IV SA/Gl 451/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSW Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi małoletniej J.K. działającej przez przedstawiciela ustawowego A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1). uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] r. znak [...]; 2). określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Burmistrza R., po wznowieniu postępowania uchylił w całości rozstrzygnięcie Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] nr [...], przyznające J.K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż decyzją z dnia [...] przyznano na wniosek strony prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej J.K. na okres świadczeniowy [...]. Następnie na podstawie uzyskanych informacji od komornika sądowego i sądu rejonowego ustalono, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w W. umorzył postępowanie w przedmiocie zabezpieczenia alimentów. Wobec powyższego wznowiono postępowanie i uchylono prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uznając, iż strona w dniu wydania decyzji nie spełniała warunków określonych w ustawie do przyznania jej świadczeń ponieważ nie posiadała zasądzonych wyrokiem lub postanowieniem sądowym alimentów na rzecz J.K. Od tej decyzji odwołanie wniósł A.K., podnosząc w szczególności to, że jest osobą niepełnosprawną i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jak wyjaśnił w odwołaniu, pod koniec [...] r. razem z córką – J.K. został umieszczony przez Policję w Ośrodku dla Ofiar Przemocy w Rodzinie w W. W dniu [...] w Sądzie Rejonowym w W. odbyła się rozprawa o przyznanie alimentów, na której jego żona – T.K. oświadczyła, iż złożyła wniosek o separację do Sądu Okręgowego w G. Jednocześnie A.K. stwierdził, że nie wiedział o umorzeniu sprawy dotyczącej zabezpieczenia alimentów. Podsumowując wskazał na wyrok z dnia [...] sygn. akt [...], na mocy którego rozwiązano jego małżeństwo z T.K. i pozbawiono ją władzy rodzicielskiej nad J.K. oraz zobowiązano ją do łożenia na rzecz córki alimentów w kwocie [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w całości i orzekło o uchyleniu decyzji z dnia [...] nr [...] oraz odmówiło przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J.K. w okresie od [...] do [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium, po przedstawieniu ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji, wskazało na przepis art. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo i jednocześnie dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Natomiast stosownie do treści art. 2 pkt. 11 w/w ustawy, jeżeli mowa jest o osobie uprawnionej oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, w razie gdy egzekucja okazała się bezskuteczna. Następnie Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie strona przedłożyła organowi pierwszej instancji postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] sygn. akt [...] dotyczące udzielenia zabezpieczenia alimentów na rzecz małoletniej J.K. Jednakże zwrócono uwagę na fakt, iż Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] umorzył postępowanie dotyczące alimentów na rzecz J.K. Powyższe postanowienie stało się prawomocne z dniem [...]. Wobec tego w dniu składania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy [...] nie była spełniona podstawowa przesłanka do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ponieważ nie strona nie miała prawa do zasądzonych wyrokiem lub postanowieniem sądowym alimentów na rzecz córki. W końcowej części uzasadnienia Kolegium wskazało na przepis art. 151 § 1 pkt. 2 k.p.a., zgodnie z którym organ uchylając dotychczasową decyzję w wyniku wznowienia postępowania powinien wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Organ I instancji jedynie uchylił decyzję, natomiast nie orzekł o istocie sprawy stąd Kolegium postanowiło uchylić decyzję przyznająca świadczenie oraz odmówić przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.K. wniósł o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego ze względu na jej wadliwość. W pierwszym rzędzie przedstawiciel ustawowy skarżącej podniósł, iż nie wiedział o umorzeniu postępowania w sprawie zabezpieczenia alimentów na rzecz jego córki, o którym powziął informację dopiero z treści zaskarżonej decyzji. Poza tym oświadczył, że nie wycofał pozwu i zarazem cały czas podejmuje próby wyegzekwowania alimentów od byłej żony, która została skazana prawomocnym wyrokiem za uchylanie się od ich płacenia. Dodał również, iż jest osobą niepełnosprawną, sam wychowuje córkę i nie jest w stanie zwrócić wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty analogiczne jak w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny (tu decyzja) dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu (wydania decyzji), jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 145 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie - niezgodności z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...], mocą której Kolegium uchyliło podjęte w wyniku wznowienia postępowania rozstrzygnięcie Burmistrza R. z dnia [...] nr [...] i orzekło o uchyleniu decyzji z dnia [...] nr [...] oraz odmówiło przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J.K. w okresie od [...] do [...]