IV SA/Gl 413/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2006 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] zł /[...] złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony) Skarżący J. J. ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 1 ust. 2 – art. 4, art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), zwanej dalej ustawą o kombatantach. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że wnioskodawca nie udokumentował w sposób wystarczający faktu swojego pobytu w obozie w Ł., co uniemożliwia przyznanie mu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach. Opierając się na relacjach rodziców i rodzeństwa nie podał on bowiem przy jakiej ulicy mieścił się obóz. Z zaświadczenia wystawionego przez Archiwum Państwowe w Ł. wynika natomiast, że nazwisko jego rodziny nie figuruje we fragmentarycznie zachowanych wykazach osób wysiedlonych z powiatu g. Nadto zdaniem tego organu przedstawione przez J. J. oświadczenia świadków T. K. i E. Z. nie są wystarczającym dowodem potwierdzającym jego pobyt w obozie. Mało bowiem prawdopodobne aby świadkowie pamiętali pobyt wnioskodawcy w obozie. Wnioskodawca i świadkowie wysiedleni zostali z różnych miejscowości (R., Ś. i T.), a w obozie przebywała każdorazowo bardzo duża liczba osób. Istotne znaczenie ma również fakt, że świadek T. K. w [...] r. miała niespełna [...] lat, zaś świadek E. Z. swoje oświadczenie oparł na przekazach rodziców, zaś bezpośrednia ocena tych relacji jest dla organu niedostępna. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. J. podniósł, że w [...] r. wraz z rodzicami i rodzeństwem został wywieziony z miejscowości R. do S., a następnie do obozu w Ł. Z obozu ł. rodzina skarżącego wywieziona została do obozu w S., a następnie do majątku W. kr. F. W tym samym czasie do obozu w Ł. trafiły również inne rodziny z miejscowości T., R. i K. (w decyzji pierwszoinstancyjnej błędnie podano nazwę Ś.), które leżą w bezpośrednim sąsiedztwie. Ludzie z tych wsi znali się, gdyż utrzymywali stałe kontakty uczęszczając do tego samego kościoła w S., posyłając dzieci do tej samej szkoły (najpierw w K. a potem w S.), zapraszając się na uroczystości rodzinne. Nadto skarżący podkreślił, że świadek T. K. w czasie pobytu w obozie miała już ponad [...] lat i wiele pamięta z tego okresu, gdyż losy jej rodziny były takie same jak los rodziców i rodzeństwa skarżącego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ orzekający stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. J. nie wskazał żadnych nowych okoliczności faktycznych i prawnych, które przemawiałyby za uchyleniem decyzji o odmowie przyznania mu uprawnień kombatanckich. Organ orzekający nie uznał za wiarygodne przedstawionego w toku postępowania oświadczenia świadka E. Z., gdyż brak było dokumentu potwierdzającego jego pobyt w obozie, a nie posiadał on uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Skarżący powołał się również na innego świadka T. G., która wspólnie z nim przebywała w obozie w Ł. Nie przedstawił jednak oświadczenia tego świadka, a z przedłożonych przez stronę informacji wynika, że świadek posiada wiedzę na temat pobytu w obozie od swoich rodziców. Nadto organ powołał się na informacje uzyskane w trakcie postępowania wyjaśniającego, w szczególności zaś na fakt, że pobytu strony w obozie przesiedleńczym w Ł. nie potwierdziło Archiwum Państwowe w Ł., Archiwum Państwowe w S. ani Instytut Pamięci Narodowej. Z kolei Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN w W. poinformowała, że nie posiada materiałów, na podstawie których można byłoby stwierdzić fakt przeprowadzenia akcji przesiedleńczej w miejscowości R. Organ orzekający stwierdził również, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza podnoszonej przez stronę okoliczności pobytu w obozie przesiedleńczym w S. S. Obóz ten nie figuruje w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, który wymienia inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. Skarżący zarzucił, że organ orzekający od [...] r. dysponował dokumentami przedłożonymi przez skarżącego i mógł przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, tj. przesłuchać lub zlecić przesłuchanie świadków, dokonać wywiadu środowiskowego, porównać zdarzenia, które dotknęły rodzinę skarżącego z losem innych rodzin, które przeszły podobną gehennę. Tymczasem upływ czasu powoduje, że wykruszają się świadkowie tamtych zdarzeń. Skarżący zarzucił również, że organ nie podał żadnego przykładu braku korelacji między oświadczeniami świadków, a informacjami uzyskanymi w toku postępowania. Nadto jako pozbawione podstaw uznał stwierdzenie organu, że okupant niemiecki nie przeprowadzał akcji przesiedleńczej w miejscowości R. W aktach organu znajdują się bowiem dokumenty osób, którym przyznano uprawnienia kombatanckie, potwierdzające ten fakt. Skarżący dodał również, że nie wiadomo skąd się wzięła druga nazwa wsi R. – W. W. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o złożeniu wyżej wymienionego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Kontrola zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, którą w zakresie swojej właściwości przeprowadza sąd administracyjny, obejmuje zarówno zachowanie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego, jak i przestrzeganie przepisów postępowania administracyjnego. Jak wynika z uregulowań art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje wydane w toku postępowania administracyjnego nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy rozstrzygnięcia dotknięte są takimi wadami, podlegają one uchyleniu. Zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje również kontrolę, czy zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Skarga w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie albowiem sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł.na ulicy Ł. