IV SA/Gl 447/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie spraw uczniów oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Wydziału Edukacji Urzędu Miejskiego w B., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B., na podstawie art. 90n ust. 1 w zw. z art. 90b ust. 3 i 90d ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) art. 104 i art. 107 k.p.a. oraz Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy B., stanowiącego załącznik do uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...], odmówił A.P. przyznania stypendium szkolnego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że odmowa przyznania stypendium szkolnego spowodowana jest przekroczeniem kryterium dochodowego określonego w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, tj. kwoty 351,00 zł netto. Organ ustalił, iż dochód na osobę w rodzinie w miesiącu sierpniu 2010 r. wyniósł [...] zł netto i przekroczył wskazane w ustawie kryterium dochodowe. Od powyższej decyzji E.P. przedstawiciel ustawowy A.P. wniosła odwołanie, w którym poprosiła o przyznanie stypendium szkolnego dla córki. Wskazała, że w sierpniu od byłego męża otrzymała alimenty na córkę w kwocie [...] zł, a [...] kwota ta została nadpłacona. Wskazała także, że mąż płaci alimenty kiedy chce i zalega jej z alimentami za okres od [...] do [...]. Podkreśliła, że samotnie wychowuje córkę, znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej spowodowanej bezrobociem. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż postępowanie została wszczęte na wniosek E.P. z dnia [...] o przyznanie stypendium szkolnego dla A.P. uczęszczającej do [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w B. Z ustaleń organu I instancji wynika, że na dochód dwuosobowej rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku składają się świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł, alimenty zasądzone w kwocie [...] zł, stypendium z tytułu szkolenia w PUP w wysokości [...] zł. Łączny dochód w rodzinie wynosi więc [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł. Następnie Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Z kolei stosownie do treści art. 90d ust. 7 tej ustawy, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351,00 zł. Za dochód, w myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Mając na względzie powyższe uregulowania oraz wysokość dochodu na osobę w rodzinie strony, wynoszącą [...] zł. Kolegium stwierdziło, że nie została spełniona przesłanka do przyznania stypendium szkolnego, albowiem dochód na osobę w rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 351 zł. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E.P. przedstawicielka ustawowa A.P., wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego dla córki na rok 2010/2011. Podniosła, że przekroczenie dochodu nastąpiło w związku z jej uczestnictwem w kursie organizowanym przez Urząd Pracy w B. Nadmieniła, że kursy i staże w tym Urzędzie Pracy są organizowane zawsze w takim terminie, który uniemożliwia uzyskanie stypendium szkolnego dla córki. Taka sytuacja miała miejsce również w 2009 r. Wobec tego domagała się zwrotu kosztów ponoszonych na zakup biletu w związku z dojazdem córki do szkoły oraz wypłacenia kwoty [...] zł na zakup książek za rok 2009/1010. Podkreśliła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Od [...] jej sytuacja pogorszyła się. Na dwie osoby w rodzinie całkowity dochód wynosi [...] zł. Ponadto szeroko opisała okoliczności, w jakich nastąpiła utrata jej miejsca pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie przyjdzie wskazać, że stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszeń przepisów prawa w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w rozpatrywanej sprawie organy rozstrzygały wyłącznie kwestię możliwości przyznania A.P. stypendium szkolnego na rok szkolny 2010/2011, zgodnie z wnioskiem z [...], zatem tylko rozstrzygnięcie wydane w tym zakresie podlegało kontroli Sądu. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Przepis art. 90d ust. 1 tej ustawy stanowi, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Wobec powyższego uregulowania stwierdzić należy, że przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od wystąpienia następujących przesłanek, a mianowicie: wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz spełnienia przesłanki wystąpienia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie i spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2009r., Nr 175 poz. 1362 ze zm.), która to kwota na datę rozstrzygania sprawy przez organy administracji, w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 127, poz. 1055), wynosiła 351,00 zł. Stosownie natomiast do treści art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu, o którym mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 - 13 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast w myśl ust. 4 art. 8 tej ustawy do dochodu nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Przy czym stosownie do treści art. 2 ust 2 pkt 23a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) prace społecznie użyteczne - to prace wykonywane przez bezrobotnych bez prawa do zasiłku na skutek skierowania przez starostę, organizowane przez gminę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, organizacjach lub instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej. Treść powyższych unormowań wskazuje na to, że zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter zamknięty. Powracając na grunt niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości prawidłowość wyliczenia dochodu w rodzinie wnioskodawczyni ubiegającej się o przyznanie stypendium szkolnego. Na dochód dwuosobowej rodziny A.P. składa się: zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł, zasądzone alimenty w kwocie [...] zł, stypendium z tytułu szkolenia w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. wysokości [...] zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego, obliczony na tej podstawie, wyniósł więc [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w dwuosobowej rodzinie stanowi kwotę [...] zł. Powyższe prawidłowo ustalono na podstawie dołączonego do wniosku oświadczenia E.P. (przedstawiciela ustawowego A.P.) o wysokości dochodów netto z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku oraz dołączonych do wniosku dokumentów. Na tle przedstawionych okoliczności faktycznych należy podkreślić, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego mają charakter przepisów ius cogens, co oznacza, że decyzja wydana na ich podstawie jest decyzją związaną, a jej treść wyznacza przepis prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Z tych też względów organ nie ma możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne. Wobec tego niewypełnienie jednej ze wskazanych powyżej przesłanek, a w szczególności - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - przekroczenie kryterium dochodowego określonego w przepisach obliguje organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Inne działanie naruszałoby bowiem podstawowe zasady funkcjonowania organów administracji, które działają na podstawie przepisów prawa. Odnosząc się do zarzutu skargi, że od [...] rodzina utrzymuje się już tylko z kwoty [...] zł. należy wskazać, że w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie stypendium szkolnego na rok szkolny 2010/2011 został złożony w dniu [...], a zatem podstawę do obliczenia wysokości dochodu rodziny wnioskodawcy stanowiły przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bowiem w miesiącu złożenia wniosku nie doszło do jego utraty (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Sąd zauważa, że rodzina skarżącej istotnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji z uwagi na bezrobocie rodzica, co niewątpliwie wypełnia przesłanki, o których mowa w art. 90d ustawy o systemie oświaty. Jednakże wskazana regulacja dotycząca kryterium dochodowego uniemożliwia w rozpatrywanej sprawie wydanie rozstrzygnięcia korzystnego dla skarżącej. Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne i prawne, dokonane przez organy, wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i były zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Na marginesie można tylko zauważyć, że zgodnie z art. 90 n ust. 7 ustawy o systemie oświaty w uzasadnionych przypadkach wniosek o stypendium może być również złożony po upływie terminu do jego złożenia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.