IV SA/Gl 428/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej postanawia: przyznać radcy prawnemu A. K. (K.) kwotę 162,35 zł (sto sześćdziesiąt dwa zł 35/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu; Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy ustanawiając dla niego pełnomocnika z urzędu, na którego Okręgowa Izba Radców Prawnych w Katowicach wyznaczyła radcę prawnego A. K. W dniu 17 sierpnia 2017 r. wspomniany pełnomocnik złożył do Sądu pismo procesowe, w którym zawarł argumentację uzupełniającą skargę Ł. G. wnosząc równocześnie o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz oświadczając, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości lub w części. W tym zakresie zażądał przyznania "opłaty w minimalnej wysokości przewidzianej za sprawę" oraz zwrotu niezbędnych wydatków, w kwocie 14,75 zł tytułem zwrotu kosztów dojazdu do Sądu w dniu 21 lipca 2017 r., celem zapoznania się z aktami sprawy. Postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd podkreślił, że wniosek o przywrócenie przedmiotowego terminu sformułowany został przez pełnomocnika strony w powyższym piśmie z dnia 17 sierpnia 2017 r. i złożony został przezeń z uchybieniem siedmiodniowego terminu określonego w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Następnie, postanowieniem wydanym w dniu 27 listopada 2017 r. Sąd odrzucił skargę z uwagi na jej wniesienie po upływie ustawowego terminu. W dniu 27 grudnia 2017 r. do Sądu wpłynęła sporządzona przez pełnomocnika strony opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie z dnia 27 listopada 2017 r. Wraz z tą opinią radca prawny A.K. złożył pismo procesowe, w którym ponowił swój wniosek o przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej dodając, iż żąda również opłaty minimalnej "za udział w postępowaniu zażaleniowym w drugiej instancji" Raz jeszcze przy tym oświadczył, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości lub w części. Zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2017 r. sędzia sprawozdawca uznał, iż powyższa opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia sporządzona została z zachowaniem zasad należytej staranności. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Artykuł 250 § 1 p.p.s.a. stanowi, że pełnomocnik procesowy wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W niniejszym przypadku mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715 ze zm.). Stosownie zatem do treści § 2 tego aktu wykonawczego, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. W treści § 4 ust. 1 sformułowano zasadę, zgodnie z którą opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 tego aktu. Z kolei ustęp 2 przywołanego przepisu umożliwia ustalenie opłaty w wysokości wyższej, a nieprzekraczającej 150 % opłaty ustalonej w ust. 1 uzależniając to od uwzględnienia nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; wartości przedmiotu sprawy; wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie oraz od stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej unormowań, pełnomocnikowi skarżącego przyznano kwotę 162,35 zł, na którą składa się: - opłata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia ustalona na podstawie § 4 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, w wysokości 120 zł, wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego aktu (odpowiadającej 50 % opłaty wskazanej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c), podwyższona - stosownie do § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia - o podatek od towarów i usług obliczony według stawki 23 %, wynoszący 27,60 zł. Trzeba tu wyjaśnić, że rozporządzenie z dnia 3 października 2016 r. nie określa odrębnej opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia i dlatego, w świetle § 5 tego aktu, wynagrodzenie z niniejszego tytułu należało przyznać przyjmując za podstawę opłatę za czynność najbardziej zbliżonego rodzaju, jaką jest niewątpliwie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W rezultacie, niniejszą opłatę przyznano na podstawie § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 5, nie zaś (jak wywodził wnioskujący), na podstawie § 21 ust. 1 pkt 2 li. d) wspomnianego rozporządzenia. - zwrot zgodnej z wnioskiem kwoty 14,75 zł stanowiącej koszt dojazdu z Żor (siedziba Kancelarii radcy prawnego A. K.) do tutejszego Sądu (odległość 35,3 km), w dniu 21 lipca 2017 r., celem zapoznania się z aktami sprawy - jego stawiennictwo potwierdza notatka służbowa stanowiąca kartę nr 39 akt sprawy. W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę, iż zgodnie ze stanowiskiem judykatury, podczas przyznawania zwrotu tego rodzaju wydatków nie można przejawiać nadmiernego rygoryzmu, jeżeli chodzi o sposób ich udokumentowania. Pełnomocnik przedstawił wyliczenie odległości na podstawie liczby przejechanych kilometrów (w obie strony 70,6 km) co trzeba uznać za wystarczające. Koszt rzeczonego dojazdu wyniósł ogółem 59,01 zł, co wynika - jak zasadnie przyjął wnioskujący - z zastosowania stawki za przejechany kilometr określonej w § 2 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. nr 27, poz. 271 ze zm.). Stawka ta, wynosząca 0,8358 zł dla samochodów o pojemności skokowej pow. 900 cm3 (jak w przypadku należącego do wnioskodawcy samochodu marki Ford Focus o pojemności silnika 1.753 cm3 - vide: dowód rejestracyjny stanowiący kartę nr 130 akt innej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawy o sygn. IV SA/Gl 985/16, gdzie radca prawny A. K. składał w przeszłości analogiczny wniosek) ma bowiem walor zobiektyzowany i należy po nią sięgać także w przypadku zasądzania kosztów przejazdu stron, co wynika z art. 205 § 3 p.p.s.a., który odsyła do zasad określonych w przepisach działu tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r., nr 90, poz. 594 ze zm.). Wnioskodawcy przyznano - zgodnie z jego żądaniem, ¼ przywołanej kwoty 59,01 zł, czyli kwotę 14,75 zł, albowiem, jak wywodził, w dniu 21 lipca 2017 r. przybył do tutejszego Sądu celem przejrzenia akt czterech spraw zawisłych przed tutejszym Sądem (poza sprawą niniejszą, także spraw o sygn. IV SA/Gl 408/17; IV SA/Gl 492/17 oraz IV SA/Gl 493/17). W rezultacie, pozostałe części poniesionego kosztu dojazdu podlegają zwrotowi w zakresie trzech pozostałych spraw. Brak jest natomiast podstaw do przyznania wnioskującemu pełnomocnikowi opłaty za udział w postępowaniu sądowym pierwszej instancji. Należy bowiem podkreślić, że ten etap postępowania zakończył się odrzuceniem skargi z powodu jej wniesienia po upływie ustawowego terminu, przy czym odrzucenie to stanowiło konsekwencję braku uwzględnienia przez Sąd wniosku o przywrócenie tego terminu, co - jak wyraźnie wskazano w uzasadnieniu rozstrzygającego o tym postanowienia z dnia 16 października 2017 r. - spowodowane zostało uchybieniem przez pełnomocnika strony terminowi do złożenia wniosku, określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. Jakkolwiek przy tym w opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia wnioskodawca nawiązał do argumentacji podniesionej w przywołanym postanowieniu z dnia 16 października 2017 r. i poddał częściowej krytyce argumentację wyrażoną w uzasadnieniu rzeczonego aktu, to jednak trzeba podkreślić, że nie zaskarżył tego rozstrzygnięcia zażaleniem. Postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stało się zatem prawomocne, a w konsekwencji, rozpoznając wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należało mieć w polu widzenia treść tego orzeczenia jak również motywy zaprezentowane przez Sąd w jego uzasadnieniu. Uwzględnienie powyższego było niezbędne z uwagi na utrwalone stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym sąd, jako dysponent środków publicznych na wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu (dotyczy to również referendarza sądowego orzekającego w tej kwestii na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) polegający na konieczności ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt II FZ 910/15, z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13 oraz z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). W tym kontekście, wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu może być przyznane wyłącznie wtedy, gdy jest ona świadczona przez pełnomocnika w sposób profesjonalny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 2012/13, publ. LEX nr 1748630, postanowienie tego Sądu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt I FZ 321/14, publ. LEX nr 1528763 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt I PZ 86/99, publ. PiZS 2001 r. nr 1 poz. 4 i z dnia 10 grudnia 2001 r., sygn., akt I PKN 248/01, publ. OSNAP z 2002 r. nr 9, poz. 5). W świetle powyższego, nie kwestionując niewątpliwego nakładu pracy wnioskującego radcy prawnego w postępowaniu pierwszej instancji, brak było możliwości przyznania mu opłaty za udział w tym postępowaniu. Zakończyło się ono bowiem odrzuceniem skargi w rezultacie wcześniejszej odmowy uwzględnienia jego wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Skoro przy tym z prawomocnego postanowienia z dnia 16 października 2017 r. wynika jednoznacznie, że przyczyną odmowy uwzględnienia tegoż wniosku było złożenie go przez tego pełnomocnika po upływie ustawowego terminu, to nie można przyjąć, aby udzielił on tu skarżącemu rzeczywistej i profesjonalnej pomocy prawnej. Mając na względzie wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a.