IV SA/Gl 421/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza S. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...]r. o uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego skarżącemu K. C. na dzieci; A. C. i H. C. za okres od 1 lutego 2017 r. do 31 lipca 2017 r. w łącznej wysokości 6.000 zł za nienależnie pobrane świadczenia oraz o zobowiązaniu skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazanym przez organ I instancji powodem rozstrzygnięcia była zmiana sytuacji rodzinnej, wynikająca z tego, że od 1 lutego 2017 r. córki: A. C. i H. C. nie zamieszkiwały ze skarżącym, lecz z ich matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 25 ust. 1 -3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1857 ze zm.), osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydal tę decyzję. Następnie organ odwoławczy wskazał, że według art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla potrzeb niniejszego postępowania, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna taktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25, rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiły przesłanki określone w art. 25 cytowanej ustawy, gdyż świadczenia zostały wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego. Dodał, że z oświadczeń; J. K. z dnia 18 sierpnia 2017 r. oraz K. C. z dnia 4 września 2017 r. wynika, że są w "nieformalnej" separacji przedrozwodowej oraz że od 1 lutego 2017 r. córki: A. C. i H. C. nie zamieszkiwały ze skarżącym, lecz z ich matką J. K. Organ podkreślił, że nawet jeżeli małżonkowie mieszkali w tym samym domu, lecz na różnych kondygnacjach, to nie ulega wątpliwości, że nastąpiła zmiana ich sytuacji rodzinnej, wyżej wymienione córki od 1 lutego 2017 r. już nie zamieszkiwały z osobą uprawnioną do pobierania przedmiotowego świadczenia. Organ wskazał, że "wyjście na jaw nowych okoliczności, mających znaczenie dla sprawy stanowiło podstawę do ponownej weryfikacji sytuacji rodzinnej K. C., a w konsekwencji do ustalenia, że świadczenia wychowawcze wypłacone stronie na córki w okresie od 1 lutego 2017 r. do 31 lipca 2017 r. w łącznej wysokości 6.000,00 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami wychowawczymi" oraz do zobowiązania go do zwrotu ww. nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania tj. art 7, art. 77 § 1 i art 80 K.p.a., polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności na nieuwzględnieniu tego, że rodzina prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, zamieszkiwała pod wspólnym adresem i posiadała wspólnotę majątkową. W związku z tym wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w okresie pobierania świadczenia, przechodząc trudną sytuację rodzinną, wraz z żoną mieszkali razem i wspólnie łożyli na utrzymanie małoletnich córek. Podniósł, że w takim stanie rzeczy niezrozumiałe jest uznanie przez organ, że pojawiły się nowe okoliczności tylko na tej podstawie, że małżeństwo zajmowało oddzielne pokoje. Wniósł o przesłuchanie go w charakterze strony, jak również jego małżonki J. K. na okoliczność wspólnego mieszkania w okresie od 1 lutego 2017 r., do 31 lipca 2017 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę i dodał, że od lutego 2017 r., na wniosek jego żony został zmieniony nr konta, na który kierowane były świadczenia wychowawcze i wobec tego skarżący nie otrzymywał tych środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego skarżącemu na jego dzieci za okres od 1 lutego 2017 r. do 31 lipca 2017 r. w łącznej wysokości 6.000 zł za nienależnie pobrane świadczenia oraz o zobowiązaniu go do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazanym przez organ I instancji powodem rozstrzygnięcia była zmiana sytuacji rodzinnej, wynikająca z tego, że od 1 lutego 2017 r. córki skarżącego nie zamieszkiwały z nim, lecz z ich matką. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji ograniczył się do przytoczenia części przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), a następnie wskazał, że z oświadczeń skarżącego i jego małżonki wynika, że są w "nieformalnej" separacji przedrozwodowej oraz że od 1 lutego 2017 r. córki: A. C. i H. C. nie zamieszkiwały ze skarżącym, lecz z ich matką. W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że nawet jeżeli małżonkowie mieszkali w tym samym domu, lecz na różnych kondygnacjach, to nie ulega wątpliwości, że nastąpiła zmiana ich sytuacji rodzinnej i wyżej wymienione córki od 1 lutego 2017 r. już nie zamieszkiwały z osobą uprawnioną do pobierania przedmiotowego świadczenia. W powyższy sposób organ odwoławczy uzasadnił przekonanie dotyczące tego, że od 1 lutego 2017 r. ustały podstawy przysługiwania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dzieci, co było kwestią o kluczowym znaczeniu dla wydania rozstrzygnięcia. Z przytoczonych motywów zaskarżonej decyzji wynika, że z faktu zamieszkiwania przez małżonków na różnych kondygnacjach domu, organ wyciągnął wniosek, że dzieci skarżącego już z nim nie zamieszkiwały, a zatem, że nie został spełniony warunek z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ pominął jednakże ustalenie szczególnych okoliczności, które – przy stwierdzonym w sprawie – fakcie zamieszkiwania skarżącego i jego dzieci w jednym domu, są konieczne do wykazania, że mimo to, dzieci te nie zamieszkiwały z ojcem. Niewątpliwie zamieszkiwanie na różnych kondygnacjach domu przez bliskich krewnych może – przy zaistnieniu pewnych okoliczności – prowadzić do stwierdzenia, że osoby te nie zamieszkują razem, ale konieczne jest ustalenie tychże okoliczności, co zostało pominięte w niniejszym postępowaniu. W świetle zaś podkreślanej w odwołaniu okoliczności zamieszkiwania przez skarżącego i jego dzieci w jednym domu, jako niewystarczające ocenić należało, oparcie istotnych stwierdzeń w sprawie, na oświadczeniu skarżącego z dnia 4 września 2017 r., bez wezwania go o doprecyzowanie jego treści w kontekście twierdzeń zawartych w odwołaniu, a także wobec kwestionowania przez stronę na tym etapie, ustaleń organu I instancji, które były wywiedzione przede wszystkim z treści wymienionego oświadczenia. Wyjaśnienie powyższej kwestii ma znaczenie fundamentalne w sprawie – co wynika z omówionych wyżej motywów rozstrzygnięcia dotyczącego uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że organ odwoławczy pominął przeprowadzenie czynności niezbędnych do ustalenia okoliczności będących podstawą stwierdzeń w zakresie kwestii o kluczowym znaczeniu dla wydania rozstrzygnięcia. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem stwierdzić zatem należało, że zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem zaistniały podstawy do uwzględnienia skargi. Wobec tego – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. – Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.