IV SA/Gl 437/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta T. odmówił przyznania T. M. zasiłku celowego na zakup żywności i leków oraz na pokrycie opłat za mieszkanie. Rozstrzygnięcie to oparł na podstawie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. Nr 175 z 2009 r., poz. 1362, ze zm.), uznając że strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. Mianowicie we wniosku wskazała adres, pod którym już nie zamieszkuje na skutek wykonanej eksmisji, a jedynie korzysta z umieszczonej tam skrzynki pocztowej. Po wezwaniu do wykazania aktualnego adresu pobytu w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wnioskodawca znowu podał miejsce przed drzwiami lokalu położonego przy ul. [...]. Tymczasem nie jest to jego miejsce pobytu, a nie podając aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu wnioskodawca uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym ustalenie jego sytuacji zdrowotnej, materialnej i bytowej. W sytuacji, gdy strona we wnioskach nie dokumentuje wydatków, na jakie ubiega się o pomoc i nie podaje faktycznego adresu, uniemożliwienie przez nią przeprowadzenia wywiadu środowiskowego winno być potraktowane jako brak współdziałania w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniający odmowę uwzględnienia wniosku. W odwołaniu T. M. zakwestionował legalność przeprowadzonej eksmisji i decyzji o wymeldowaniu go z lokalu przy ul. [...], twierdząc przy tym, że miejsce jego pobytu usytuowane jest przed drzwiami tego lokalu, które podał organowi jako miejsce, gdzie można przeprowadzić wywiad środowiskowy. Ponadto zwrócił uwagę na jego konflikt z pracownikiem socjalnym, który ma pełną kontrolę nad jego sytuacją. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji całkowicie podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium wskazało, na art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym decyzje dotyczące świadczeń wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z kolei według postanowień § 2 ust. 3, 4 i 5 rozporządzenia z dnia 25 stycznia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wywiad taki przeprowadza się w miejscu zamieszkiwania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Z uwagi na charakter wywiadu jest on nieodzownym elementem postępowania, gdyż na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy oraz formułuje wnioski dotyczące planowanej pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem w rozpatrywanym przypadku było to niemożliwe gdyż nie doszło do sporządzenia wywiadu środowiskowego z powodu odmowy podania przez stronę faktycznego miejsca zamieszkania lub pobytu. Zebrane dowody przeczą zaś temu, jakoby strona stale zamieszkiwała na klatce schodowej. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego winno skutkować negatywnym rozstrzygnięciem na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. M. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zakwestionował prawidłowość działań pracownika socjalnego. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2014 r. sprecyzował, że naruszony został art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7, 77 i 80 Kpa. Podał w nim również, że toczy się postępowanie w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników. Wyjaśnił nadto, że przebywa w różnych miejscach, jednak odpowiada na każde wezwanie i pytania, prosił o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie ukrywa się. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem z punktu widzenia legalności nie można zaakceptować wydanych w sprawie decyzji, a sądowa kontrola działania administracji publicznej odbywa się właśnie w kryteriach zgodności z prawem (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.). Otóż teoretyczne rozważania organów na temat związku między hipotezą normy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a kwestią możliwości sporządzenia wywiadu środowiskowego, nijak się mają do materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych. Zasadnicze zastrzeżenia budzą również wnioski, jakie organy wyciągnęły na podstawie tego materiału, które Sąd Rejonowy w T. w dołączonym przez skarżącego postanowieniu z dnia [...] czerwca 2013 r. nazwał nawet "kuriozalnymi". Otóż organ I instancji zwrócił się do skarżącego o podanie adresu pobytu w celu sporządzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący wskazał takie miejsce w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r. Podanie jako takiego miejsca klatki schodowej, a nie konkretnego lokalu winno być rozpatrywane pod kątem bezdomności skarżącego, skoro z urzędu organy wiedziały, że z lokalu położonego w tej klatce schodowej skarżący został eksmitowany, a z ich ustaleń nie wynika, by dysponował on innym lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminnym. Bezdomność jest pojęciem prawnym na gruncie ustawy o pomocy społecznej i zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8. Dlatego też organy nie powinny opierać się wyłącznie na wypowiedziach strony, która unika zadeklarowania się jako osoby bezdomnej prawdopodobnie z powodu subiektywnego wiązania tej kwestii z jej uprawnieniami do lokalu, z którego została eksmitowana, lecz do ich obowiązków należy dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego (art. 7 i 77 § 1 Kpa). Nie jest zatem wystarczające ustalenie, że skarżący stale nie mieszka na klatce schodowej, czego on stanowczo nie twierdził, skoro jednocześnie organy wskazują na informacje, według których widywany on jest w różnych miejscach, ale bez wskazania konkretnego adresu zamieszkania lub pobytu. Jednocześnie trudno uznać poprawność ustalenia, że skoro pracownik socjalny nie widział skarżącego na owej klatce schodowej, to nie stanowi ona jego miejsca pobytu, skoro niewątpliwie korespondencja kierowana na ten adres jest przez niego osobiście odbierane, a zatem bytność skarżącego na klatce schodowej ma miejsce bez względu na percepcję tego faktu przez pracownika socjalnego. Okoliczności te można nawet uznać za drugorzędne. Najważniejsze jest to, że przy istnieniu okoliczności mogących wskazywać na bezdomność strony, bezwzględne domaganie się od niej podania adresu zamieszkania lub pobytu nie znajduje prawnego usprawiedliwienia. Adres odnosi się bowiem do określonego lokalu mieszkalnego, a bezdomność występuje w sytuacji niezamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, a więc bezdomny nie może podać adresu. Jednocześnie nie jest wystarczające powołanie się na § 2 rozporządzenia z dnia 8 czerwca 2002 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, który zasadniczo nakazuje przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkiwania lub pobytu strony. W kwestionariuszu wywiadu, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, przewiduje się jednak – co oczywiste – możliwość wystąpienia z wnioskiem o udzielenie pomocy albo udzielenie pomocy z urzędu w razie bezdomności strony, a wówczas jako adres zamieszkiwania należy przyjąć aktualne miejsce zameldowania na pobyt stały, a w razie braku możliwości ustalenia – ostatni możliwy do potwierdzenia adres. Tak więc w przypadku bezdomnego brak aktualnego adresu będący istotą bezdomności, nie wyłącza konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W sytuacji zatem, gdy w ramach wszczętego postępowania administracyjnego nie ma problemu z kontaktem organu ze stroną, która według okoliczności sprawy może odpowiadać przesłankom bezdomności, to przeprowadzenie wywiadu może się odbyć zarówno w miejscu uzgodnionym lub wskazanym przez organ (praktycznie w jego siedzibie). W niniejszej sprawie trafnie zarzuca skarżący, że nie oponował przeciwko przeprowadzeniu wywiadu i wskazał miejsce, w którym może dojść do tej czynności. O ile organ uważał – i byłoby to zrozumiałe – miejsce to za nieodpowiednie to winien był wezwać skarżącego do swojej siedziby w wyznaczonym terminie. Są przypadki, w których ustawa o pomocy społecznej wprost dopuszcza tego rodzaju wezwania (art. 106a ust. 3). Dopiero niestawienie się skarżącego lub odmowa udzielenia odpowiedzi na pytania postawione w trybie wywiadu byłoby równoznaczne z brakiem współdziałania, o jakim mowa w art. 11 ust. 2 cytowanej ustawy. Natomiast dla ustalenia stanu faktycznego organ meriti może wykorzystać wszystkie dostępne środki dowodowe, a zgromadzony materiał poddać przewidzianej w art. 80 Kpa swobodnej ocenie dowodów. Dalsze rozważania w tym zakresie nie są możliwe, bowiem odnośnie rzeczywistej sytuacji skarżącego i zgłoszonych przez niego potrzeb organy nie poczyniły żadnych ustaleń. Oczywiste jest jedynie, że skarżący nie może się skutecznie domagać opłat za mieszkanie, z którego został eksmitowany, chyba że chodzi o inny lokal, co wymaga wyjaśnienia. W końcu należy zauważyć , że organy dość schematycznie powielają swoje stanowiska w wielu sprawach inicjowanych przez skarżącego, w których zapadały też różne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych. Sąd oceniał jednak zgodność decyzji w tej konkretnej sprawie na tle określonego stanu faktycznego, kierując się wyłącznie przesłankami wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa. Ponieważ dotychczasowe postępowanie administracyjne nie doprowadziło do ustaleń niezbędnych dla merytorycznego załatwienia sprawy, procedowanie powinno być kontynuowane na poziomie pierwszoinstancyjnym z uwzględnieniem wskazań wynikających wprost z zaprezentowanych wyżej wywiadów. Wobec naruszenia art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej oraz wynikłego niejako z niego niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) orzeczono jak w sentencji. bu