IV SA/Gl 405/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek Protokolant referent Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. w oparciu o art. 106 ust. 1 i art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 64 poz. 593/ przyznano J. A. zasiłek stały przysługujący osobie samotnej niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa, począwszy od dnia 1 października [...]r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w zakresie daty początkowej przyznanego świadczenia organ wskazał na treść art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz na fakt, iż wniosek w formie ustnej złożony przez J. A. nosił datę 20 października [...]r. Uznając za niesłuszną przywołaną decyzję w zakresie ustalonej w niej daty początkowej świadczenia J. A. domagał się wyrównania zasiłku stałego począwszy od miesiąca lutego [...]r. Żądanie swoje uzasadniał faktem niewypełnienia przez organ swoich obowiązków polegających na informowaniu stron o przysługujących im uprawnieniach. Zdaniem odwołującego obowiązek taki obciążał organ administracji z tytułu toczącego się postępowania administracyjnego w przedmiocie dodatków mieszkaniowych, którego stroną był J. A.. W toku tego postępowania organ nabył szereg informacji o sytuacji zdrowotnej i materialnej strony i powinien wskazać jej przysługujące z ustawy o pomocy społecznej uprawnienia. W związku z faktem, iż informacje takie odwołujący uzyskał w późniejszym czasie od osoby trzeciej, mógł wystąpić z wnioskiem dopiero w październiku, za co obwiniał organ administracji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją Nr [...] z dnia [...] r., działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpoznaniu złożonego przez J. A. odwołania oraz po analizie zebranego w sprawie materiału, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Odnosząc się do postawionego w odwołaniu żądania, organ odwoławczy uznał żądanie to za niezasadne w świetle art. 106 ust 3 ustawy o pomocy społecznej. Kwestionując stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego a także powtórnie decyzję organu I instancji J. A. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze skargą, w której żądając przyznania mu zasiłku stałego począwszy od lutego [...]r. Zdaniem skarżącego jako bezsporne należy przyjąć, iż poinformowanie o jego sytuacji życiowej organy rozpoznając sprawę w zakresie dodatku mieszkaniowego powinny pouczyć go o innych przysługujących mu z mocy ustawy o pomocy społecznej uprawnieniach do zasiłku stałego. Brak takiego pouczenia, traktowany przez skarżącego jako niedopełnienie obowiązków organów administracji, w jego opinii spowodowała niesłuszne pozbawienie go zasiłku stałego począwszy od lutego [...]r. Ponad powyższe skarżący opisał w skardze życiowe problemy, jakie w ostatnich czasach musiał pokonać, choroby, na które cierpi oraz miejsce i czas swojej hospitalizacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie wskazując na treść art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W trakcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący złożył do akt dokumenty o charakterze historycznym, dotyczące najbliższych członków jego rodziny, świadectwo autorskie, wydane skarżącemu jako autorowi wynalazku wraz z dokumentacją techniczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną /art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego analizowana pod tym kątem skarga J. A. podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona przez niego decyzja nie narusza prawa. Skarżący zarówno przed organami administracji, jak też w złożonej skardze nie podważał słuszności zaskarżonych decyzji co do wysokości przyznanego mu świadczenia, nie kwestionował też zastosowanych przepisów prawa materialnego, które to kwestie w ramach kontroli ex officio Sąd uznał również za nie budzące wątpliwości z punktu widzenia prawa. Treść stawianych przez skarżącego zarzutów nakazuje natomiast przyjąć, jako istotę sporu w rozpatrywanej sprawie, ustalenie czy organy administracji naruszyły zasadę udzielania pomocy prawnej stronom określonej w art. 9 Kpa i jak dalece uchybienie takie, przy założeniu, iż zaistniało, mogłoby wpłynąć na sytuację skarżącego objętą ścisłą regulacją prawną wynikającą z ustawy o pomocy społecznej. Zasada udzielania przez organ administracji publicznej informacji faktycznej i prawnej określona w treści art. 9 k.p.a. uznawana jest za jeden z istotnych czynników wpływających na umacnianie zasady praworządności w działaniach administracji publicznej /por. wyr. NSA z dnia 15 grudnia 1995 r. SA/Lu 2479/94, niepubl./. Przepis ten stanowi, że organy administracji państwowej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowana stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy w orzecznictwie sądów administracyjnych, a także w doktrynie rozumiany jest bardzo szeroko, a udowodnione naruszenie tego obowiązku przyjmowano jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji. Uznane jest, iż zasada ta uchyla w stosunku do stron postępowania administracyjnego zasadę ignorantia iuris nocet w zakresie spraw rozpatrywanych w postępowaniu administracyjnym uregulowanym w kodeksie. Organom administracji nie wolno, dla rzekomych korzyści państwa, wykorzystywać nieznajomości prawa przez laików, gdy stają oni – jak gdyby bezbronni – twarzą w twarz z administracją /Z.Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa-Poznań 1995, s. 70 – 71/. W podobnym duchu wypowiedział się W.Dawidowicz zwracając uwagę, że określony w zdaniu 1 art. 9 Kpa obowiązek organu wyklucza zajmowanie przez organ prowadzący postępowanie pozycji "przeciwnika" strony, która wyczekuje na popełnienie przez stronę błędu w ocenie wpływu pewnych okoliczności na rozstrzygnięcie sprawy i wykorzystuje ten błąd jako uzasadnienie wydania niekorzystnej decyzji. Przeciwnie, organ prowadzący postępowanie winien zajmować wobec strony postawę otwartą, nacechowaną zrozumieniem jej interesu /W.Dawidowicz. Postępowanie administracyjne, 1983, s. 91 i następne/. Z kolei w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. III ARN 40/92 /opubl. w: POP 1993/9/68/ z aprobującymi glosami W.Tarasa /opubl. w: PiP 1993/3/110/ i J.Zimmermann /opubl. w: PiP 1993/8/116/ Sąd Najwyższy stwierdził, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy /art. 9 k.p.a./ powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza /lub powinien stwierdzić/, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Istotnym jest jednak, iż przewidziane w art. 9 k.p.a., tak zresztą jak i w przepisach art. 7 czy art. 8 k.p.a. obowiązki organu, jak również skutki naruszenia tych obowiązków są związane bezpośrednio z toczącym się postępowaniem administracyjnym i nie odnoszą się do wszelkich kontaktów pomiędzy obywatelami a organami administracji. Przepis ten nakładając na organ administracji określone obowiązki w tym celu, aby strony z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody nie może być przeto rozumiany jako obowiązek świadczenia pomocy prawnej na rzecz obywateli sensu largo i pouczania ich o uprawnieniach wynikających z obowiązującego prawa, z których hipotetycznie mogliby skorzystać w innych wszczętych przez nich postępowaniach. Obowiązek udzielania informacji stronie, w tym również z urzędu, obejmuje cały tok konkretnego postępowania – od wszczęcia do jego zakończenia decyzją i dotyczy praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania, wynikających z tego właśnie toczącego się postępowania /por. B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 64 i 65, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2003 r. sygn. akt I SA 1520/02 publ. LEX nr 156509, gdzie wyrażono pogląd, iż obowiązek organu informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych nie może być utożsamiany z obowiązkiem zawiadamiania strony o powszechnie obowiązujących, publikowanych aktach prawnych/. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 k.p.a. Mając zatem na względzie, iż wyrażona w analizowanym przepisie art. 9 k.p.a. zasada wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, nie zobowiązuje organu administracji do doradztwa w sprawach wykraczających poza zakres tego postępowania, należy uznać, że nawet gdyby przyjąć za wykazaną przez skarżącego okoliczność niedoinformowania go przez organy rozpoznające sprawę w przedmiocie dodatku mieszkaniowego o możliwościach uzyskania uprawnień wynikających z innych, obowiązujących aktów prawnych, a w szczególności w ustawie o pomocy społecznej nie stanowi to obrazy art. 9 k.p.a. Informacja taka wykraczałaby bowiem poza ramy toczącego się postępowania w sprawie o dodatek mieszkaniowy i nie mogła wpłynąć na treść wydanej w sprawie decyzji. Uchybienie procesowe, które mogłoby mieć wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie musi być bowiem uchybieniem w danej sprawie i wiązać się ściśle z postępowaniem zakończonym tym rozstrzygnięciem. Skarżący nie zarzucał organom rozpoznającym sprawę zakończoną zaskarżoną decyzją, iż nie pouczyły go o jego prawach lub obowiązkach związanych z toczącym się postępowaniem w przedmiocie zasiłku stałego lecz zarzut ten stawiał wobec organów procedujących w sprawie o dodatek mieszkaniowy, których decyzja nie stanowiła przedmiotu skargi. Odnosząc się do treści art. 106 ust. 3 ustawy z dna 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64 poz. 593/ trzeba zwrócić uwagę, iż ustawodawca nie przyznał organom administracji publicznej w zakresie uregulowanym w powyższej normie prawnej kompetencji pozwalających na dokonywanie oceny opartej o przesłanki uznaniowe. Jednoznaczne brzmienie wskazanego przepisu wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości na zdarzenie pozwalające określić datę początkową świadczenia pieniężnego przyznawanego w ramach pomocy społecznej. W tym też zakresie zasada ignorantia iuris nocet nie może w żadnej mierze zostać uchylona na korzyść skarżącego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.