IV SA/Gl 421/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku M. M. z dnia 15 października 2013 r., organ I instancji - Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił przyznania zasiłku okresowego. W decyzji wskazano, że nie występuje inna przesłanka udzielenia pomocy niż ubóstwo, ponieważ w dniu 23 maja 2013 r. M. M. odmówił podjęcia zatrudnienia bez uzasadnionej przyczyny i utracił tym samym status osoby bezrobotnej. Wskazano, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W dniu 25 listopada 2013 r. M. M. złożył ustnie do protokołu w siedzibie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zażalenie na niezałatwienie w terminie przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (zwanego dalej: "Dyrektorem OPS w C.") m.in. przedmiotowej sprawy. Wskazał przy tym, że na początku listopada 2013 r. udał się do siedziby OPS w C. w celu wyjaśnienia, dlaczego nie wydano żadnej decyzji. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Kolegium nie uznało zażalenia M. M. za zasadne. W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżoną decyzję organ pierwszej instancji pozostawił w swojej siedzibie, ponieważ zgodnie z oświadczeniem z dnia 31 października 2013 r. M. M. zobowiązał się do jej odebrania w siedzibie organu w dniu 12 listopada 2013 r. Kolegium ustaliło, że M. M. dnia 12 listopada 2013 r. nie zgłosił się po odbiór decyzji, a organ prawidłowo oczekiwał odebrania decyzji osobiście, skoro strona się do tego zobowiązała. Następnie organ wysłał zaskarżoną decyzję gońcem i doręczył ją stronie w dniu 02 grudnia 2013 r. M. M. złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji. Odwołujący stwierdził, że dwa przeprowadzone wywiady środowiskowe nie dały żadnych rezultatów, ponieważ nic mu się od opieki nie należy. SKO uchyla wszystkie decyzje, a Dyrektor OPS nic nie robi w tej sprawie. Jego zdaniem wszyscy w opiece społecznej są przeciw jego osobie i został pozbawiony środków do życia od początku roku kalendarzowego. Dyrektor OPS C., który, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania w trybie autokontroli, przesłał je wraz z aktami sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K. w dniu 16 grudnia 2013 r. Nadto w odpowiedzi na wezwanie Kolegium, Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w C. przesłał potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię decyzji z dnia [...] r. (znak:[...]) orzekającej o utracie przez M. M. statusu osoby bezrobotnej z dniem 23 maja 2013 r., w związku z nieusprawiedliwioną odmową przyjęcia propozycji pracy w A Sp. z o.o. na stanowisku robotnik budowlany. Pozbawienie statusu osoby bezrobotnej nastąpiło na okres 270 dni, ponieważ M. M. po raz trzeci zrezygnował z formy aktywizacji zawodowej. Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w C. poinformował także, że po rozpatrzeniu odwołania M. M. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] (znak:[...] ). Na decyzję Wojewody [...] M. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Dalej w piśmie z dnia 28 stycznia 2014 r. Kolegium poinformowało M. M., że w aktach przedmiotowego postępowania znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia [...] orzekająca o utracie przez M. M. statusu osoby bezrobotnej z dniem 23 maja 2013 r. Zawiadomiono także o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, składania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji w sprawie. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; zwanej dalej "k.p.a.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania zasiłku okresowego. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w tym zakresie jest art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182; zwanej dalej "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i ustala się go do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (ust. 3 pkt 1) oraz nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3 (ust. 6). Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy - jako świadczenie pieniężne - przysługuje osobie lub rodzinie spełniającej kryterium przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji ustalił, że nie zachodzi powyższa przesłanka, a M. M. nie może zostać uznany za osobę bezrobotną w myśl cytowanych przepisów. Kolegium podzieliło ustalenia organu. Ustawodawca bowiem wyraźnie podkreśla, że niskie dochody - powiązane ze stosownym kryterium dochodowym - nie stanowią wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pieniężnego. Zgodnie z założeniami pomocy społecznej istotna jest także przyczyna ubóstwa. W przypadku M. M. jest to brak zatrudnienia, który mógł kwalifikować go pod dysfunkcję bezrobocia wymienioną w art. 7 pkt 4 i w art. 38 u.p.s. Jednakże M. M. odmówił w sposób nieusprawiedliwiony przyjęcia propozycji pracy w A Sp. z o.o. na stanowisku robotnik budowlany w związku z czym Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w C. decyzją ostateczną z dnia [...] (znak:[...]) orzekł o utracie przez M. M. statusu osoby bezrobotnej z dniem 23 maja 2013 r. na okres 270 dni. Wobec tego nie było możliwe przyznanie świadczenia, o które wnioskował M. M., skoro do dnia 18 lutego 2014 r. został on pozbawiony statusu osoby bezrobotnej. Kolegium zauważyło, że w doktrynie tyczącej analizy ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, regulującej problematykę zatrudnienia i osób bezrobotnych, wskazuje się, że pojęcie bezrobocia odnosi się tylko do osób zarejestrowanych w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne i poszukujące pracy. Tym samym osoby, które faktycznie nie są zatrudnione i nie są zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy jako osoby bezrobotne, nie są osobami bezrobotnymi i nie będą mogły powoływać się na wskazaną przesłankę przy ubieganiu się o przyznanie świadczenia (S. Nitecki, Bezrobocie, [w:] Prawo do pomocy społecznej w polskim systemie prawnym, SIP Lex 2008). Powyższego stanowisko w pełni realizuje intencję ustawodawcy, który wskazuje wprost w art. 11 ust. 2 u.p.s., że nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Odnosząc się do stanowiska odwołującego się, podniesiono, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Wskazano, iż przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stanowisku organu, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia zgodnie z art. 11 u.p.s. Podsumowując Kolegium zauważyło, że w konsekwencji brak było podstaw do przyznania M. M. wnioskowanego świadczenia. Na zakończenie poiformowano odwołującego się, że po upływie okresu pozbawienia statusu osoby bezrobotnej, może on ponownie zarejestrować się w Urzędzie Pracy oraz - w razie braku możliwości znalezienia pracy i poprawy swojej sytuacji - złożyć nowy wniosek o przyznanie pomocy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożył skarżący M. M., domagał się podjęcia przez Sad "słusznej decyzji". Skarżący stwierdził, że "pomoc społeczna nie chodzi na wywiady środowiskowe", a on sam jest osobą bezrobotną w związku z "uchyleniem decyzji Urzędu Miasta przez sąd administracyjny". Skarżący podkreślił, że pozostaje długotrwale bezrobotny i nie jest prawdą, że odmówił podjęcia pracy na stanowisku pracownik budowlany. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, argumentując, że zarzuty skargi są bezzasadne, podtrzymując jednocześnie w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga M. M. nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że decyzja zapadła na skutek przeprowadzenia potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów, właściwej ich oceny, poprawnych rozważań faktycznych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach. W dalszej kolejności wskazać należy, że świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Przy czym skarżący wystąpił do organów pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kwoty 542 zł; Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2). Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Zgodnie z treścią art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. W myśl art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby. Bez wątpienia wyżej opisane warunki przyznania skarżącemu pomocy zostały w sprawie spełnione. Jednakże, choć skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej nie sposób przyjąć, że wszelkie możliwe świadczenia udzielane przez organy pomocy społecznej są mu należne i to niezależnie od spełnienia innych przesłanek od których uzależniono możliwość udzielenia pomocy społecznej. W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego organy ustaliły, że skarżący spełnia kryterium dochodowe od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku okresowego, występują również dysfunkcje, które uzasadniają udzielenie pomocy. Jednakże ponownie należy wskazać, że stosownie do treści art. 3 omawianej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i ma na celu umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W rozpoznawanej sprawie przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia była okoliczność, że w dniu 23 maja 2013 r. M. M. odmówił podjęcia zatrudnienia bez uzasadnionej przyczyny i utracił tym samym status osoby bezrobotnej. Zgodnie bowiem z regulacją art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji w sposób prawidłowy dokonały ustalenia stanu faktycznego oraz rozważyły możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. Motywy rozstrzygnięcia znalazły wyraz w uzasadnieniach poddanych kontroli decyzji organów, które poprzedzone zostały wnikliwym zebraniem i oceną materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Organy w swoich decyzjach znaczyły, że choć skarżący spełnia kryteria przyznania wnioskowanego świadczenia to jednak należy odmówić przyznania pomocy z uwagi na nieuzasadnioną odmowę podjęcia zatrudnienia przez osobę bezrobotną. Ustawa o pomocy społecznej, nie tylko przyznaje wnioskodawcom określone uprawnienia ale również nakłada określone obowiązki, które przede wszystkim mają doprowadzić do przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej znalazła się rodzina. Brak wykonania tych obowiązków, jak również nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną może skutkować wydaniem decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej pomocy. Postawa skarżącego potwierdza słuszność postępowania organów. Tym bardziej, że z przepisów ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie, na koszt podatników osób, czy rodzin, które nie chcą we własnym zakresie podjąć kroków, które umożliwią im wyjście z trudnej sytuacji w jakiej się znalazły. Skoro sam skarżący nie podejmuje działań mających na celu poprawę jego sytuacji poprzez podjęcie zatrudnienia, to musi się liczyć się z możliwością odmowy przyznania mu świadczenia z pomocy społecznej. Konkludując przyjdzie wskazać, że Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Reasumując w rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc nie mogła zostać mu przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 P.p.s.a.