IV SA/Gl 435/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. M. i F. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej F.M. i umarza postępowanie odwoławcze w tym zakresie; 2) oddala skargę J. M.. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], skierowaną do F.M. i J.M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. w sprawie odmowy przyznania J.M. zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu węgla i lekarstw. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek J.M. z dnia 27 października 2016 r. o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup węgla i leków. Następnie decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie zasiłku celowego, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. uchyliło wymienioną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu węgla i lekarstw. Organ odwoławczy podniósł, że w toku postępowania ustalono, iż dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku wyniósł 1485,11 zł. i przekroczył kwotę kryterium dochodowego. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną F.M., pracuje na stanowisku - pracownik budowlany, w grudniu 2016 r. otrzymał wynagrodzenie za pracę w wysokości 1485,11 zł. Rodzina ponosi wydatki z tytułu opłat za wodę i śmieci 160 zł., za energię i gaz 125 zł., koszty zakupu leków 150 zł., odzieży i obuwia 60 zł., środków czystości 30 zł., żywności 280 zł., z tytułu pozostałych wydatków 30 zł. Organ podniósł, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodał, że wyznacznikami ustalenia wysokości tego zasiłku są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Podkreślił, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ podniósł, że według orzecznictwa sądowego, przepis ten w szczególnie uzasadnionych przypadkach stwarza organowi pomocy społecznej możliwość ( nie obowiązek ) przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe m. in. specjalnego zasiłku celowego. Istota formy pomocy, o jakiej mowa w powyższym przepisie, sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Podkreślił, że w literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak. Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa, 2008,s. 202)". Organ wskazał, że podobnie WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt II SA/ Po 718/13 stwierdził: ,, 1. Orzekając o przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i treść świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ( art. 3 ust. 3 u. p.s. ), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 u. p. s. ). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. 2. Pod pojęciem ,,szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe skutki lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości." Przy czym decyzja wydana w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ orzekający w sprawie specjalnego zasiłku celowego jest uprawniony do jej podjęcia, po wcześniejszym ustaleniu istnienia przesłanki z art. 41 pkt 1 tej ustawy, jednego z możliwych rozwiązań. Uznaniowość oznacza, że w określonym stanie prawnym organ administracyjny ma prawo wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia, w tym możliwość odmowy przyznania świadczenia, jeżeli w ocenie organu istnieją okoliczności uzasadniające taką odmowę. Następnie organ podniósł, że składając wniosek o przyznanie pomocy społecznej J.M. nie wskazał żadnej szczególnej okoliczności lub zdarzenia, które mogłyby uzasadniać przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup węgla i lekarstw. W ocenie Kolegium, takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest ani sytuacja zdrowotna, ani dochody, które nie zabezpieczają wszystkich potrzeb strony, gdyż obie te okoliczności istnieją od pewnego czasu i nie spowodowały obecnie w życiu strony żadnych stanów nadzwyczajnych, które nie istniały wcześniej. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.M. i F.M. podnieśli stwierdzenia sprowadzające się do tego, że kryterium dochodowe nie było zmienione pomimo podwyższenia kwoty płacy minimalnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę. Dodał, że okolicznością nadzwyczajną jest w jego ocenie choroba nowotworowa żony, gdyż z chorobą tą związane są znaczne wydatki na leki i leczenie. Podniósł, że jego żona miała z tego powodu operację około dwóch lat temu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że decyzja ta, w części dotyczącej F.M. została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie zostało bowiem wszczęte na wniosek J.M. z dnia 27 października 2016 r. o przyznanie zasiłku celowego. Decyzja organu pierwszej instancji prawidłowo została zatem wydana wobec wnioskodawcy. Natomiast błędne było rozpoznanie przez SKO nie tylko odwołania wniesionego przez J.M. ale również przez F.M. w sytuacji, w której nie była ona stroną w postępowaniu przed organem I instancji, co zresztą wynika nawet z opisu przebiegu postępowania przedstawionego przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. W związku z tym organ odwoławczy naruszył art. 127 § 1 K.p.a., który określa, że to stronie, a nie innym podmiotom, służy odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Zgodnie z art. 134 K.p.a. organ odwoławczy powinien w tej sytuacji stwierdzić w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania wniesionego przez F.M. Mając na uwadze stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej F.M. i jednocześnie – na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. umorzyć postępowanie odwoławcze w tym zakresie. Natomiast w pozostałej części decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, została wydana zgodnie z prawem. W związku z tym skargę J.M. należało oddalić. Podkreślenia wymagało, że według - mającego zastosowanie w niniejszej sprawie - art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego. W przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono wysokość dochodów w rodzinie skarżącego oraz kwotę miesięcznych wydatków. Jak bowiem wynika z akt sprawy, analiza budżetu została przeprowadzona z udziałem skarżącego, który złożył podpis na wymienionym dokumencie. Ponadto w sprawie została przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego, w którym przedstawiona została sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego i jego żony. Uwzględniając powyższe, zasadnie organ stwierdził, że składając wniosek o przyznanie pomocy społecznej J.M. nie wskazał żadnej szczególnej okoliczności lub zdarzenia, które mogłyby uzasadniać przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Zasadnie organ stwierdził, że takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest ani – ustalona w tej sprawie - sytuacja zdrowotna, ani dochody rodziny, które nie zabezpieczają wszystkich jej potrzeb. Powyższe stwierdzenie organu uznać należało za całkowicie uzasadnione w świetle okoliczności przedstawionych w ramach analizy budżetu oraz aktualizacji wywiadu środowiskowego. Na ocenę tę nie mogły mieć wpływu okoliczności wskazane przez skarżącego na rozprawie, dotyczące choroby nowotworowej jego żony, gdyż nie zostały zgłoszone podczas postępowania administracyjnego, co wynika z akt sprawy. Zasadnie zatem organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż w przypadku skarżącego nie występują szczególne okoliczności, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, będące warunkiem przyznania specjalnego zasiłku celowego. Prawidłowo przy tym organ podniósł, że interpretując pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy mieć przede wszystkim na uwadze, że przesłanka ta ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń składających się na niefortunny zbieg okoliczności, wykraczający poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja – w części dotyczącej skarżącego oraz w całości decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W powyższych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w wymienionej części oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, i właściwej ich oceny, zawartej w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia skargi J.M., a wobec tego podlegała ona oddaleniu, zgodnie z art. 151 P.p.s.a.