IV SA/Gl 412/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę J. J. w dniu [...] r., podczas wywiadu środowiskowego, wniósł o przyznanie zasiłku celowego w miesiącu [...] na bieżący czynsz w kwocie [...] zł, gaz - [...] zł, energię elektryczną [...] zł., środki czystości [...] zł. oraz żywność w kwocie [...] zł. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej R., na podstawie art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104, 130 § 4 k.p.a., przyznał wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku celowego pieniężnego ma [...] r. w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup żywności oraz w wysokości [...] zł na poczet bieżącego rachunku za gaz. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz występują przyczyny określone art. 7 pkt 2-15 tej ustawy, tj. niepełnosprawność. W odwołaniu od powyższej decyzji J. J. wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji kwestionując wysokość udzielonej mu pomocy. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, który, zdaniem Kolegium, nie poczynił jednoznacznych ustaleń co do sytuacji materialnej i osobistej wnioskodawcy, nie wyjaśnił stronie zasad i warunków przyznawania pomocy w postaci zasiłku celowego, nie odniósł się do wysokości przyznanej pomocy. Nadto wskazano na sprzeczność działania organu, który decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania strony w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R. decyzją z dnia [...] r. nr [...] ponownie przyznał świadczenie w formie zasiłku celowego w tej samej wysokości z przeznaczeniem na te same cele co w uprzednio wydanej przez siebie decyzji. W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, ze J. J. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą częściowo niezdolną do pracy i z tego tytułu pobiera [...] w wysokości [...] brutto, z której na bieżąco potrącane są [...] w wysokości [...] zł.. Dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł i nie przekraczał kwoty kryterium dochodowego. W związku z zawarciem kontraktu socjalnego z dnia [...] r., w którym strona wyraziła wolę współpracy i podjęła określone w nim zobowiązania stronie przyznano zasiłek celowy oraz odrębną decyzją zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Zaznaczono, że kwoty zasiłków były zgodne z celami i mieściły się w możliwościach finansowych Ośrodka oraz były zgodne z żądaniem strony, co zostało przez nią potwierdzone w oświadczeniu z dnia [...] r. Nie zgadzając się z powyższą decyzją J. J. wniósł odwołanie wyrażając swoje niezadowolenie z symbolicznej pomocy udzielonej mu na tym samym poziomie. Wskazał, że oczekuje na udzielenie mu realnej pomocy pozwalającej na godne życie, ponieważ dochody jakie otrzymuje nie są wystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślono, iż w sprawie przeprowadzone zostało postępowanie dowodowe w znacznym zakresie, w wyniku którego ustalono sytuację dochodową i osobistą strony. Nadto, jak stwierdzono, w oświadczeniu z dnia [...] r. strona wskazała, iż wnosi o przyznanie zasiłku celowego na [...] r. z przeznaczeniem na żywność w kwocie [...] zł oraz na poczet rachunku za gaz w kwocie [...] zł.. Przyznana pomoc jest zatem zgodna z tymi ustaleniami. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, odwołanie od decyzji przyznającej świadczenia zgodnie z wnioskiem strony stoi w sprzeczności z zasadami logiki, zaś strona powinna przestrzegać poczynionych z organem ustaleń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Admistracyjnego skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją, która, w jego ocenie, została wydana wbrew poprzednio wydanemu rozstrzygnięciu tego organu. Wskazał, że nigdy nie był informowany o możliwości uzgodnienia czegokolwiek z pracownikiem socjalnym, a tym bardziej w kwestii wysokości udzielanej mu pomocy, która jest mu przyznawana według uznania. Podniósł, że żyje na granicy poniżenia godności człowieka, nie stać go na nic, nawet na żywność. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z e zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżona decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie jest przyznanie pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego, a ściślej jego wysokość. Poza sporem jest, że skarżący ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia bowiem przepisane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), kryteria określone w art. 8 ust. 1 (kryterium dochodowe) oraz w art. 7 ust. 5 (niepełnosprawność) uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Z brzmienia przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Tak ukształtowany pogląd został utrwalony w orzecznictwie sądowym (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 marca 1998r., sygn. akt: I SA 984/97 oraz z dnia 26 września 2000r., sygn. akt: I SA 945/00). Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, co odnosi się również do wysokości przyznanej pomocy. Należy w tym miejscu zaakcentować, iż norma prawna zawarta w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązuje organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej Organy orzekające zasady te miały na uwadze, albowiem rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację skarżącego oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji materialnej skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż strona w oświadczeniu z dnia [...] r. wyraziła zgodę na pomoc w formie i w wysokości określonej w decyzji, z racji zawarcia kontraktu socjalnego oraz udzielenia jej pomocy w formie zasiłku okresowego w kwocie [...] zł. Pomimo, że bezspornie sytuacja skarżącego jest trudna, to nie należy tracić z pola widzenia faktu , że celem pomocy społecznej nie jest zastąpienie stron w uzyskiwaniu dochodów i zaspokajanie wszelkich ich potrzeb , a jedynie pomoc w tym zakresie. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło także naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Okoliczności przytoczone w uzasadnieniu decyzji świadczą o rozważeniu przez organy całokształtu okoliczności sprawy tak istniejących po stronie skarżącego, jak również uwzględniających cele i możliwości pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi należy zaznaczyć, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń określonych w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych. Tak wyrażony pogląd znajduje oparcie w stanowisku orzecznictwa sądowego, zgodnie z którym udzielona pomoc nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, gdyż nie pozwala na to ograniczoność środków, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 września 1996 r., sygn. akt: SA/Gd 3281/95 oraz z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01). Podnieść też należy, że w motywach wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. (sygn. akt SK 15/01/OTK ZU Nr 8, poz. 252) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że "cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. W komentarzu do art. 67 Konstytucji wskazuje się, że stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych". Mając na względzie przedstawiona wyżej argumentację przyjdzie stwierdzić, że wydając kwestionowane orzeczenia organy administracyjne wypowiadające się w niniejszej sprawie, nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.