IV SA/Gl 439/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych oddala skargę. Prezydent Miasta C. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. przyznał stronie M.G. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko A.W. na okres od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Już po wydaniu decyzji ponownie zbadano ustalono dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie od miesiąca kwietnia 2016 r. i ustalono, że wynosi 825,59 zł, a zatem przekracza kwotę kryterium dochodowego stanowiącego podstawę, do przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – A.W. W związku z niespełnieniem przesłanki dotyczącej kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego organ I instancji wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/wym. decyzji. Decyzją Nr [...] z dn. [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. stwierdziło z urzędu nieważność decyzji Nr [...] z dn. [...]r. przyznającej M.G. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko A.W. na okres od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Następnie po ponownym rozpatrzeniu wniosku M.G. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.W. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. orzeczono odmówić stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.W. w okresie od dn. 01 kwietnia 2016 r. do dn. 30 września 2017 r. Decyzją Prezydenta Miasta C. Nr [...] z dnia [...]r. skierowaną do M.G., wydaną m.in. na podstawie art. 10 ust. 1, ust. 2 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 3, ust. 8 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851) orzeczono uznać kwotę 2500,00 zł wypłaconą stronie za okres od dnia 01 kwietnia do dnia 31 sierpnia 2016 r. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze i zobowiązano stronę do zwrotu tej kwoty. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy stan sprawy. Następnie zauważono, że skoro przedmiotowe świadczenie nie przysługiwało stronie, a zostało wypłacone do dnia 31 sierpnia 2016 r., to w tej sytuacji organ uznał za zasadne wszcząć postępowanie w zakresie uznania i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Następnie organ wskazał, iż zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Stąd też - zdaniem organu - świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę za okres od 01 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie, podnosząc, iż zarzuca tej decyzji obrazę prawa materialnego i błąd w ustaleniach faktycznych, wnosząc o zmianę decyzji, jednocześnie wnosząc o całkowite umorzenie kwoty 2.500 zł z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną i wydatkowanie kwoty w całości na potrzeby dziecka. W odrębnym piśmie z dnia 28 lutego 2017 r. strona podnosiła, iż w pierwszej kolejności prosi o rozpoznanie jej pisma jako odwołania od decyzji z dnia [...]r., a następnie w przypadku utrzymania ww. decyzji w mocy o rozpatrzenie prośby o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art.25 ust.1, ust.2 pkt 1, ust.3, ust.7, ust.8, ust.9 i ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zaskarżoną decyzję organ I instancji wydał po wszczęciu postępowania administracyjnego w oparciu o art.61 § 1 i 4 k.p.a. ( postanowienie z dnia [...]r.). Następnie organ przywołał brzmienie art. 25 ust. 1 i 2 omawianej ustawy. Kolegium podkreśliło, iż organ I instancji z uwagi na treść przywołanego przepisu prawa miał zatem obowiązek ustalenia wysokości i żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zaznaczył przy tym, iż jednakże strona ma prawo wystąpić ze stosownym wnioskiem o zastosowanie którejkolwiek z ulg wymienionych w przepisie art. 25 ust. 10 ustawy jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, zaś same Kolegium nie jest organem właściwym do umorzenia stronie nienależnie pobranych świadczeń, albowiem należy to wyłącznej kompetencji organu I instancji. Dodatkowo Kolegium nadmieniło, iż z przepisu art.25 ust.10 ustawy wynika, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca M.G. domagała się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Zarzuciła "naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 7 k.p.a w zw. z art. 25 pkt. 2 ppkt. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 25 pkt 10. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez nie uwzględnienie winy skarżącej co do braków wiedzy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie, którego przyznane zostało świadczenie wychowawcze oraz obecnej ciężkiej sytuacji finansowej skarżącej, która jako okoliczność szczególna uniemożliwia zwrot nienależycie pobranego świadczenia". W uzasadnieniu wskazała, że organy wydając decyzje o przyznaniu świadczenia nie działały na korzyść obywatela wprowadzając skarżącą w błąd co do jej obowiązków. Została poinformowana, że organ sam sprawdzi część informacji dotyczącą dochodów, na podstawie których przyznawane jest świadczenie wychowawcze i strona nie musi się tym przejmować. W związku z tym skarżąca po otrzymaniu decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego przeznaczyła środki na wydatki związane z potrzebami A.W. Zdaniem skarżącej Kolegium nie wzięło pod uwagę, że strona skarżąca nie ze swojej winy nie przekazała organom wszystkich potrzebnych informacji na podstawie, których wydawane są decyzje o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Dodatkowo podniosła, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło pod uwagę złego stanu finansowego, który uniemożliwia jej zwrot nienależycie pobranego świadczenia pomimo, że zgodnie z art. 25 pkt. 10. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ma możliwość umorzenia kwoty. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 30 czerwca 2017 r. skarżąca podkreśliła, że działała w dobrej wierze i liczyła na to, że urząd rzetelnie zweryfikuje wszystkie okoliczności i załatwi sprawę zgodnie z przepisami. Zaznaczyła, iż nie złożyła fałszywych zeznań, a wszystkie dokumenty były autentyczne i prawdziwe. Nie wprowadziła nikogo w błąd. Podkreśliła, że w postępowaniu zachowywała się tak jak trzeba i spełniała wszystkie wymogi o których została pouczona. Nie ma więc podstaw prawnych dla decyzji o nienależności świadczenia i żądania ode niej jego zwrotu. Skarżąca nadmieniła, że żądanie od osoby niepełnosprawnej, która wzięła na wychowanie adoptowane dziecko, a nadto ma ciężko schorowanych rodziców w podeszłym wieku oraz męża, który doznał w kwietniu 2017 r. udaru jest nie tylko niezgodne z przepisami ale też niesprawiedliwe. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. Nr [...] z dnia [...]r. uznającej za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 2500 zł oraz zobowiązująca do zwrotu kwoty nienależne pobranego świadczenia wychowawczego. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane uważa się m.in. świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego (art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy). W przedmiotowej sprawie decyzją Prezydenta Miasta C. Nr [...] z dnia [...]r. przyznano stronie M.G. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko A.W. na okres od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Następnie decyzją Nr [...] z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. stwierdziło z urzędu nieważność decyzji Nr [...] z dn. [...]r. przyznającej M.G. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko A.W. na okres od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Skutkiem decyzji Nr [...] z dnia [...]r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. świadczenia pobrane przez stronę skarżącą stały się świadczeniami nienależne pobranymi (art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy). Strona skarżąca nie złożyła wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Nr [...] z dnia [...]r., co w konsekwencji doprowadziło do jej uprawomocnienia. W tej sytuacji Prezydent Miasta C., zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenie jest nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. Co do zarzutów skargi wskazać należy, że wskazywane w niej przepisy art. 25 ust. 2 pkt 2 i ust. 10 w ogóle nie miały zastosowania w niniejszej sprawie, a co za tym idzie nie mogły zostać naruszone przez Kolegium. Istotnie, strona ma prawo wystąpić ze stosownym wnioskiem o zastosowanie którejkolwiek z ulg wymienionych w przepisie art. 25 ust. 10 ustawy jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, jednakże to nie Kolegium jest organem właściwym do umorzenia stronie nienależnie pobranych świadczeń, albowiem należy to wyłącznej kompetencji organu I instancji. Bezspornie przy tym zaistniała sytuacja (pobranie nienależnych świadczeń) nie została zawiniona przez stronę skarżącą, a przez działania pracowników organu I instancji, którzy nieprawidłowo wyliczyli dochód skarżącej. Nie może to jednak powodować sytuacji, ze organy nie będą stosować przepisów prawa, w tym przypadku przepisów art. 25 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851), do czego sa zobowiązane z mocy art. 6 k.p.a. Niemniej w tej sytuacji – ewidentnie zawinionej poprzez nieprawidłowe działanie pracowników organu I instancji – skarżącą może rozważyć kwestię wystąpienia przeciwko organowi I instancji z roszczeniem odszkodowawczym przed właściwym sądem powszechnym. Jak już wyżej wspomniano – sąd administracyjny – nie jest władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Konkludując przyjdzie wskazać, że Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone tu rozstrzygnięcie naruszało przepisy omawianego tu aktu prawnego. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie organ właściwie wskazał na możliwość umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, w przypadku zajścia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, stosownie do art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wobec powyższego wniesiona skarga podlega oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a.