IV SA/Gl 426/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2017 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej postanawia zawiesić postępowanie sądowe. Decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. nr [...] ustalono P. N. miesięczną opłatę za pobyt jego ojca C. N. w Domu Pomocy Społecznej w miejscowości R. (dalej "DPS") począwszy od [...] r. w wysokości 182,10 zł. Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wynika, że odrębną decyzją ustalono C. N. odpłatność za pobyt w DPS jako mieszkańcowi domu (od lipca 2012 roku), jednakże jego dochód nie pozwala na ponoszenie odpłatności w wysokości 2800 zł. Natomiast P. N. mieści się w kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, a nadto jego dochód w kwocie 1 808,10 zł przekracza 300 % kryterium dochodowego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego, które wynosi 1626 zł. Ponadto strona nie wyrażała woli partycypowania w kosztach utrzymania ojca w DPS i nie podpisała na tą okoliczność żadnej umowy oczekując zwolnienia z odpłatności. Dlatego pismem z dnia [...] r. zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności w formie decyzji. Dodatkowo wskazano, że opłatę w wysokości różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a odpłatnością mieszkańca pokrywała dotychczas zastępczo gmina. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w wyniku rozpoznania odwołania P. N., decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchyliło opisaną wyżej decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie Kolegium uzasadniło faktem, że od dnia 1 października 2015 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. zmianie uległy kryteria dochodowe i wynoszą one dla osoby samotnie gospodarującej 643 zł, a dla osoby w rodzinie 514 zł. Dlatego też sprawa powinna zostać rozpatrzona w oparciu o nowe kryteria dochodowe. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania w sprawie Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K., na podstawie art. 59, art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 964), ustalił P. N. miesięczną opłatę za pobyt ojca C. N. w DPS w miejscowości R. począwszy od 1 kwietnia 2015 r. do 30 września 2015 r. w kwocie 182,10 zł miesięcznie, natomiast począwszy od dnia 1 października 2015 r. w kwocie 387,92 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ w pierwszym rzędzie wskazał, że zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Natomiast w świetle art. 61 ust. 1 tej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni oraz wstępni, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Z kolei wysokość odpłatności, zgodnie z art. 61 ust. 2 ww. ustawy ponosi mieszkaniec domu w wysokości 70% swoich dochodów (pkt 1), małżonek, zstępni, wstępni - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 – w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300%kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Następnie organ podniósł, że odrębną decyzją ustalono C. N. odpłatność za pobyt w DPS jako mieszkańcowi domu w wysokości 530,05 zł, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast jego dochód nie pozwala na ponoszenie odpłatności w pełnej wysokości, tj. w kwocie 2800 zł. Dalej organ stwierdził, że P. N. należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. W wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalano, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 2399,87 zł we wrześniu 2015 r. oraz 2289,92 zł w październiku 2015 r. i przekracza 300 % kryterium dochodowego, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1902 zł. Jednocześnie strona nie zadeklarowała chęci partycypowania w kosztach utrzymania ojca w DPS i nie została zawarta z nią umowa w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym, zdaniem organu, zaistniały podstawy do ustalenia wysokości tej odpłatności w drodze decyzji. Kwotę tej odpłatności ustalono przy uwzględnieniu wszystkich dochodów i wydatków strony oraz odpłatności, jaką ponosić będzie inna osoba zobowiązana do niej, tj. Tomasz N.. Podkreślono że opłatę w wysokości różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a odpłatnością mieszkańca pokrywała dotychczas zastępczo gmina. We wniesionym odwołaniu P. N. oświadczył, że nie jest w stanie płacić tak wysokich kwot, ponadto wniósł o zniesienie kwoty opłaty za pobyt ojca w DPS z ustalonej kwoty 182,10 zł miesięcznie do kwoty 50 zł miesięcznie bądź o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania w I instancji w całości. Dodatkowo poniósł, że ojciec opuścił go gdy miał trzy lata i od tej pory nie utrzymują żadnej relacji. Jednocześnie odwołujący stwierdził, że brak było podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji, bowiem wysokość odpłatności powinna być ustalona w umowie. Strona wskazała, że ustawodawca przewidział wyłącznie formę umowy cywilnoprawnej do ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a odmowa jej podpisania daje organowi legitymację do wystąpienia do sądu z roszeniem opartym na art. 64 Kodeksu cywilnego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżaną decyzję. W motywach uzasadnienia Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania, powołując się na prawne regulacje przedmiotu sprawy. Następnie po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym, stwierdziło, że dochód P. N. wynoszący 2399,87 zł przekracza 300 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Uznał zatem, że w świetle ustawy o pomocy społecznej, jest on zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, której wysokość została ustalona jako różnica między kwotą dochodu a 300% kryterium dochodowego. Kolegium zauważyło, że sytuacja majątkowa strony jest dobra, natomiast trudności z wygospodarowaniem środków pieniężnych do wykonania zobowiązania stanowią przypadek zwykły, wynikający bezpośrednio z długotrwałego zaniechania realizacji ustawowego obowiązku alimentacji. Nie jest to zatem przypadek szczególny, będący podstawą do odstąpienia od żądania kwoty opłaty za DPS. Jednocześnie organ wskazał, że podstawy takiej nie stanowią również negatywne relacje z ojcem. