IV SA/Gl 442/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2014 r. sprawy ze skargi P. B. ( B.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta J., na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 2 pkt 3 i 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 1 poz. 7 z późn. zm.) nakazano P.B. zwrot zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych K.B. na mocy decyzji z dnia [...] Nr [...] świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] do [...] w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Wskutek odwołania wniesionego przez P.B., decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło w całości zaskarżone rozstrzygnięcie w celu ustalenia wysokości wpłat dokonanych przez dłużnika alimentacyjnego na poczet alimentów w okresie pobierania przez uprawnioną K.B. świadczeń alimentacyjnych. Wskazano tu na treść oświadczenia dłużnika alimentacyjnego złożonego pod odpowiedzialnością karną o dokonywaniu od [...]r. na bieżąco, wpłat do rąk osoby uprawnionej w wysokości po [...] zł miesięcznie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy - działający z upoważnienia Prezydenta Miasta J. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. w decyzji z dnia [...] Nr [...] nakazał dłużnikowi alimentacyjnemu, P.B., zwrot zadłużenia w tożsamej wysokości, co zostało ustalone w decyzji pierwotnej, a więc w wysokości [...] zł. Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ podał, że w okresie od [...] do [...] wypłacono osobie uprawnionej tytułem świadczeń alimentacyjnych kwotę [...] zł. W okresie od [...] do [...] osoba uprawniona przekazywała komornikowi uzyskane bezpośrednio od dłużnika kwoty. Komornik sądowy przekazał na poczet świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego kwotę [...] zł z czego [...] zł przekazano na poczet odsetek, a w tym: w dniu [...] kwotę [...] zł; w dniu [...] kwotę [...] zł; w dniu [...] kwotę [...] zł; w dniu [...] kwotę [...] zł; w dniu [...] kwotę [...] zł; w dniu [...] kwotę [...]. W toku prowadzonego postępowania organ wystąpił do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. o wyjaśnienie czy postępowanie egzekucyjne w okresie od [...]r. do nadal było bezskuteczne i czy wierzycielka informowała o otrzymywanych wpłatach. W odpowiedzi uzyskano pismo organu egzekucyjnego zawierające informację o przekazywaniu przez dłużnika spłat bezpośrednio do rąk wierzycielki, a nadto przedstawiono wysokości wpłat dokonanych przez dłużnika bezpośrednio do wierzyciela począwszy od dnia [...] do [...] obejmujące [...] płatności oraz [...] wpłat dokonywanych w okresie od [...] do [...] przez wierzycielkę alimentacyjną P.J. do rąk komornika, w łącznej kwocie [...] zł. Komornik poinformował nadto, że zaległości na dzień [...] wynoszą [...] zł oraz [...] zł odsetek, na rzecz MOPS NFAL [...] zł oraz odsetki [...] zł , na rzecz UWW - [...] zł, a na rzecz ZUS FAL [...] zł. P.B. odwołał się od opisanej decyzji, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W ustaleniach stanu faktycznego organ podał, że decyzją z dnia [...] Nr [...] przyznano K.B. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] do [...] po [...] zł miesięcznie. Dłużnik alimentacyjny został poinformowany o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Odnosząc się do stanu prawnego sprawy organ odwoławczy przywołał treść art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w którym ustawodawca wskazał na kolejność zaspokajania przez organ egzekucyjny należności w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z brzmienia wskazanej regulacji wynika, iż w pierwszej kolejności zaspokaja się należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, następnie należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych odpowiednio w art.115 §1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, co do wysokości wpłat przekazanych przez Komornika Sądowego na poczet wypłaconych świadczeń wskazując, iż była to kwota [...] zł i uznał za właściwie obliczoną kwotę jaką obciążono dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P.B., tak jak w odwołaniu, podniósł, że płaci regularnie alimenty w kwocie [...] zł. Do skargi załączył dziewięć dowodów wpłat na adres P.J. po [...] zł w tym [...] płatności dokonywanych w [...] i jedna w [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przedstawiając tożsamą, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 , poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontroli tych sądów poddana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a.. Działając w tak wyznaczonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż stan faktyczny niezbędny do wydania decyzji ustalającej należność do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest wyjaśniony w sposób wystarczający. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej "ustawa"). Na mocy tych regulacji prawnych organ właściwy wierzyciela wypłacający na mocy decyzji świadczenia z funduszu alimentacyjnego, po upływie okresu świadczeniowego jest zobowiązany wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych osobie uprawnionej wraz z odsetkami. Środki finansowe z funduszu alimentacyjnego przekazywane są bowiem na rzecz osób uprawnionych w zastępstwie dłużnika, w stosunku do którego budżet państwa posiada regres. Z tych przyczyn wysokość wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń determinuje wysokość kwoty, jaką zobowiązany jest oddać budżetowi państwa dłużnik alimentacyjny. Zwrócić jednak należy uwagę na zapis zawarty w art. 27 ust. 9 ustawy, po myśli którego w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Jak wynika z przedstawionego Sądowi materiału dowodowego