IV SA/Gl 43/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., na podstawie art. 41 ust. 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. odmówił J.M. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego który nie podlega zwrotowi z przeznaczeniem na zakup leków w wysokości [...] zł. W motywach rozstrzygnięcia organ podał, że w dniu [...] J.M. wystąpił o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi na zakup leków w kwocie [...] zł. Wskazał, że w tym zakresie przeprowadzone zostało ponowne postępowanie w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K. uprzednio wydanej w tym przedmiocie decyzji z dnia [...]. W ponownym postępowaniu ustalono, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W miesiącu [...] utrzymywała się z emerytury w wysokości [...] zł i dodatku mieszkaniowego w kwocie [...] zł. Dochód strony wyniósł więc [...] zł. i przekroczył kryterium dochodowe w wysokości 477 zł. Ustalono również, że strona w w/wym. miesiącu dysponowała pożyczką zaciągniętą u sąsiadów w wysokości [...] zł. W trakcie postępowania przeprowadzono analizę budżetu domowego za miesiąc [...], w ramach którego ustalono, że faktyczne koszty utrzymania, uwzględniające wszystkie zgłoszone wydatki, w tym zwrot zaciągniętej pożyczki wyniosły [...] zł. Po weryfikacji tej kwoty wydatków organ ustalił, iż podawane przez stronę koszty mają charakter szacunkowy i nie odzwierciedlają rzeczywistych wydatków. Wskazano także, że wydatki strony mogą podlegać racjonalizacji, poprzez skorzystanie z posiłków w DDPS i zakupie pralki, która umożliwi ograniczenie kosztów usług pralni, z których korzysta strona. Ustalono również, że rzeczywisty koszt stosowania leków w danym miesiącu wynosi [...] zł. Na tej podstawie organ uznał, że strona jest w stanie realizować zgłoszoną potrzebę z własnych środków finansowych, a nadto nie występują szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy społecznej. Od tej decyzji J.M. wniósł odwołanie, w którym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniósł, że postępowanie prowadzone było w sposób nierzetelny. Organ nie wykazał, że istnieją tańsze zamienniki leków. Leki zostały natomiast przepisane przez lekarza, który zna jego sytuację materialną. Nie zamierza zrezygnować z usług pralni, gdyż na zakup pralki go nie stać, zaś koszty wody i prądu, które pobiera pralka są wyższe. Natomiast żywienie w DDPS, który jest znacznie oddalony, zakłócałby jego rytm biologiczny, nadto na miejsce w tej placówce trzeba czekać. Stiwrdził także, że od kwietnia do chwili obecnej ma 18 recept, których nie był w stanie wykupić. Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekracza kwoty 477 zł, przy wystąpieniu dysfunkcji, o których mowa w art. 7 pkt 2-15 uzasadniających udzielenie pomocy. Podkreśliło także, iż dochodem jest suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania (art. 8 ust. 3 ww. ustawy). Przytoczono również treść art. 39 ustawy, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Następnie Kolegium stwierdziło, że dochód strony, na który składa się emerytura ([...] zł) oraz dodatek mieszkaniowy ([...] zł) wynosi [...] zł a zatem przekracza ustawowe kryterium dochodowe, co wyklucza możliwość przyznania pomocy na zwykłych zasadach. Kolegium zaznaczyło, że ustawa dla osób i rodzin nie spełniających kryterium dochodowe przewiduje pomoc pieniężną pod warunkiem zwrotu całości lub części wydatków, określoną w art. 41 pkt 2 lub specjalny zasiłek celowy, określony w art. 41 pkt 1ustawy o pomocy społęcznej. Przesłankami do otrzymania tych świadczeń jest zaistnienie szczególnie uzasadnionych przypadków a nadto posiadanie przez organ pomocy odpowiednich środków finansowych. Kolegium podkreśliło wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, w sytuacjach przekroczenia kryterium dochodowego, gdyż pomoc społeczna ukierierunkowana jest na subsydiarność środków społecznych, które uruchamiane być powinny tylko wówczas, gdy osoby lub rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Oceniając materiał dowodowy w sprawie Kolegium stwierdziło, że organ I instancji ustalił miesięczny koszt leków na poziomie [...] zł, co potwierdza specyfikacja dokonana przez aptekę