IV SA/Gl 424/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2007 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w Z. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., na podstawie art. 32 i 48 ust. 3 oraz art. 20 w związku z art. 3 pkt 11 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) ustalił E. K. kwotę nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania K. K. pobranego na mocy decyzji nr [...] z dnia [...]r. w wysokości [...]zł, a także zażądał zwrotu w/w nienależnie pobranego dodatku oraz ustawowych odsetek w wysokości [...]zł. W uzasadnieniu na wstępie przywołano treść art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej wskazano, iż decyzja z dnia [...]r. przyznająca stronie zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i samotnego wychowywania została uchylona od dnia [...]r. i na nowo ustalono stronie uprawnienia, odmawiając przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka. W związku z tym, iż za okres od [...]2004 r. do [...]2005 r. strona bezprawnie pobierała przedmiotowy dodatek, organ zobowiązał ją do jego zwrotu. W dniu [...]r. do organu I instancji wpłynęło pismo datowane na dzień [...]r., zatytułowane "odwołanie" w którym strona wniosła o umorzenie spłaty wskazując na swą ciężką sytuację finansową. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, iż E. K. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko ponieważ nie spełnia przesłanek określonych zarówno w art. 3 pkt 17 jak i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wychowuje ona wspólnie z byłym mężem I. K. dziecko, co potwierdzają złożone przez stronę oraz jej męża oświadczenia o czynnym udziale ojca w procesie wychowania dziecka. Wobec powyższego organ stwierdził, iż dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka nie przysługuje stronie ponieważ w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko. W dalszej kolejności stwierdzono, iż pobierany przez stronę w okresie od [...] 2004 r. do [...] 2005 r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest świadczeniem nienależnie pobranym i dlatego też na mocy art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych strona jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wyraziła niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Podniosła, iż była nieświadoma faktu, że nie należy się jej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Podała nadto, iż jej mąż utrzymuje kontakt z córką, jednak nie partycypuje w kosztach jej utrzymania. Na koniec wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, bądź rozłożenie ich na raty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem zapadła z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie w zakresie przesłanek umożliwiających żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych sprawa nie została należycie wyjaśniona, co uchybia przepisom art. 7 i 77 § 1 kpa. Organy obu instancji ograniczyły się do przytoczenia treści niektórych ustępów art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie wskazując jednak, na którym konkretnie przepisie oparły swoje rozstrzygnięcie. W szczególności art. 30 ust. 2 przewiduje dwie sytuacje, w których świadczenie rodzinne uważa się za nienależnie pobrane. Są one ujęte w dwóch odrębnych punktach o całkowicie różnych hipotezach. Oznacza to, że nakładając obowiązek zwrotu świadczenia organ administracyjny nie może poprzestać na przytoczeniu treści całego ustępu 2 art. 30, lecz musi wskazać, która z owych dwóch sytuacji zachodzi w sprawie i uargumentować swoje stanowisko. W niniejszym przypadku tak się nie stało, w związku z czym zaskarżona decyzja narusza też art. 107 § 3 kpa, bowiem nie wyjaśnia prawidłowo zastosowanej podstawy prawnej, a nawet nie przytacza wyraźnie skonkretyzowanego przepisu prawa. Są to uchybienia istotne, bowiem sąd administracyjny nie może zastępować organów administracyjnych w zakresie ustalenia stanu faktycznego, ani też domniemywać normy prawnej, na podstawie której mogło dojść do wydania decyzji. Z uwagi na objęcie nakazem zwrotu świadczeń za okres od początku ich przyznania można jedynie przypuszczać, że organy rozpatrywały sprawę na gruncie art. 30 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy. O ile jednak organy te uznały, iż skarżąca świadomie wprowadziła je w błąd, to niezbędne było przedstawienie takiego ustalenia w decyzji i wyjaśnienia okoliczności, które uzasadniały jego dokonanie. Zamiast tego organ odwoławczy szeroko omówił pojęcie samotnego wychowywania dziecka, co w oderwaniu od przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy było zbędne, gdyż ta kwestia została przesądzona w ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...]r. o nieprzyznaniu, wskutek wznowienia postępowania, dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Natomiast problem ustawowego nazewnictwa rzeczywiście jest ważny np. przy ocenie, czy nastąpiło świadome wprowadzenie organu w błąd przez skarżącą. Zauważyć bowiem można, że swoje oświadczenie, o niewychowywaniu dziecka razem z jego ojcem, składała ona w czasie, gdy pojecie samotnego wychowywania dziecka było zdefiniowane w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w wyroku z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04, Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją. W wyroku tym Trybunał stwierdził wręcz, że użyte w art. 3 pkt 17 sformułowanie nie pozwala na jednoznaczne określenie sytuacji, w której spełnione jest kryterium niewychowywania dziecka wspólnie z jego ojcem lub matką. Skoro zatem kryterium to było niejasne dla Trybunału Konstytucyjnego, to zachodzi zasadnicza wątpliwość, czy było ono zrozumiałe dla skarżącej, a tym bardziej, czy w czasie składania oświadczenia świadomie wprowadziła ona organ w błąd. Ponieważ we wskazanym wyżej zakresie sprawa nie została wyjaśniona, musi to nastąpić przy ponownym jej rozpatrzeniu. Wydając kolejną decyzję organ orzekający zadba, by spełniała ona wszystkie wymogi przewidziane w art. 107 kpa. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.