IV SA/Gl 423/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], 2) określa ,że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Starszy Pracownik Socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 39, art. 41 ust. 2, art. 104 ust. 4 oraz art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. Nr 64 poz. 593) Uchwały Nr [...] Rady Miejskiej K. z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych zasad trybu zwrotu zasiłku celowego oraz art. 108 i 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, zmienił z dniem [...] r. decyzję [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej warunków spłaty zwrotnego zasiłku celowego i zobowiązał P. P. do spłaty zasiłku w pozostałej kwocie [...] zł. w [...] miesięcznych ratach począwszy od miesiąca [...] r. do [...] każdego miesiąca. Jednocześnie ustalił wysokość miesięcznej raty na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu wskazał, że w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji odmawiającej odstąpienia od żądania zwrotu zasiłku celowego zwrotnego przyznanego decyzją [...] z dnia [...] r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uwzględnieniu wskazówek i zaleceń organu odwoławczego zmieniono decyzję przyznającą zasiłek celowy zwrotny w części dotyczącej terminów jego spłaty, zawieszając spłatę rat za miesiące [...] r. i [...] r., ze względu na konieczność uiszczenia przez P. P. jednorazowej raty za energię elektryczną w kwocie [...] zł. Przeprowadzona analiza ponoszonych przez niego wydatków wskazuje, że część z nich, np. z tytułu rachunków za [...] oraz [...] wraz z [...] może zostać ograniczona, a tym samym wysokość dochodu pozwala na spłatę otrzymanego zasiłku celowego zwrotnego w określonych ratach (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W odwołaniu z dnia [...] r. P. P. podniósł, że zasiłek zwrotny nie został przez niego otrzymany, gdyż w całości przeznaczono go na wynagrodzenie architekta. Wskazał, iż przy wydaniu decyzji nie uwzględniono, w jakich warunkach mieszka i że jest całkowicie niewidomy, ma stwierdzoną [...] oraz jest pozbawiony jakiejkolwiek pomocy innych osób. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 2 i art. 17, 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856), po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), wydatki na usługi, pomoc rzeczową, zasiłki na ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu, podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego. Skarżącemu został przyznany zasiłek celowy w kwocie [...] zł. na dofinansowanie wyceny pracy projektowej na usunięcie [...] ze zobowiązaniem do spłacania go w ratach po [...] zł. Zgodnie z art. 104 ust. 4 cytowanej ustawy, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. W rozpoznawanej sprawie stwierdzono, że dochód miesięczny P. P. wynosi [...] zł., a miesięczne wydatki [...] zł., z czego na [...] i [...] przeznaczana jest kwota [...] zł., a na opłatę za energię elektryczną [...] zł. Z uwagi na to, że tak wysokie opłaty za energię elektryczną wystąpiły incydentalnie i nie mają charakteru opłat okresowych organ pierwszej instancji zawiesił spłatę rat wynikających ze zwrotu zasiłku, na okres dwóch miesięcy. Organ odwoławczy podzielił zapatrywanie organu pierwszej instancji, że od dnia [...] r. – z uwagi na niższe obciążenia z tytułu opłat za energię oraz ograniczenie w pewnym stopniu opłat za usługi [...] – skarżący będzie miał możliwość spłaty zadłużenia wynikającego ze zwrotu zasiłku. Kwota [...] zł. nie stanowi dla niego nadmiernego obciążenia i nie niweczy skutków udzielonej pomocy. P. P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podniósł, że spłata zasiłku celowego w kwocie [...] zł. stanowi nadmierne obciążenie dla niego, gdyż musi przeprowadzić na własny koszt remont mieszkania, w tym przeprowadzić [...], aby umożliwić [...] i [...]. Ponownie wskazał, że jest [...] i [...] na [...], które wymienił w skardze. Podniósł zarzut, że nie zostały uwzględnione jego problemy, a wzięto pod uwagę tylko wysokość [...], która i tak nie jest wystarczająca przy jego [...]. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd dokonuje kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem zgodności z prawem nie będąc związany zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Zgodnie z art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że zarówno decyzja organu pierwszej instancji, jak i w konsekwencji zaskarżona decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należało, że zgodnie z art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593), zwanej również ustawą o pomocy społecznej, wydatki na usługi, pomoc rzeczową, zasiłki na ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego. Natomiast na podstawie art. 104 ust. 4 cytowanej ustawy, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Nie ulega wątpliwości, że organ administracji, rozpatrując wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu zasiłku celowego, jest obowiązany w osnowie (rozstrzygnięciu) decyzji określić sposób rozpatrzenia tego wniosku. Tymczasem organ pierwszej instancji, w treści rozstrzygnięcia zmienił z dniem [...] r. decyzję przyznającą zasiłek celowy zwrotny, wydaną dnia [...] r. w części dotyczącej warunków spłaty zwrotnego zasiłku celowego i zobowiązał P. P. do spłaty zasiłku w pozostałej kwocie w [...] miesięcznych ratach począwszy od miesiąca [...]r. do [...] każdego miesiąca i jednocześnie ustalił wysokość miesięcznej raty. Nie zawarł natomiast rozstrzygnięcia w zakresie żądania wniosku, a więc co do odstąpienia bądź odmowy odstąpienia od żądania zwrotu zasiłku celowego. Podkreślenia również wymagało, że rozstrzygnięcie tej treści, a więc o zmianie decyzji ostatecznej, może być wydane tylko w wyniku przeprowadzenia postępowania w jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Natomiast postępowanie w rozpoznawanej sprawie, zostało wszczęte w wyniku wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu zasiłku celowego, a więc toczyło się w trybie zwyczajnym. W konsekwencji – także decyzja organu odwoławczego – utrzymująca w mocy wyżej opisane rozstrzygnięcie, została wydana z naruszeniem przepisów postępowania. Ponadto dodać należało, że wymieniając w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - organ orzekający miał obowiązek wskazać w uzasadnieniu wykładnię tego przepisu oraz szczegółowo przedstawić argumenty z zakresu ustaleń faktycznych, dotyczące oceny, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki zastosowania cytowanego wyżej przepisu, czy też nie zostały spełnione. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji, poza przytoczeniem przepisu i wskazaniem kwot dochodu oraz wydatków skarżącego, zawiera tylko stwierdzenie, że z uwagi na niższe obciążenia z tytułu opłat za energię od [...] r. oraz "ograniczenie w pewnym stopniu opłat za usługi [...]" skarżący będzie mieć "zdolność do obsługi zadłużenia wynikającego ze zwrotu zasiłku" oraz, że kwota [...] zł. nie stanowi dla niego nadmiernego obciążenia i nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Organ pominął zatem całkowicie wykładnię zastosowanego art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie uzasadnienie nie zawiera wskazania żadnych konkretnych okoliczności, w związku z którymi organ stwierdził, że możliwe jest obniżenie opłat za usługi [...], a więc, że wysokość tych opłat nie wynika z realizacji niezbędnych potrzeb skarżącego w zakresie komunikowania się za pośrednictwem wymienionych środków technicznych. Przy tej ocenie uwzględnienia wymagały zwłaszcza okoliczności dotyczące [...], w tym głównie ewentualne ograniczenia możliwości [...]. Brak ustaleń organu w tym zakresie jest tym bardziej rażący, że w odwołaniu P. P. podniósł argument, że jest [...] i [...] na wymienione w tym piśmie [...]. Dodać należało, że uzasadnienie decyzji nie zawiera również określenia, w jakim stopniu, a więc do jakiej kwoty, możliwe jest - wskazywane przez organ - obniżenie [...]. Brak ustaleń organu we wskazanym zakresie stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 7 K.p.a i art. 77 § 1 K.p.a., organy administracji mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast – jak stanowi art. 107 § 3 K.p.a. - uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiary i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej. Jak już była o tym mowa, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymienionych warunków. Zarzut ten dotyczy również rozstrzygnięcia pierwszej instancji – poza zwięzłym opisem stanu sprawy - uzasadnienie zawiera bowiem tylko wskazanie poszczególnych wydatków skarżącego i stwierdzenie, że wysokość opłat za [...] oraz [...] może zostać przez niego ograniczona. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pominięte w uzasadnieniu ustalenia oraz wykładnia prawa dotyczyły przecież podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu zasiłku celowego. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ orzekający uwzględni, że rozpatrując wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu zasiłku celowego, należy określić w osnowie decyzji, rozstrzygnięcie w zakresie żądania wniosku, a więc co do odstąpienia bądź odmowy odstąpienia od żądania zwrotu zasiłku celowego. Ponadto organ wskaże w uzasadnieniu decyzji wykładnię przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie przeprowadzi ustalenia co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, które zostały szczegółowo wymienione wyżej i w tym celu uzupełni materiał dowodowy poprzez przesłuchanie skarżącego, a w razie potrzeby przeprowadzi dalsze czynności postępowania dowodowego. Następnie rozpatrzy cały zebrany materiał dowodowy i oceni na podstawie jego całokształtu, czy istotne w sprawie okoliczności, zostały udowodnione. W uzasadnieniu wskaże – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. - na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom. Z uwagi na uwzględnienie skargi Sąd, zgodnie z art. 152 P.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.