IV SA/Gl 43/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław NItecki, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania G.B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. nr [...], którą ustalono, że zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 listopada 2014 r. do 29 lutego 2016 r. w kwocie 2.448.00 zł został nienależnie pobrany oraz zobowiązano G.B. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 2.448.00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty i ustalono sposób spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż z przeprowadzonego postępowania administracyjnego wynika, że strona nie poinformowała o zmianie sytuacji rodzinnej w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 z późn. zm.- dalej "u.ś.r."), pomimo, że była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Stwierdził, że świadczenia wypłacone stronie po dacie zaistnienia zmiany są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że od listopada 2014 r. G.B. jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS, a zatem zasiłek pielęgnacyjny od 1 listopada 2014 r. stronie nie przysługuje. Wobec powyższego organ I instancji, ustalił że zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 listopada 2014 r. do 29 lutego 2016 r. w kwocie 2.448.00 zł został nienależnie pobrany, zobowiązał G.B. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie i ustalił sposób spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych W odwołaniu G.B. wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia stwierdzając: "nie zapłacę". Wskazał nadto: "1. nie zostałem poinformowany, 2. Nie byłem świadomy. 3. Nie odebrałem zasiłku pielęgnacyjnego w marcu 2016 r.". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania G.B., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie stwierdziło, że organ I instancji decyzją z dnia [...]r. nr [...] przyznał G.B. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności od dnia 1 stycznia 2008 r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie. W dniu 15 marca 2016 r. MOPS w K. uzyskał informację, iż od dnia 1 listopada 2014 r. G.B. pobiera dodatek pielęgnacyjny z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z powyższym organ I instancji decyzją z dnia [...]r.. nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...]r. nr [...] przyznającą stronie zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 listopada 2014 r. do 29 lutego 2016 r. ponieważ za ten okres zasiłek pielęgnacyjny został nienależnie pobrany i od 1marca 2016 r. ponieważ nastąpiła zmiana sytuacji mająca wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Pismem z dnia 8 lipca 2016 r. organ I instancji zawiadomił G.B. o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i zobowiązania do ich zwrotu. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302) o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych do postępowań w sprawie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobranego za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 2 i art. 3 pkt 2, stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazało dalej, że przepis art. 2 i ar.t 3 pkt 2 wskazanej ustawy wszedł w życie 4 marca 2016 r. Stwierdziło również, że w związku z tym, iż postępowanie w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu zostało wszczęte w lipcu 2016 r. w sprawie stosuje się przepis art. 16 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 4 marca 2016 r. Kolegium w kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przytoczyło nadto treść art. 30 u.ś.r. Zauważyło, że strona podpisała się pod oświadczeniem zawartym w części II wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi do tego zasiłku. Wskazało, że z pouczenia znajdującego się we wniosku wynika, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zatem strona została pouczona kiedy i jakie świadczenia jej przysługują. Stwierdziło wobec powyższego, że w przypadku strony powstały świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem zasiłek pielęgnacyjny został stronie wypłacony mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do niego prawa, a strona była pouczona o braku prawa do jego pobierania, jeżeli będzie uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Jednocześnie zachodzą przesłanki nienależnie pobranego świadczenia wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. , a ich wysokość wynosi 2448 zł tj. 153 zł x 16 miesięcy. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji zgodnie z art. 30 ust. 5 u.ś.r. orzekł jednocześnie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. G.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. podkreślając, że nie zgadza się z jego treścią. Podtrzymał stanowisko prezentowane w odwołaniu. Stwierdził, że nie zamieszkuje przy ul [...]. Wskazał, że nie był obecny "w trakcie orzekania o mojej osobie", nie został pouczony o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS, a nadto nie miał wglądu do akt. Zmuszono go do podpisania "jakichś dokumentów- zakrywając właściwe znaczenie sprawy". Stwierdził, że art. 30 u.