dłużnik alimentacyjny w okresie pobierania przez K.B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego dokonywał na rzecz uprawnionej do alimentów, do rąk jej matki, płatności z tytułu alimentów. Kwoty te zostały przekazane prowadzącemu egzekucję alimentacyjną komornikowi. Organ ten, stosownie do przytoczonego art. 27 ust. 9 ustawy, był zobowiązany do przekazania wyegzekwowanych od dłużnika kwot zaliczonych na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odczytując powyższy zapis łącznie ze wskazanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy uznać trzeba, że organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest uprawniony w pierwszej kolejności zaspokoić z kwot uzyskanych z egzekucji swoje koszty egzekucyjne (art. 1025 § 1 k.p.c.), a następnie przekazać resztę z wyegzekwowanych sum organowi wypłacającemu świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Odwołując się do treści art. 49 ust 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz. U. z 2011r. Nr 231 poz.1376) w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W świetle przestawionych regulacji jako niewyjaśnioną traktuje Wojewódzki Sąd Administracyjny kwestię przekazania przez komornika sądowego organowi właściwemu wierzyciela kwoty [...] zł z wpłaconej przez dłużnika alimentacyjnego do rąk wierzycielki tytułem alimentów kwoty [...] zł. Z tytułu obowiązku regresowego dłużnik alimentacyjny nie może zostać obciążony dowolną kwotą, a jej obliczenie wymaga od organu starannego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zwłaszcza w przypadku, gdy dłużnik nie pozostaje bierny i w okresie świadczeniowym realizuje swój obowiązek alimentacyjny. W ocenie Sądu poprzestanie na zacytowaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji treści art. 28 ust. 1 ustawy stanowi o braku dokładnego przedstawienia w jaki sposób rozliczone zostały płatności przekazywane na rzecz K.B. przez skarżącego i z jakiej przyczyny z kwoty [...] zł uznano jedynie [...] zł, jako wpłatę na rzecz alimentów. Stanowisko przedstawione w uzasadnieniach obu decyzji nie jest czytelne i nie odpowiada wymaganiom, o których mowa w art.107 § 3 k.p.a. Nie pozwala tym samym Sądowi na kontrolę postępowania organu z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym. Nadto brak należytego wyjaśnienia istotnych dla strony zagadnień uniemożliwia dłużnikowi alimentacyjnemu zrozumieć, z jakich przyczyn obciąża się go dwukrotnym obowiązkiem alimentacyjnym. Na ocenę legalności zaskarżonej decyzji niewątpliwie wpływać też musi naruszenie zasady przekonywania, uregulowanej w treści art. 11 k.p.a. Nakłada ona na organy administracji publicznej obowiązek dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone obowiązki (nakazy, zakazy). Chodzi tu o to, by adresaci tych decyzji wykonali nałożone na nich obowiązki bez zbędnej zwłoki nie w obliczu groźby użycia środków przymusu, ale w przekonaniu, że nałożony na nich obowiązek jest zgodny z prawem. Świadomość tego, że obowiązek zawarty w decyzji nie jest wynikiem złej woli organu administracyjnego, wyrazem jego negatywnego stosunku do strony ale zamierzonym, konstytutywnym działaniem organu opartym na normie prawnej, pozwoli stronie postrzegać administrację publiczną jako instytucję pełniącą służebną rolę wobec społeczeństwa. Wyjaśnienie stronie zasadności decyzji może sprzyjać powstaniu u niej przekonania, że decyzja, chociaż niekorzystna dla niej, jest zasadna, co ma ogromny wpływ na efektywność działań organów (por. S. Rozmaryn O zasadach ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego PiP 1961 Nr 12, Czesław Martysz, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego). Ogólnikowe, a częściowo też i błędne przedstawienie stanu faktycznego stanowi wręcz naruszenie art. 8 i art. 9 kpa. Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracji. Wymogów tych z całą pewnością nie spełniło uzasadnienie decyzji organu I instancji, czego nie zauważono, a co ważniejsze nie naprawiono w postępowaniu odwoławczym. W ponownym postępowaniu rolą organu będzie wystąpić do organu egzekucyjnego o przekazanie dokładnego rozliczenia kwot uzyskanych z tytułu spłaty zadłużenia alimentacyjnego w roku [...] dokonywanego do rąk wierzycielki. Organ dokona sprawdzenia tych rozliczeń biorąc pod uwagę zapis zawarty w art. 27 ust. 9 i art. 28 ust. 1 ustawy. W ocenie Sądu konieczne jest także sprawdzenie, czy w okresie trwającej egzekucji (jak wynika z materiału sprawy – od [...]r.) wystąpiły okresy bezskuteczności egzekucji, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy, co wobec twierdzeń skarżącego o wypełnianiu dobrowolnie swego obowiązku alimentacyjnego, a także wobec zestawienia wpłat wykazanych na k. 11 akt administracyjnych, wydaje się istotną okolicznością. Organ zwróci przy tym uwagę na brzmienie art. 49 ust 4 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, stosownie do którego w przypadku niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego opłaty egzekucyjne uiszcza wierzyciel. W konsekwencji uzupełnienia materiału dowodowego, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyjaśni i omówi kwestie dotychczas pominięte tak, by wydana decyzja świadczyła o rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. W tym stanie rzeczy uznając, że stwierdzone naruszenia prawa procesowego mogły mieć istotny wpływ wynik sprawy, orzeczono po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a jak w sentencji. Ze względu na zakres niezbędnych do ustalenia faktów Sąd uznał za właściwe skorzystać z uprawnienia nadanego mu w treści art. 135 p.p.s.a. i uchylił również decyzję organu I instancji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 p.p.s.a