. W istocie rzeczy wskazana wyżej decyzja Kolegium korygowała decyzję organu I instancji, bowiem ten orzekając w postępowaniu wznowieniowym nie dopełnił wymogów wynikających z art. 151 § 1 pkt. 2 k.p.a., uchylając dotychczasową decyzję i nie wydając nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Stan faktyczny sprawy, ustalony przez organy i aprobowany przez skarżącego, nie budzi większych wątpliwości. W dacie wydania decyzji z dnia [...] nr [...] przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz J.K. za okres od [...] do [...] nie były zasądzone alimenty jak również nie istniało zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych. Tym samym nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt. 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2012, poz. 1228 ze zm., dalej u.p.o.u.a.), świadczenie takie może uzyskać osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, w razie gdy egzekucja okazała się bezskuteczna. Natomiast wiadomość o tej okoliczności organ I instancji uzyskał dopiero na podstawie pisma z dnia [...], z którego wynikało, iż Sąd Rejonowy w W. – Wydział III Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] u morzył postępowanie w sprawie zabezpieczenia alimentów (k.-22 akt administracyjnych). Po uzyskaniu wskazanej wyżej informacji Burmistrz R. wznowił postępowanie ze względu na zaistnienie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. Uznał bowiem, iż wyszła na jaw nieznana mu istotna dla sprawy nowa okoliczność, istniejąca w dniu wydania decyzji. Pogląd ten podzielił organ odwoławczy, dokonując jedynie uzupełnienia decyzji Burmistrza R. o konieczne na gruncie art. 151 § 1 pkt. 2 k.p.a rozstrzygnięcie o istocie sprawy. W ocenie Sądu potraktowanie wskazanej wyżej okoliczności jako przesłanki wznowienia postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego b udzi zasadniczą wątpliwość. W istocie rzeczy J.K. nie mogła uzyskać prawa do świadczeń alimentacyjnych ze względu na, to że w świetle art. 2 pkt. 11 ustawy w dacie wydania decyzji przyznającej jej świadczenie ([...]) nie była osobą uprawnioną do alimentów wobec braku stosownego tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. Nie ma przy tym znaczenia to, że w postępowaniu prowadzącym do przyznania jej decyzją z dnia [...] organ I instancji uzyskał zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. z dnia [...] o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych zabezpieczonych Postanowieniem tegoż Sądu z dnia [...] sygn. akt [...]. Postanowienie to, skoro w myśl art. 743 § 1 k.p.a. podlega wykonaniu w drodze egzekucji uznać trzeba za tytuł wykonawczy pochodzący od sądu, jednakowoż przestało ono obowiązywać z dniem [...] (data uzyskania prawomocności) wobec umorzenia postępowania w sprawie zabezpieczenia alimentów Postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...]. Niespełnienie jednej z przesłanek uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w dacie wydania decyzji uprawniającej stanowi nową istotną dla sprawy okoliczność, ale jednocześnie powoduje, iż decyzja z dnia [...] była wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc ma ona znamiona decyzji obarczonej ciężką wadą materialnoprawną stanowiącą podstawę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Postępowanie nieważnościowe "wyprzedza" postępowanie wznowieniowe w tym znaczeniu, że w przypadku wystąpienia określonej przesłanki, która może jednocześnie być uznana za okoliczność uzasadniającą zastosowanie jednego i drugiego nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych, pierwszeństwo ma tryb nieważnościowy. Stwierdzenie nieważności nosi bowiem znamiona aktu deklaratoryjnego, który w sposób prawnie wiążący uznaje nieważność decyzji od momentu jej podjęcia (działa wstecz), podczas gdy uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania działa jedynie na przyszłość. W konkluzji przyjdzie zatem stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego wobec potraktowania okoliczności w postaci braku prawa stosownych uprawnień do świadczeń alimentacyjnych w dacie podejmowania decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako przesłanki wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a.), podczas gdy wyczerpuje ona znamiona rażącego naruszenia stanowiącego przesłankę nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.). W dalszym postępowaniu organy będą związane wyrażona wyżej oceną prawną oraz wskazówkami co dalszego postępowania stosownie do art. 153 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.