IV SA/Gl 418/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wójt Gminy G. na podstawie art. 9 ust. 8, art. 15b, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010r. w sprawie formy opieki zdrowotnej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz. U. z 2010r. Nr 183 poz. 1234) oraz art. 104 K.p.a. nie przyznał A.S. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka B.S. Organ stwierdził, że A. S. w dniu [...]r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na syna B. S. Do wniosku dołączyła m.in. odpis skrócony aktu urodzenia dziecka oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 27 lutego 2012r. stwierdzające, że strona pozostawała po opieką lekarską od 13 tygodnia ciąży do porodu. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia Wójt stwierdził, że zgodnie z art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje m.in. matce, jeżeli pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim, którego wzór określa powołane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010r. W oparciu o powyższe organ zauważył, że pozostawanie pod opieką medyczną przez matkę dziecka nie później niż od 10 tygodnia ciąży jest warunkiem niezbędnym do przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ. W postępowaniu o ustalenie prawa do tego świadczenia nie ma możliwości badania pozaustawowych przesłanek, jak na przykład nieświadomość ciąży. Jednocześnie zauważył, że z przedłożonego przez A.S. zaświadczenia wynika, że nie pozostawała pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży, a dopiero od 13. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji A.S. stwierdziła, iż nie wiedziała, że pozostaje w ciąży, dlatego nie była wcześniej u lekarza. Podkreśliła, że decyzja jest dla jej dziecka krzywdząca. Wskutek wniesionego odwołania sprawa rozpatrzona została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które decyzją z dnia [...]r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Ponadto stosownie do art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 5 marca 2010r. matka lub ojciec dziecka, którzy przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nie otrzymali dodatku z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 15b ust. 1 ustawy, mają prawo złożenia wniosku o wypłatę tych świadczeń na zasadach określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, z zastrzeżeniem art. 3 niniejszej ustawy. Wnioski, o których mowa w ust. 1, składa się w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Ustawa z dnia 5 marca 2010r. weszła w życie w dniu 31 marca 2010r. Kolegium stwierdziło, że w myśl obecnie obowiązującego przepisu art. 15 b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, A.S. nie spełnia wszystkich koniecznych warunków do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka B.S., gdyż pozostawała pod opieką medyczną od 13 tygodnia ciąży do porodu. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania regulacja pozwalająca na przyznanie tego świadczenia po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną, gdyż zgodnie z powołanym wyżej art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010r. było to możliwe jedynie do dnia 31 grudnia 2011 r. Tymczasem B.S. urodził się w dniu [...]r, zaś strona złożyła wniosek w dniu 28 lutego 2012r. Jednocześnie stwierdzono, że art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 5 marca 2010r. odnosi się do dzieci urodzonych przed 31 marca 2010r, przy czym w tych sprawach wniosek należało złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 30 września 2010r W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.S. nie zgodziła się z treścią zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, która w ocenie strony jest krzywdząca dla dziecka. Skarżąca podniosła, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Wychowuje oraz utrzymuje trójkę dzieci w wieku 2 miesięcy, 1 roku oraz 5 lat. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest renta w wysokości 600 zł. Ojciec dzieci w chwili obecnej nie pracuje oraz ma ograniczoną władzę rodzicielską. A.S. podniosła, że ze względu na upośledzenie umysłowe nie wiedziała, że jest w ciąży. Z tego powodu dopiero w 13 tygodniu ciąży była u lekarza. Ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.), przy czym sąd ten nie jest związany postawionymi w skardze zarzutami i kontroluje zaskarżony akt również z urzędu ( art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oceniając sprawę według wskazanych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 15 b ust. 1 i ust. 2 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko matce lub ojcu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów. Wskazać należy, że na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008r. Nr 237, poz. 1654) wprowadzono do art. 15b ustępy 5-7. Zgodnie z ich treścią omawiana zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, a pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim. W myśl art. 18 ustawy nowelizacyjnej, obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży, o którym mowa w art. 9 i 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, miał zastosowanie od dnia 1 listopada 2009 r. Podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące przyznania wnioskowanego świadczenia zostały zmienione na podstawie ustawy z dnia 5 marca 2010r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301). Przede wszystkim na podstawie art. 3 tej ustawy odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 3 dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Ponadto art. 15b ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu określał, że pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 stosuje się odpowiednio. Na podstawie delegacji zawartej w art. 9 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz. U. 183, poz. 1234). W § 2 rozporządzenia stwierdzono, że formą opieki medycznej są świadczenia zdrowotne udzielane w związku z ciążą w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych oraz leczenia szpitalnego. W załączniku określono również wzór zaświadczenia lekarskiego lub wystawianego przez położną, potwierdzającego pozostawanie kobiety pod opieką medyczną, ze wskazaniem terminów udzielenia świadczeń zdrowotnych w pierwszym, drugim i trzecim trymestrze ciąży (po jednym w każdym trymestrze). W § 3 rozporządzenia zawarto przy tym zapis o wejściu tego rozporządzenia w życie z dniem 1 stycznia 2012r. Odnosząc się do treści art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010r. należy powtórzyć, że przepis ten odroczył obowiązek stosowania art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych do dnia 31 grudnia 2011r. Zatem dla otrzymania omawianego świadczenia do tej daty wystarczyło przedstawienie zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Skarżąca złożyła wniosek w dniu 28 lutego 2012r, a zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana w dniu [...]r. Obowiązujący w tych datach przepis art. 15b ust. 5 i 6 jako przesłankę dla otrzymania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka wymagał przedstawienia zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną, potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Analiza powołanych przepisów wskazuje jednak, że powyższy obowiązek nie obejmował skarżącej. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że A.S. urodziła syna B.S. w dniu [...]r. Jak wspomniano, obowiązek przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną co najmniej od 10 tygodnia ciąży aż do dnia porodu został wprowadzony dopiero od 1 stycznia 2012r. W tej dacie wobec skarżącej upłynął już ostatni dzień 10 tygodnia ciąży, a nawet więcej niż dwa trymestry. Zatem nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie była w stanie przedstawić zaświadczenia potwierdzającego opiekę medyczną co najmniej od 10 tygodnia ciąży. Podkreślenia wymaga, że przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012r. sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 208/10). Obowiązek wydania zaświadczenia potwierdzającego przebywanie pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży dotyczył kobiet, które znajdowały się od dnia 1 stycznia 2012r. w dziesiątym miesiącu ciąży, gdyż do dnia 31 grudnia 2012r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało zawieszone. Wobec tego w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012r sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Opolu z dnia 22 września 2011r. sygn. akt II SA/Op 248/11). Wobec takich osób, a więc także wobec skarżącej, można wymagać jedynie zaświadczenia, o którym mowa w art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010r, tj. zaświadczenia potwierdzającego co najmniej jedno badanie w okresie ciąży. Do dnia 31 grudnia 2011r. brak było bowiem podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży. W ocenie Sądu interpretacja organów administracji art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010r. prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. W wyroku WSA w Opolu z dnia 7 grudnia, sygn. akt II SA/Op 476/12 podkreślono, że automatyczne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisu art. 15b ustawy i uznanie, że skarżąca obowiązana jest przedstawić zaświadczenie, o jakim mowa w art. 15b ust. 5 i 6 ustawy, prowadziłoby do naruszenia wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych i zasady nieretroakcji prawa, a także - zważywszy na charakter przedmiotowego świadczenia - pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 18 Konstytucji RP stanowiącego, że rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, naruszają przepisy prawa materialnego przez ich nieuprawnioną wykładnię w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił te decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu.