IV SA/Gl 405/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...] Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R., na podstawie art. 2 ust. 1, art.3 ust. 1-3, art. 8, art. 41 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) odmówiono J.J. przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup środków czystości, odzieży i obuwia oraz lekarstw. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona zgłosiła wniosek o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na wskazane cele, nie określając kwot poszczególnych potrzeb lecz podając łączną kwotę oczekiwanej pomocy w wysokości [...] zł. Ustalenia poczynione przez pracownika socjalnego w trybie art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pozwoliły organowi stwierdzić, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest zaliczony do [...] grupy inwalidzkiej. Jego dochody w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, a więc w styczniu 2010r. stanowiła emerytura netto w kwocie [...] zł pomniejszona o bieżące alimenty w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Łącznie zatem ustalono miesięczny dochód strony na kwotę [...] zł i stwierdzono, że przekroczył kryterium dochodowe ustalone na kwotę 477 zł. Rozważono zatem możliwość przyznania zasiłku specjalnego celowego. Na podstawie sporządzonej przez pracownika notatki służbowej dokonano analizy wydatków wnioskodawcy i ustalono, że posiada on miesięcznie do swojej dyspozycji [...] zł, gdyż potrącane mu są z emerytury zaległe alimenty w wysokości [...] zł, a także koszty komornicze. Ustalono, iż wnioskodawca nie korzysta z energii elektrycznej, która jest odłączona ze względu na zadłużenia w firmie [...], posiada nie zapłacony rachunek za gaz w kwocie [...] zł z terminem płatności na [...]. r. Czynsz za mieszkanie wynosi natomiast [...] zł i jest opłacany z dodatku mieszkaniowego oraz nadpłaty CO i wody. Zwrócono uwagę, iż wnioskodawca nie wystąpił do sądu powszechnego o obniżenie alimentów, a nadto ma możliwość uzyskania wsparcia finansowego ze strony [...]. Oceniając sytuację wnioskodawcy w aspekcie art. 41 ustawy o pomoc społecznej wskazano, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może zostać przyznany zasiłek specjalny celowy, jednakże uzależnione jest to od tego, czy sytuacja strony odpowiada kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku. Ten szczególnie uzasadniony przypadek, jak stwierdzono w uzasadnieniu decyzji, musi być wyrazisty i odbiegający od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego. Zdaniem organu taki przypadek w sprawie J.J. nie zachodził. Odnosząc się do potrzeb zgłoszonych przez stronę organ wskazał, iż potrzeba zakupienia środków czystości nie została sprecyzowana. Odzież i obuwie będące w posiadaniu strony są stosowne do pory roku, a ewentualne braki w tym zakresie wnioskodawca może sukcesywnie zaspokajać z własnych środków finansowych. Potrzeba zakupu lekarstw nie została natomiast udokumentowana przez wnioskodawcę. Wskazano także, iż przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu posiadanymi środkami wnioskodawca jest w stanie przezwyciężyć swoją sytuację. Kwestionując stanowisko organu J.J. wniósł odwołanie od opisanej decyzji, której zarzucił tendencyjność i niezgodność z faktami a nadto wyraził swoją dezaprobatę wobec działania pracowników organu, którzy jego zdaniem postępują nieetycznie i pozbawiają go godności. Oświadczył, iż żyje na granicy ubóstwa za [...] zł miesięcznie i nie jest możliwe, tak jak twierdzi organ, pokrycie z posiadanych przez niego środków podstawowych potrzeb. Wskutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. rozpoznało sprawę i decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Po ustaleniu stanu faktycznego sprawy w sposób tożsamy, co organ I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało analizy art. 3 ust. 4, art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stwierdzając, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione jeżeli służyć mają umożliwieniu osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać samodzielnie i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyjmując, iż wniosek odwołującego mógł być rozpoznany jedynie na podstawie art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem jego dochód przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, Kolegium stwierdziło, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego wymagało absolutnie wyjątkowych okoliczności uzasadniających przyznanie wsparcia. Wskazując na sytuację odwołującego Kolegium uznało, iż posiadane przez niego własne środki pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Ponadto strona objęta jest w niezbędnym zakresie pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej. Zwrócono uwagę, iż wykorzystanie środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych samodzielnie jest niedopuszczalne, a także wsparcie z pomocy społecznej nie ma charakteru stałego sprawdzającego się do traktowania, jako stały dochód. Podkreślono, iż organ zdaje sobie sprawę z trudnej sytuacji życiowej odwołującego, jednakże odmowa udzielenia wsparcia była uwarunkowana ustaleniami stanu faktycznego, a organ I instancji na bieżąco monitoruje sytuację gospodarstwa domowego strony i podejmuje wysiłki zmierzające do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.J. oświadczył, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Opisał, iż pozbawiony jest wsparcia ze strony Państwa, a jego dochód nie pokrywa