IV SA/Gl 449/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie WSA Beata Kalaga-Gajewska, WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 1 i pkt 2, art. 4 ust. 2, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 12, art. 13, art. 14, art. 24 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 3 pkt 10 i art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) zmienił z dniem [...] r. decyzję z dnia [...] r. nr [...] i przyznał E. Z. zasiłek rodzinny na J. Z. na okres od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości [...] zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu: kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w wysokości [...] zł, na okres od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r.; z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł na okres od 1 września 2004 r. do 30 września 2004 r.; z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 300 zł na okres od 1 października 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. oraz z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł na okres od 1 stycznia 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. Decyzji tej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności z uwagi na interes strony. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że spełnione zostały przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania zasiłku rodzinnego wraz ze wskazanymi dodatkami. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się E. Z., która wniosła odwołanie od tej decyzji do organu wyższego stopnia. W odwołaniu tym wskazała, że do [...] 2004 r. pobierała świadczenia alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego i jej zdaniem winna otrzymać świadczenie w wysokości 300 zł od maja 2004 r., a z uwagi na niepełnosprawność dziecka wysokość dodatku od stycznia 2005 r. winna być wyższa niż 170 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że organ pierwszej instancji podejmując własną decyzję nie uwzględnił zmian wynikających z treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, mocą których dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje stronie od 1 maja 2004 r. Jednocześnie organ ten wskazał, że dodatek z tytułu niepełnosprawności w wysokości 250 zł przysługuje na dziecko legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W następstwie powyższej decyzji organu odwoławczego Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 2, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 12, art. 24 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 3 pkt 10 i art. 70a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) zmienił decyzję z dnia [...] r. w części i przyznał E. Z. na dziecko J. Z. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w podwyższonej wysokości 300 zł na okres od 1 października 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. i dodatek z tego samego tytułu na okres od 1 stycznia 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. w wysokości 170 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że do 1 października 2004 r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługiwał, jeżeli dziecko miało ustalone prawo do renty socjalnej lub renty, a taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Odwołanie od tej decyzji wniosła E. Z., która ponownie domagała się przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania córki począwszy od 1 maja 2004 r. Jej zdaniem należy się jej wyrównanie za okres od maja do września 2004 r., ponieważ art. 12 ust. 7 został z dniem 1 października 2004 r. uchylony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i wskazał, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługiwał w okresie pobierania przez dziecko osoby uprawnionej renty socjalnej, a z taką okolicznością w tej sprawie organy się spotkały. Z tego też powodu dodatek ten przysługuje dopiero od 1 października 2004 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła E. Z.. W skardze tej podniosła, że do 30 kwietnia 2004 r. pobierała z funduszu alimentacyjnego alimenty na córkę J., a od 1 maja 2004 r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie był jej przyznany, a w październiku takowy otrzymała, jednakże bez wyrównania za okres od maja 2004 r. do września 2004 r. i domaga się przyznania dodatku za wskazany okres. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację jaką zaprezentował w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Organy administracji publicznej prowadzące postępowanie obowiązane są stosownie do postanowień art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego działać na podstawie przepisów prawa, co oznacza przestrzeganie przepisów prawa materialnego jak również prawa procesowego. Zgodnie z brzmieniem art.145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie kluczowe znaczenie posiada interpretacja art. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 192, poz. 1963). Mocą wskazanego przepisu w ustawie o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 października 2004 r. skreślony został art. 12 ust. 7 oraz dodany został do tej ustawy art. 70a. Skreślony art. 12 ust. 7 przewidywał, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się ma ustalone prawo do renty socjalnej lub renty. Oznacza to, że była to przesłanka negatywna do otrzymania przewidzianego dodatku. Z kolei dodany do ustawy art. 70a ust. 2 przewiduje, że osoba, która do dnia wejścia w życie ustawy otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego i po dniu 1 maja 2004 r. nie otrzymywała dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, nabywa w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2004 r., na wniosek, prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 70 % świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego w kwietniu 2004 r., jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 612 zł i rodzina spełnia pozostałe warunki określone w ustawie. Dodatek ten nie może być wyższy niż 300 zł na dziecko. Przepis ten ma charakter przepisu przejściowego i stanowi o sytuacji prawnej osób, które po dniu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli po dniu 1 maja 2004 r., nie otrzymywały dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie kluczową rolę w procesie wykładni wskazanych powyżej przepisów pełni treść art. 70a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z brzmienia tego przepisu wynika, że osoby, które w okresie do 30 kwietnia 2004 r. otrzymywały świadczenie alimentacyjne i po 1 maja 2004 r. nie otrzymywały dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka nabywają na swój wniosek na okres od 1 maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. prawo do wskazanego dodatku o ile spełniają warunki określone w ustawie. Wskazany przepis wszedł w życie z dniem 1 października 2004 r. jednocześnie z tym samym dniem został z ustawy skreślony art. 12 ust. 7, który zawierał przesłankę negatywną przyznania tego dodatku. Skoro art. 70a ust. 2 warunkuje otrzymanie wskazanego powyżej dodatku od spełnienia określonych warunków i odwołuje się do wymogów określonych w ustawie, to wymogi te muszą pochodzić z dnia określonego w danym przepisie, czyli z dnia 1 października 2004 r. Zatem powyższa przesłanka negatywna została zniesiona i przy ocenie wymogów do otrzymania wskazanego dodatku od dnia 1 października nie mogła być brana pod uwagę. Warto zwrócić uwagę, że postępowanie w tym zakresie winno być wszczęte na wniosek danej osoby po dniu 1 października 2004 r. i w trakcie tego postępowania winien być brany pod uwagę stan prawny istniejący po tej dacie. Oznacza to, że dla postępowań wszczętych po 1 października 2004 r. w oparciu o treść art. 70a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych znaczenie prawne miał stan prawny istniejący po wskazanym dniu, a nie stan prawny istniejący do tego dnia. Tym samym nie jest do zaakceptowania teza, że wymogi przewidziane w ustawie do otrzymania wskazanego dodatku określa się według stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1 października 2004 r., ponieważ wówczas istota wprowadzonej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych uległaby znacznemu ograniczeniu, a istotą tą było wprowadzenie pewnego okresu ochronnego dla osób, które do dnia 30 kwietnia 2004 r. otrzymywały świadczenia alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego i w następstwie likwidacji tego funduszu utraciły te świadczenia. W świetle przeprowadzonej powyżej analizy stanu normatywnego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa. Organy administracji przyjęły bowiem odmienne stanowisko, a mianowicie sprowadzające się do tego, że wymogi do otrzymania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 września 2004 r. ocenia się według brzmienia przepisu art. 12 w wersji ustalonej w dniu 1 maja 2004 r. i obowiązującej do 30 września 2004 r. oraz nie uwzględniającej zmiany wynikającej ze zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 30 lipca 2004 r., czyli skreślenia ust. 7 zamieszczonego w tym przepisie. Uchybienie to wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli uchybienie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Na marginesie powyższych uwag należy wskazać, że organ odwoławczy w pierwszej swojej decyzji z dnia [...] r. przyjął analogiczną wykładnię wskazanego przepisu, jednakże w następstwie ponownego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji zmienił stanowisko. Sąd, który nie jest związany granicami skargi zobowiązany jest do zwrócenia uwagi na jeszcze jedną okoliczność, otóż w następstwie wniosku skarżącej z dnia [...] września 2004 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia [...], mocą której przyznał jej zasiłek rodzinny i przewidziane ustawą dodatki, natomiast decyzją z dnia [...] r. zmienił wskazaną powyżej decyzję i przyznał skarżącej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z treści decyzji organu pierwszej instancji wynika, że postępowanie to wszczęte zostało z urzędu przez ten organ, ponieważ w aktach administracyjnych brak jest wniosku strony, jak również zgody strony na zmianę takiej decyzji. Wskazane powyżej uchybienie nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniesionej skargi, ponieważ skarżąca zaakceptowała uruchomienie wskazanego postępowania, a dowodem tego jest wniesienie odwołania od wydanej w tym zakresie decyzji oraz skarga do sądu administracyjnego. W następstwie niniejszego wyroku sprawa trafia do organu odwoławczego, który winien kierując się wskazaniami w nim zamieszczonymi podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Sąd ograniczył się do uchylenia jedynie decyzji organu odwoławczego, ponieważ organ ten nie będzie miał do przeprowadzenia żadnego postępowania dowodowego, a jedynie w oparciu o posiadany materiał dowodowy i przeprowadzoną analizę przepisów prawa wydać stosowną decyzję. Sąd nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji, ponieważ wstrzymanie jej wykonania byłoby dla skarżącej niekorzystne, skutkowałoby bowiem zawieszeniem prawa do przyznanego zasiłku oraz związanych z nim dodatków. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.