na podstawie przedstawionych 6 recept, a także przeprowadził analizę budżetu domowego strony z jej czynnym udziałem. Kolegium zwróciło uwagę, iż udokumentowane koszty miesięczne ponoszone przez stronę wynoszą [...] zł (czynsz, energia, telefon). Doliczając do tej kwoty miesięczny koszt leków wynoszący [...] zł łączne miesięczne wydatki stałe wynoszą [...] zł. W tej sytuacji Kolegium doszło do przekonania, że kwota [...] zł przy założeniu racjonalizacji wydatków pozwala zrealizować potrzeby w formie żywności i innych bieżących potrzeb. Zwróciło przy tym także uwagę na sytuacje innych osób wymagających wsparcia pozostających niejednokrotnie bez środków do życia. W ocenie Kolegium w toku postępowania zebrano wyczerpująco materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, co do istoty a nadto prawidłowo go oceniono. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.M. nie zgodził się z wyżej opisaną decyzją, która jego zdaniem jest jednostronna i krzywdząca. Wskazał, że obecnie cierpi na nowe choroby w związku z czym ma nowe recept, z realizacją których ma problem. Analiza wydatków, jakie ponosi wykazała, iż jedynie niezbędne potrzeby bytowe mogą być przez niego zaspokajane. Stwierdził, że przez OPS w R. jest źle traktowany. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialno prawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił bowiem o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup lekarstw. Przesłanki przyznania zasiłku celowego specjalnego uregulowane zostały w art. 41 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ocena tych przesłanek pozostawiona jest uznaniu organu orzekającego. Zasadę uznania administracyjnego podkreśla także charakter zasiłku specjalnego celowego przyznawanego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Ten szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 ustawy, musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1623/ 11 i podane tam orzecznictwo, Lex nr 1113249). Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się natomiast wyłącznie do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. Tymczasem w niniejszym przypadku taka okoliczność nie wystąpiła. W sprawie wyjaśniona została bowiem sytuacja materialna i życiowa skarżącego oraz wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. W sytuacji, gdy dochód skarżącego w wysokości [...] zł przekracza ustawowe kryterium dochodowe (wynoszące dla jedososobowego gospodarstwa skarżącego 477 zł - art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy), a wykazana przez niego niezbędna potrzeba mieści się w jego możliwościach finansowych, to odmowa przyznania zasiłku specjalnego w żadnym razie nie stanowi znamiona dowolnego działania organów administracji publicznej, lecz jest przejawem prawidłowego stosowania przez nie obowiązującego prawa. Analiza budżetu domowego wskazuje, że zgłoszona przez skarżącego potrzeba w postaci wydatków na zakup leków może być zaspokojona. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że skarżący wymaga stałego leczenia farmakologicznego, przy czym do zaświadczenia tego dołączono 6 recept z zalecanymi na 1 miesiąc lekami. Na tej podstawie ustalono, iż miesięczny koszt leków stanowi kwotę [...] zł. Zatem prawidłowo organ odwoławczy uznał, że przy stałych kosztach miesięcznych ponoszonych przez stronę wynoszących [...] zł (czynsz, energia, telefon) oraz koszcie zakupu leków wynoszącym [...] zł, kwota [...] zł, przy założeniu racjonalizacji wydatków, pozwala zrealizować potrzeby w formie żywności i inne niezbędne potrzeby. Ponadto Kolegium trafnie zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Jeżeli więc celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, to szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 ustawy, musi być wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie, jak słusznie uznały organy, nie miała miejsca. Jednocześnie przyjdzie wskazać, że okoliczności podnoszone w skardze, jak konieczność ponoszenia obecnie dodatkowych kosztów zakupu lekarstw w związku z nowymi schorzeniami, może stanowić podstawę do złożenia nowego wniosku, który podlegał będzie rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.