potrzeb socjalno- bytowych, w związku z czym żyje w skrajnej nędzy. Jedynie dzięki pomocy ludzi dobrej woli udało mu się pozostać w mieszkaniu, gdyż prowadzono przeciwko niemu działania eksmisyjne. Nie posiada prądu i gazu, ogrzewania, obuwia, środków czystości. Musi zadłużać się u przyjaciół, by przetrwać, a w rzeczywistości z pomocy społecznej uzyskał wyłącznie jedną pomoc na żywność. W dodatkowym piśmie krytycznie odniósł się do działania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, którzy nie dostrzegają jego trudnej sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ podtrzymał dotychczasowo prezentowaną argumentację, a dodatkowo, ustosunkowując się do treści skargi wskazał, iż sytuacja skarżącego jest znana organowi I instancji i na bieżąca jest monitorowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a. Zwrócić uwagę należy przy tym na przepis art. 134 § 1 p.p.s.a nakazujący sądom administracyjnym uwzględnić skargę również w sytuacji dostrzeżenia w ramach kontroli dokonywanej z urzędu innych, niż powołane w skardze, istotnych uchybień. Przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zastrzeżenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wzbudziło wyliczenie dochodu skarżącego. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury, którego wysokość, wynosząca w dacie rozstrzygania sprawy przez organ II instancji była wyższa niż kryterium ustawowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), a także otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Jednakże, co wynika z treści art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W ocenie Sądu, nie tylko kwoty płacone przez dłużnika alimentacyjnego, jako alimenty bieżące ale także kwoty potrącane dłużnikowi na poczet zaległości alimentacyjnych posiadają charakter kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i dają podstawę dla dokonania ich odliczenia od przychodu dla ustalenia kryterium dochodowego w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej. Przyczyną ( causa solvendi) dokonywania przez dłużnika alimentacyjnego płatności czy to bieżącej czy zaległej jest bowiem zawsze zwolnienie się z obowiązku alimentacyjnego. W kontrolowanej sprawie organ odliczył od dochodu skarżącego świadczone przez niego alimenty bieżące, nie uznając za konieczne uwzględnić, jako odliczenie od dochodu, płaconych przez skarżącego kwot alimentów zaległych. Takie działanie organu stanowi o błędnej interpretacji przywołanego zapisu art. 8 ust.3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej nie zezwalającego na różnicowanie świadczonych przez stronę alimentów jako bieżących i zaległych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2009r. sygn. akt I OSK 94/09 nie publ.). Konsekwencją tej nieprawidłowości było błędne ustalenie dochodu skarżącego i ocena sprawy wyłącznie w aspekcie przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem dochód skarżącego, przy prawidłowym pomniejszeniu o świadczone przez niego w całości alimenty ([...] zł plus [...] zł) nie przekraczał kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wyznaczonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie trafnie przeto przyjęto, że dla uwzględnienia wniosku konieczne jest, by sytuacja strony odpowiadała kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku odbiegającego od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego Rozpoznając sprawę ponownie, należy wyjaśnić czy złożony wniosek dotyczy niezbędnej potrzeby życiowej istniejącej w chwili złożenia wniosku, czy wnioskodawca spełnia warunki wyznaczone ustawą, oraz czy organ dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi, a w szczególności należy ustalić czy środki czystości, jakich brak zgłasza skarżący są mu niezbędne, czy w istocie posiada obuwie zimowe i właściwą odzież, a jeśli tak, to zostanie to przedstawione w uzasadnieniu. Istotą pomocy społecznej jest umożliwienie życia potrzebującym w warunkach odpowiadających godności człowieka poprzez zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, a sytuacja wnioskującego oceniana być powinna każdorazowo, jako indywidualny przypadek. Dopiero przeto wnikliwa ocena sytuacji skarżącego z jednej strony oraz bezsprzecznie też ocena możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej z drugiej strony, może stanowić podstawę do podjęcia decyzji przez organ. Pamiętać bowiem należy, że pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, a jego interpretacja i ocena należą w każdorazowo rozpoznawanej sprawie do organu rozstrzygającego. Co prawda w art.39 ust. 2 ustawy wyjaśnia się, co należy rozumieć pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej" wymieniając tam pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże nie jest to pełna definicja legalna pojęcia "niezbędnej potrzeby bytowej" a raczej przykładowy katalog, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę sformułowanie "w szczególności". Organ procedując w niniejszej sprawie wyjaśni zatem dokładnie stan faktyczny sprawy przy uwzględnieniu przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i po dokonaniu jego obiektywnej oceny możliwości przyznania skarżącemu zasiłku celowego, a nie zasiłku specjalnego celowego, jak orzeczono dotychczas, uzasadni swoje stanowisko w sposób odpowiadający wymogom określonym w treści art. 107 § 3 k.p.a. Dlatego też, mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji i orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c oraz art. 135 p.p.s.a.