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu środków czystości. W świetle powyższego przyjdzie odnieść się do stanu normatywnego w sprawie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów sprawienia pogrzebu. Świadczenie to przyznawane jest osobie spełniającej wymogi określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z nimi świadczenie pieniężne przysługuje osobie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 542 zł przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z przesłanek przewidzianych w art. 7 tej ustawy. W następstwie przeprowadzonego postępowania dowodowego organy administracji ustaliły, że strona nie posiada żadnego własnego dochodu, ponieważ utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń szeroko rozumianej pomocy społecznej. Organy administracji za dochód strony wskazały otrzymywany przez nią dodatek mieszkaniowy, który jest świadczeniem przyznawanym przez organy pomocy społecznej. Przy czym w przypadku skarżącego występuje jedna z przesłanek przewidzianych art. 7 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie bezrobocie. W świetle powyższego skarżący spełnia wymogi przewidziane dla otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, przy czym co jest istotne organy administracji obu instancji tej okoliczności nie kwestionują. Spełnianie wymogów formalnych do otrzymania świadczenia pieniężnego nie jest równoznaczne z jego otrzymaniem, ponieważ w tym zakresie znaczenie posiadają także inne okoliczności. Przyjdzie zwrócić uwagę na fakt, że organy pomocy społecznej odmawiają uwzględnienia żądania skarżącego z tego powodu, że zgłoszona potrzeba przekracza możliwości pomocy społecznej. Zatem niezbędne jest przywołanie przepisów ustawy, na które organy się powoływały w podstawie prawnej swoich rozstrzygnięć. Zgodnie z art. 2 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Po myśli art. 3 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa była powyżej przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Na mocy przywołanych przepisów organy administracji dysponują uprawnieniem pozwalającym im odmówić przyznania świadczenia pieniężnego z uwagi na to, że potrzeba zgłoszona przez osobę ubiegającą się o świadczenie przekracza możliwości pomocy społecznej. Mając w polu widzenia przywołane unormowanie stwierdzić należy, że organ administracji publicznej odmawiając przyznania świadczenia nie może tego uczynić bez wskazania motywów, którymi się kierował. Tym samym jako niedopuszczalne uznać należy podjęcie takiej decyzji bez odniesienia się do stosownej argumentacji. Zdaniem skarżącego organy pomocy społecznej wypowiadające się w jego sprawie podjęły rozstrzygnięcia w sposób arbitralny, bez wyjaśnienia rzeczywistych motywów, którymi się kierowały. Zarzut sformułowany przez skarżącego odgrywa w rozpatrywanej sprawie istotną rolę, ponieważ jego podzielenie skutkowałoby niezbędnością uwzględnienia wniesionej skargi. Analiza akt administracyjnych przedłożonych przez organy administracji, jak również treść uzasadnienia kwestionowanych rozstrzygnięć nie dają podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi. W pierwszej kolejności przyjdzie wskazać, że zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawił w sposób odpowiadający wymogom prawa motywy, którymi się kierował przy jej wydawaniu. W uzasadnieniu tym organ w sposób zgodny z faktami stwierdził, że skarżący spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego, jak również przywołał zakres świadczeń przyznanych skarżącemu w następstwie realizacji jego wniosku z dnia 2 stycznia 2013 r. Wskazany wniosek legł u podstaw uruchomienia poddanego kontroli rozstrzygnięcia, przy czym w odróżnieniu od innych decyzji posiadających zakotwiczenie w tym żądaniu, mocą poddanej kontroli decyzji odmówił przyznania świadczenia. Jako powód organ wskazał, iż nie dysponuje środkami finansowymi, umożliwiającymi mu na zaspokojenie wszystkich potrzeb strony, przy czym organ ten podniósł zarazem, że w następstwie przyznanej skarżącemu pomocy będzie on w stanie potrzebę wymienioną we wniosku z 2 stycznia 2012 r. zaspokoić we własnym zakresie ze środków otrzymanych w ramach zasiłku okresowego. Postępowanie w sprawach przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego, ponieważ w jego następstwie organ administracji podejmuje rozstrzygnięcie, które w istotny sposób wpływa na sytuację egzystencjalną adresata podjętego rozstrzygnięcia. Z tego też powodu żądanie sformułowane przez stronę we wniosku o przyznanie świadczenia jest wyrazem słusznego interesu strony i organ obowiązany jest stosownie do posiadanych możliwości oraz mając na uwadze treść obowiązujących unormowań prawnych wniosek ten rozpatrzyć w sposób pozytywny. Wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia jest wyrazem reprezentowania przez organ administracji interesu społecznego, któremu dano pierwszeństwo przed deklarowanym interesem strony. Przyjęcie przez organ pomocy społecznej takiego rozstrzygnięcia musi mieć nie tylko umocowanie w przepisach prawa, ale także pozostawać w polu widzenia działań podejmowanych wobec danej osoby lub rodziny, a zmierzających do zapewnienia jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W przedmiotowej skardze D. B. zarzucił organowi odwoławczemu, że ten nie odniósł się do wszystkich zarzutów przez niego stawianych decyzji organu pierwszej instancji, a w szczególności nie odniósł się do naruszenia zasady zakazu dyskryminacji. Na wstępie przyjdzie zauważyć, że potwierdzenie zarzutów sformułowanych przez skarżącego skutkowałoby niezbędnością uwzględnienia skargi. Zauważyć trzeba, że