ś.r. "nie dotyczy" skarżącego, a o tym, że pobiera dodatek pielęgnacyjny dowiedział się od pracowników organu I instancji w dniu 15 maja 2016 r. Końcowo wskazał, że nie posiada skrzynki pocztowej w miejscu zamieszkania, a nadto nie ma i miał dostępu do akt sprawy i ich poprawiania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.-dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie ustalenia i zwrotu przez nienależnie G.B. pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2014 r. do 29 lutego 2016 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm. – dalej "u.ś.r."). W tym miejscu należy wskazać, że w dniu 18 września 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302 – dalej "u.ś.r."), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała dotychczasowy tryb postępowania. W poprzednim bowiem brzmieniu ustawa w art. 30 stanowiła o "decyzji ustalającej" (ust. 3) i "decyzji o zwrocie" (ust. 5). Ustawą nowelizującą, która weszła w życie 18 września 2015 r. wykluczono to wyodrębnienie tworząc nowy rodzaj decyzji – o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Jest to decyzja integralna, rozstrzygająca jedną sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Nadto z art. 7 ustawy nowelizującej wynika, że do postępowań w sprawie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobranego za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 2 i art. 3 pkt 2, stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustawa nowelizująca weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. za wyjątkiem art. 2 i art. 3 pkt 2 tejże ustawy które weszły w życie 4 marca 2016 r. Zauważyć należy, że postępowanie w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu zostało wszczęte w lipcu 2016 r. zatem organy administracji prawidłowo zastosował przepisy obowiązujące od dnia 4 marca 2016 r. Kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, do jakich zalicza się zasiłek pielęgnacyjny, została uregulowana w art. 30 u.ś.r. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1); świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2); świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (pkt 3); świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (pkt 4);świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydal tę decyzję (pkt 5). Zgodnie natomiast z art. 30 ust 4 u.ś.r. decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana. jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że Prezydent Miasta K. ostateczną decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną w wyniku wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...]r. nr [...] przyznającą G.B. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od dnia 1 stycznia 2008 r. w kwocie 153.00 zł miesięcznie, uchylił decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 listopada 2014 r. do 29 lutego 2016 r. ponieważ za ten okres zasiłek pielęgnacyjny został nienależnie pobrany i od 1marca 2016 r. ponieważ nastąpiła zmiana sytuacji mająca wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Powyższa sytuacja wyczerpuje przesłankę określoną w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. skutkującą uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Za takie bowiem przepis ten uznaje świadczenie przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Zdaniem Sądu, treść przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Zatem przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Wspomniana regulacja jest odmienną od pozostałych regulacji zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 cyt. ustawy toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. W związku z tym zarzuty skargi dotyczące pominięcia tych kwestii przez organ są bezzasadne. Natomiast, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, iż nie zamieszkuje on przy ul. [...] zauważyć należy, że to, skarżący w pisemnym wniosku wystąpił o przesyłanie od dnia 31 lipca 2009 r. wszelkiej korespondencji na wskazany adres (karta 24 akt administracyjnych) i, co wynika ze zwrotnych poświadczeń odbioru, korespondencja przez skarżącego była w takim przypadku odbierana. Skarżący pouczony przez organ I instancji o prawie wglądu do akt, składania wyjaśnień i dowodów w sprawie uchylenia decyzji przyznającej mu zasiłek pielęgnacyjny nie skorzystał z przysługujących mu praw, a na obecnym etapie postępowania zarzuty podnoszone przez skarżącego w kwestii braku świadomości strony co do spełniania przesłanek ustawowych są spóźnione. Organy administracji orzekające w sprawie, zgodnie z wymogami wynikającymi ze wskazanych przepisów, ustaliły wszystkie istotne okoliczności w sprawie i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu decyzji. Sąd również nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego. Końcowo można tylko poinformować skarżącego, że po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji, może on złożyć wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku. Art. 30 ust. 9 u.ś.r. stanowi bowiem, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. O ile zatem skarżący byłby zainteresowany udzieleniem mu takiej formy pomocy, to winien złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie do organu właściwego, to jest Prezydenta Miasta K. Wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. Wobec powyższego Sąd , na podstawie art. 151 p.p.s.a. , oddalił skargę.