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach przepisy tej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są natomiast okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. "Inne miejsca odosobnienia" wskazane zostały w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.). W punkcie 6 § 6 ww. rozporządzenia wymieniony został obóz w Ł. przy ulicy Ł.). Zgodnie zaś z przepisem art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach podstawą rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień kombatanckich jest udokumentowany wniosek osoby zainteresowanej oraz rekomendacja stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Występując z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich J. J. przedstawił rekomendację Zarządu Terenowego w P. Stowarzyszenia A oraz oświadczenia dwóch świadków: T. K. i E. Z., którzy potwierdzili jego pobyt w obozie przesiedleńczym w Ł. w [...] r. W toku postępowania skarżący wskazał nadto inne osoby, które mogłyby potwierdzić fakt wysiedlenia jego rodziny ze wsi R. i pobyt w miejscu odosobnienia (świadkowie: T. G. i E. Z.). Po przeprowadzeniu analizy akt administracyjnych sprawy Sąd uznał za słuszne zarzuty skargi, że organ orzekający uchybił obowiązkowi wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym, jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. Kwestionując wiarygodność przedstawionych przez stronę oświadczeń świadków organ ten uznał, że w większości przypadków oparte one zostały na relacjach osób trzecich. Zdaniem organu orzekającego za odmową przyznania uprawnień kombatanckich przemawiała również niemożność potwierdzenia okoliczności przedstawionych przez wnioskodawcę przez Archiwum Państwowe w Ł. i S., Instytut Pamięci Narodowej i Główną Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN. Zamieszczenie w uzasadnieniu decyzji takich stwierdzeń powinno być jednak szczegółowo uzasadnione i poprzedzone przeprowadzeniem postępowania dowodowego zmierzającego do weryfikacji faktów przytoczonych przez skarżącego. Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są: zasada praworządności określona w art. 6 k.p.a. oraz zasada dochodzenia do prawdy obiektywnej wynikająca z art. 7 k.p.a., które nakładają na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym, jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. Natomiast art. 75 k.p.a., nie definiując środków dowodowych, stanowi, że "jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". Zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego powodującym wadliwość decyzji. Dodać należy, że aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Organ administracyjny zobligowany jest do podejmowania wszelkich działań niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczenia jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do jej wyjaśniania, a nie jest sprzeczne z prawem. Z akt administracyjnych rozpatrywanej sprawy nie wynika aby organ orzekający podjął działania mające na celu przesłuchanie J. J. i wskazanych przez niego świadków odnośnie wysiedlenia i pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. w [...]r. Skoro skarżący przedstawił pisemne oświadczenia świadków potwierdzające te okoliczności, które w ocenie organu budziły wątpliwości co do ich wiarygodności, to zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. organ zobligowany był do przeprowadzenia dowodu z zeznań tychże świadków. Organ administracyjny powinien również dokonać weryfikacji twierdzeń skarżącego przeprowadzając dowód z jego zeznań, co dla wszechstronnego wyjaśnienia sprawy ma istotne znaczenie, tym bardziej, że skarżący mógł wskazać innych świadków, którzy potwierdziliby jego pobyt w obozie przesiedleńczym w Ł. (tak jak to uczynił w skardze z dnia [...]). Swoje ustalenia organ oparł wyłącznie na informacjach wynikających z zasobów archiwalnych wskazując w motywach zaskarżonej decyzji, że skarżący nie udokumentował w sposób wystarczający faktu pobytu w obozie. Ograniczenie postępowania dowodowego do badania zasobów archiwalnych stanowi istotne uchybienie zasadom postępowania dowodowego określonym w K.p.a. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje bowiem formalna teoria dowodowa, według której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego. Uznanie bez wyraźnej podstawy ustawowej, że pewne fakty mogą być udowodnione jedynie za pomocą ściśle określonych dowodów, byłoby sprzeczne z art. 75 K.p.a. Organ orzekający zaniechał dokładnego ustalenia stanu faktycznego, co w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Rozważenie spełnienia przez skarżącego przesłanek do nabycia uprawnień kombatanckich będzie bowiem możliwe dopiero po wszechstronnym wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a więc przeprowadzeniu pełnego postępowania dowodowego i poddaniu go ocenie. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 120 P.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ orzekający weźmie pod uwagę wskazane powyżej uchybienia. Ponieważ zaskarżona decyzja została uchylona, a wyrok Sądu jest nieprawomocny dlatego w oparciu o art. 152 P.p.s.a. stwierdzono, że nie podlega ona wykonaniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 i art. 210 § 2 P.p.s.a.