w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, jak również w skardze do tutejszego Sądu, skarżący podnosi naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże skarżący przywołuje jedynie numery przepisów, a zarazem nie przybliża w żaden sposób uchybień, których organy się dopuściły, zatem wskazanie jedynie numerów przepisów bez przybliżenia uchybień, których się organy administracji dopuściły nie jest wystarczające. Sąd w ramach podejmowanych działań kontrolnych prowadzonych z urzędu bada prawidłowość poddanych kontroli decyzji w kontekście przestrzegania także wymienionych przez skarżącego przepisów. Przeprowadzona analiza nie dała podstaw dla uznania, że wymienione przez skarżącego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zostały naruszone i to w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Odrębnie sytuacja przedstawia się w odniesieniu do zarzutu nierównego traktowania sformułowanego przez skarżącego w odwołaniu i w skardze. Zdaniem skarżącego organ administracji pierwszej instancji odmówił mu przyznania świadczenia na zaspokojenie określonej potrzeby (dofinansowanie do zakupu środków czystości) z powołaniem się na ograniczone możliwości finansowe, gdy równocześnie innym osobom przyznawał świadczenia na ten cel. Stanowisko skarżącego nie jest trafne i to z kilku powodów. Po pierwsze organ administracji w żadnym miejscu swoich rozstrzygnięć nie sygnalizował, że zgłoszona przez skarżącego potrzeba nie będzie realizowana, a zatem jeżeli zgłosi się jakaś osoba o zaspokojenie tego typu potrzeby to stosownie do jej sytuacji osobistej organ będzie mógł rozważyć jej przyznanie. Tym samym zarzut skarżącego, że inne osoby otrzymały świadczenia na wskazany cel nie może być uwzględniony. Po drugie odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia spowodowana została przyznaniem skarżącemu innych świadczeń, mocą których zapewniono mu środki finansowe umożliwiające zaspokojenie zgłoszonej potrzeby. Takie działanie zgodne jest z podstawowymi celami pomocy społecznej i zdaniem składu orzekającego brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego zarzutu. Przyjdzie zaznaczyć, że skarżącemu przyznane zostały świadczenia w formie zasiłku okresowego i zasiłków celowych na zakup żywności oraz opłatę energii elektrycznej, zatem organ pomocy społecznej zabezpieczył skarżącego w najniezbędniejsze potrzeby życiowe oraz przyznał świadczenie przy wykorzystaniu którego dał skarżącemu możliwość samodzielnego wyboru potrzeb wymagających zaspokojenia (zasiłek okresowy). W świetle powyższego formułowany przez skarżącego zarzut dyskryminacji nie znajduje potwierdzenia w ocenie działań organów administracji publicznej podejmujących w sprawie rozstrzygnięcia. Przy ocenie prawidłowości zaskarżonej decyzji odnieść się należy do ewentualnego naruszenia zasady sformułowanej w art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie sprowadzającej się do pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Ewentualny zarzut może wynikać z tego, że w oparciu o te same ustalenia dokonane w ramach postępowania administracyjnego organ podejmuje odmienne rozstrzygnięcia, ponieważ mocą jednych decyzji przyznaje jej świadczenia pieniężne, a w decyzji poddanej kontroli tutejszego Sądu odmawia skarżącemu przyznania świadczenia na zaspokojenie przedmiotowej potrzeby. Sygnalizowana wątpliwość w rozpatrywanej sprawie nie występuje, ponieważ w motywach wszystkich decyzji wydanych w następstwie żądania skarżącego z dnia 2 stycznia 2013 r. organ zamieszcza identyczne sformułowanie, że skarżący spełnia wymogi do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, a zatem w identyczny sposób ocenia stan faktyczny zgromadzony w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego i przesyła do strony tegoż postępowania analogiczny sygnał. Rozbieżności ujawniają się na etapie wyboru następstwa prawnego, ale w tym zakresie organ działa już w warunkach uznania administracyjnego i ten zakres jego działalności wymyka się sądowej kontroli. W trakcie prowadzonego postępowania skarżący zarzucał organom administracji, że w sposób arbitralny powoływały się na ograniczone możliwości jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia. Zarzut ten także nie może być uwzględniony, ponieważ trudna sytuacja poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego w zakresie środków finansowych na realizację zadań o charakterze społecznym jest faktem powszechnie znanym. Oczywiście sytuacja poszczególnych jednostek jest zróżnicowana, ponieważ jedne z nich przyznają świadczenia na bardzo niskim poziomie inne natomiast na odrobinę wyższym, przy czym brak jest takich, które byłyby w stanie zaspokoić potrzeby wszystkich osób ubiegających się o świadczenia w pełnym zakresie zgłoszonych potrzeb. Skoro, sytuacja związana z ograniczonymi środkami jest faktem powszechnie znanym, tym samym nie wymaga on uzewnętrzniania w decyzji administracyjnej. Przy czym powołanie się przez organ administracji na wskazaną okoliczność musi być oceniane w kontekście działań ukierunkowanych na daną osobę lub rodzinę. W ramach rozpatrywanej sprawy okoliczność tę widzieć należy w kontekście innych decyzji wydanych przez ten organ, mocą których zaspokoił on najniezbędniejsze potrzeby skarżącego. Skoro skarżący utrzymujący się wyłącznie ze środków pomocy społecznej posiada zaspokojone najniezbędniejsze potrzeby, tym samym odmowa przyznania świadczenia na kolejną potrzebę, która jest zgodna z celami pomocy społecznej, może być spowodowana ograniczonymi środkami i to z powołaniem się na tę przesłankę w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić.