IV SA/Gl 414/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Wyższej Szkoły [...] w M. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie spraw studentów uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 176 ust. 3 w związku z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365) oraz § 5 ust. 1 regulaminu w sprawie ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...]Wyższej Szkoły Pedagogicznej [...] w M., utrzymano w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej tej Uczelni z dnia [...]r. o odmowie przyznania skarżącej stypendium socjalnego i na wyżywienie. W jej uzasadnieniu wskazano, że A. W. nie jest samodzielna finansowo w rozumieniu art. 179 ust. 6 cytowanej wyżej ustawy, gdyż jej dochód jest niższy niż minimalne wynagrodzenie za pracę pracowników. Z tego powodu dla ustalenia dochodu studentki uprawniającego do ubiegania się o stypendium należy wziąć pod uwagę m.in. dochody jej rodziców. Ich pominięcie mogłoby nastąpić wówczas, gdyby doszło do wykazania, że nie jest ona utrzymywana przez rodziców, albo nie ma możliwości uzyskania od nich świadczeń alimentacyjnych. Tymczasem strona nie udokumentowała tych dochodów, ani powyższych okoliczności. Skoro zatem nie istnieje możliwość ustalenia jej dochodów, żądnie nie mogło zostać uwzględnione. Stąd w ocenie organu drugiej instancji zakwestionowana odwołaniem decyzja okazała się prawidłowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania jej spornego świadczenia. Naprowadziła, że spełniła wszelkie warunki wymagane dla rozpatrzenia pozytywnie jej wniosku o stypendium, gdyż dostarczyła wszelkie dokumenty, jakie leżą w granicach jej możliwości, nadto wykazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W jej ocenie skoro ma 31 lat, a obowiązek alimentacyjny istnieje względem dzieci do 26 roku życia, nadto nie ma prawnych możliwości uzyskania dowodów na okoliczność wysokości dochodów rodziców, którzy jej nie utrzymują, domaganie się wykazania tychże uznała za chybione, a w konsekwencji również za wadliwą uznała zaskarżoną decyzję. Odpowiadając na skargę Rektor [...] Wyższej Szkoły Pedagogicznej w M. postulował jej oddalenie, powołując się na argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek aczkolwiek nie z uwagi na zasadność zawartych w niej zarzutów, a z powodów branych pod rozwagę z urzędu. Na początek godzi się wszak wyjaśnić, iż jak głosi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy te powołane są m.in. do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W tych ramach, po myśli art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy te badają przede wszystkim czy kwestionowane w skargach decyzje administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wówczas władne są uchylić takie rozstrzygnięcie. Badają także czy poddane ich osądowi decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przyczyny określone w art.156 k.p.a. Przy czym, stosownie do brzmienia art.134 § 1 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem kontrolują legalność także z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi. Władne są również do objęcia kontrolą legalności innych decyzji wydanych w granicach sprawy, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 tej ustawy). Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji w tych ramach niepodobna było nie dostrzec naruszeń prawa procesowego, jakimi są one dotknięte. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Godzi się bowiem stwierdzić, że postępowanie, w jakim zapadają decyzje stypendialne jest postępowaniem administracyjnym toczącym się na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Stanowisko orzecznictwa dotyczące stosowania w tych sprawach reguł ogólnej procedury administracyjnej jest utrwalone (p. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/Op 154/08, publ. LEX nr 518037 oraz www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji, która w istotny sposób uchybia przepisom dotyczącym decyzji administracyjnej, w tym zwłaszcza art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji z dnia [...]r. nie przedstawia żadnych ustaleń faktycznych, ani dowodów, jak też ich oceny wiarygodności, nie zawiera żadnej argumentacji faktycznej ani prawnej, prezentując jedynie podstawę prawną, której nie sposób odnieść do niewyjaśnionego stanu faktycznego sprawy. Wykluczona jest więc ocena poprawności sfery faktycznej, jak i prawnej tego rozstrzygnięcia. Dlatego decyzja ta uchyla się spod kontroli legalności. Organ odwoławczy, jakkolwiek poszerzył zakres postępowania dowodowego oraz uzasadnienia swej decyzji, to jednak utrzymując w mocy tego rodzaju akt, naruszył przede wszystkim wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Owo poszerzenie jednakowoż nie doprowadziło do wyjaśnienia sprawy w zakresie pozwalającym na stanowcze jej rozstrzygnięcie. W motywach zaskarżonej decyzji zabrakło jakichkolwiek ustaleń faktycznych odnośnie stanu rodzinnego skarżącej, w tym w istotnej, jak sam organ wskazuje, kwestii ilości osób, z jakimi skarżąca prowadziła gospodarstwo domowe, a przede wszystkim ich dochodów. Uzasadnia to pogląd o uchybieniu dyspozycjom przepisów art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. W tej materii zabrakło też oceny oświadczeń strony, na których organy poprzestały, mogąc ją przesłuchać w charakterze strony (w tym miejscu godzi się też wskazać na możliwość przesłuchania świadków, m.in. rodziców skarżącej), podającej, że utrzymuje się samodzielnie i nie korzysta z pomocy rodziców. Ta okoliczność, w świetle wieku skarżącej i osiągania przez nią dochodów własnych, wydaje się prawdopodobna. A skoro tak, to materiał sprawy przekonywał do jej twierdzenia o pozostawaniu w trudnej sytuacji. Tę okoliczność organ winien zbadać i odnosząc do stanu prawnego ewentualnie zrównoważyć wywodem o tym, że pomoc stypendialna nie jest obligatoryjna, nie jest prawem podmiotowym służącym każdemu, bo nie każdy musi zdobywać wykształcenie w systemie zaocznym czy wieczorowym, na koszt państwa. Dokonującemu kontroli legalności zapadłych w sprawie decyzji Sądowi nie mógł umknąć też brak jakiejkolwiek oceny wiarygodności jej twierdzeń i analizy oraz ustosunkowania się do zarzutów odwołania, co uchybia powyższym przepisom i art. 80 k.p.a. Są to istotne wady decyzji wydanej przez organ drugiej instancji, który jest również organem orzekającym merytorycznie w sprawie. W konsekwencji czego niepodobna ocenić zasadności konkluzji organu o braku samodzielności finansowej skarżącej i konieczności wliczenia do jej dochodu również dochodów rodziców, co w sytuacji braku przedstawienia na tę okoliczność dowodów, uniemożliwiało poczynienie ustaleń w tym zakresie i merytoryczne rozpatrzenie wniosku. W tym miejscu należy wskazać na potrzebę wnikliwej analizy pojęcia "samodzielność finansowa", które w art. 179 przywołanej wyżej ustawy używane jest w różnym kontekście, zwłaszcza analizy w świetle okoliczności tej sprawy. Warto zwrócić uwagę m.in. na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 420/07 (publ. LEX nr 419063, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), do którego organ może sięgnąć. Zatem i ta decyzja co najmniej uchyla się spod oceny legalności. Na koniec nie mógł Sąd nie dostrzec kolejnej wadliwości formalnej zaskarżonej decyzji wynikającej z braku wskazania imienia i nazwiska osoby podpisanej pod decyzją (Przewodniczącego Komisji Odwoławczej). Ten brak jest oczywistym naruszeniem wymogu z art. 107 § 1 k.p.a. Jakkolwiek bowiem po myśli art. 177 ust. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym decyzje komisji stypendialnych podpisują przewodniczący lub działający z ich upoważnienia wiceprzewodniczący, to przepis ten nie zwalnia od obowiązku imiennego oznaczenia osoby upoważnionej do wydania decyzji. Wreszcie przyszło zważyć na brak w aktach administracyjnych przekazania uprawnień owym komisjom na podstawie art. 175 ust. 3 cytowanej ustawy. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie mogły się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organy wyeliminują dostrzeżone uchybienia, o ile będą merytorycznie orzekać. Bowiem rozstrzygając żądanie skarżącej zobowiązane są uwzględnić istniejący aktualnie stan faktyczny i prawny. Wydając decyzje merytoryczne będą kierowały się powyższymi uwagami, nie uchybiając wytkniętym przepisom postępowania i przepisom prawa materialnego. Mając przytoczone okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.