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowym przewidziany w art. 61 ustawy o pomocy społecznej obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, a konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ustawy o pomocy społecznej. Zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ww. ustawy może mieć jedynie miejsce w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku. Nawet udokumentowana okoliczność odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 cyt. ustawy, przez osobę zobowiązaną nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania decyzji o obowiązku zwrotu na rzecz gminy części opłaty przez nią ponoszonej. Wskazano, że z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, że gmina ma obowiązek zastępczego uiszczania opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej dopiero w przypadku niewywiązywania się z tego obowiązku osób zobowiązanych. Wobec tego, w razie braku ustalenia wysokości opłaty w drodze umowy, powinna zostać wydana decyzja, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zawierająca rozstrzygnięcie co do wysokości opłaty obciążającej osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 tej ustawy. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze P. N. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez ustalenie opłaty obciążającej skarżącego w drodze decyzji, podczas gdy ustawa o pomocy społecznej wyraźnie stanowi, że ustalenie obowiązku zstępnego co do ponoszenia opłaty za pobyt wstępnego w domu pomocy społecznej następuje wyłącznie w formie umowy. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, a w efekcie niezastosowanie art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, pomimo uzasadnionych okoliczności pozwalających ustalić skarżącemu opłatę w wysokości 50 zł miesięcznie. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący oświadczył, że po wniesieniu odwołania Dyrektor MOPS w K. zaproponowała mu podpisanie zobowiązania do uiszczania opłaty w wysokości 50 zł miesięcznie, na co wyraził zgodę. Ostatecznie umowa nie została jednak podpisana, bowiem oprócz zobowiązania do uiszczania ww. kwoty znajdowały się w niej zapisy, na które nie wyraził zgody. Zdaniem skarżącego odmowa zawarcia przez niego umowy nie uzasadnia wydania przez organ decyzji ustalającej jego zobowiązanie do ponoszenia opłaty z tytułu pobytu ojca w DPS. Na poparcie swojego stanowisko powołał się na pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz literaturze przedmiotu, zgodnie z którym odmowa podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej winna skutkować wystąpieniem przez organ do sądu powszechnego z roszczeniem opartym o przepis art. 64 Kc. Akcentował, że wyrażał wolę podpisania umowy i przejęcia na siebie zobowiązania w wysokości 50 zł, czego jednak organ przy wydaniu decyzji nie uwzględnił. Skarżący za rażąco wygórowaną uznał kwotę zobowiązania podnosząc, że przy jej ustaleniu nie wzięto pod uwagę jego trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie za niesprawiedliwe i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego uznał nadmierne obciążenie go kosztami pobytu ojca w DPS pomimo, że wskazywał na naganne zachowanie ojca w przeszłości. Ponadto wskazał, że organ nie wziął pod uwagę jego wniosków o zwolnienie z obowiązku opłaty ponad kwotę 50 zł miesięcznie oraz zapłaty za okres sprzed wydania decyzji. Dalej przedstawił swoją sytuację, w tym stałe wydatki wskazując, że nie będzie w stanie ponosić ustalonej przez organ opłaty bez uszczerbku niezbędnego utrzymania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W rozpoznawanej sprawie zawieszenie postępowania sądowego jest uzasadnione przedstawieniem przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r. I OSK 1131/15, na podstawie art. 187 § 1 P.p.s.a. do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości: 1. Czy obowiązek ponoszenia przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930) opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby powstaje z mocy prawa, czy też na mocy decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 tej ustawy? 2. W przypadku udzielenia na pytanie postawione w pkt 1 odpowiedzi wskazującej na konieczność wydania decyzji, czy decyzja może obejmować okres sprzed daty jej wydania? W ocenie Sądu udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie będzie miało znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 59 ustawy o pomocy społecznej, na mocy której ustalono P. N. miesięczną opłatę za pobyt ojca C. N. w DPS począwszy od dnia 1 kwietnia 2015 r. Natomiast przedmiotem pytania prawnego są wątpliwości co do trybu postępowania w przypadku nakładania w postępowaniu administracyjnym obowiązku ponoszenia przez członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej odpłatności za ten pobyt. Wobec powyższego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowił z urzędu zawiesić postepowanie do czasu udzielenia przez Naczelny Sąd Administracyjny odpowiedzi w sprawie o sygn. akt I OSK 1131/15.