IV SA/Gl 452/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi L.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 105 i art. 64 ust. 1 k.p.a. w związku z art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) działający z upoważnienia Burmistrza Miasta M. Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. umorzył postępowanie w sprawie przyznania L.W. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż strona złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej, jednakże nie wskazała adresu zamieszkania ani też miejsca pobytu, a jedynie numer telefonu. L.W. odmówił nadto podpisania jakichkolwiek dokumentów. Próby nawiązania kontaktu telefonicznego ze stroną pod wskazanym przez nią numerem telefonu okazały się bezskuteczne. Organ powołał się na przepis art. 64 ust. 1 k.p.a., stwierdzając, iż w przypadku braku wskazania przez wnioskodawcę adresu i braku możliwości jego ustalenia na podstawie posiadanych przez organ danych wniosek powinien zostać pozostawiony bez rozpoznania. Wskazano także, iż zgodnie z treści art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, a przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z L. W. nie doszło do skutku. Tym samym organ uznał za słuszne umorzyć, jako bezprzedmiotowe, postępowanie wszczęte wnioskiem L. W. Wskutek zakwestionowania opisanego rozstrzygnięcia przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. rozpoznało powtórnie sprawę decyzją z dnia [...] r. Nr [...] i działając na mocy art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżone orzeczenie przekazując sprawę do jej ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na wadliwe rozstrzygniecie organu I instancji, który powołując się na przyczyny opisane w treści art. 64 § 1 k.p.a, a to na brak wskazania we wniosku adresu strony lub miejsca jej pobytu, co uzasadniałoby pozostawienie tego wniosku bez rozpoznania, umorzył postępowanie, jako bezprzedmiotowe. Kolegium zwróciło jednak uwagę, iż w toku postępowania odwoławczego strona podała adres do doręczeń, co obliguje organ I instancji do pisemnego jej wezwania do podania w zakreślonym terminie miejsca pobytu celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nakazano jednocześnie pouczyć stronę postępowania, iż nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego spowoduje konieczność umorzenia postępowania. Decyzją z [...] r Nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta M. umorzono, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie przyznania L.W. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Jako podstawę prawną wskazano art. 105 k.p.a. w związku z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W uzasadnieniu podano, iż L. W. stawił się w Ośrodku w dniu [...] r., jednakże odmówił rozmowy, a przy kolejnych wizytach w Ośrodku oświadczył, iż przebywa na dworcu kolejowym w M. względnie w pawilonie, który określony został przez organ jako "nieistniejący". Organ wskazał, iż strona wezwana została na piśmie do osobistego stawiennictwa w celu podania swego miejsca pobytu, ze względu na konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a nadto wezwano L.W. do przedstawienia niezbędnych do załatwienia sprawy dokumentów. Mimo pouczenia strony o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu załatwienia sprawy, w trakcie kolejnej wizyty w Ośrodku strona odmówiła udzielenia niezbędnych informacji. L. W. odwołał się od opisanego rozstrzygnięcia uznając go za tendencyjne i godzące w interes społeczny. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy Kolegium zauważyło, iż w rozpatrywanej sprawie nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, mimo, iż strona pouczana była o niezbędności tej czynności i konsekwencjach braku jej dokonania. W związku z powyższym w opinii organu odwoławczego słusznie doszło do umorzenia postępowania, bowiem wobec zachowania się strony stało się ono bezprzedmiotowe. Decyzje w sprawach przyznania lub odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, jak stanowi art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wydane być mogą po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, co zostało uniemożliwione przez stronę. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze L.W. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie stawiając żadnych zarzutów skarżonemu rozstrzygnięciu, a domagając się tylko rzetelnego rozpatrzenia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swojej dotychczasowe twierdzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne badają czy wydawane przez te organy akty prawne nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania. Nadto badają czy organ administracyjny nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Przy czym, jak głosi art. 134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna. Niewątpliwie ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm., obecnie obowiązuje t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 ze zm.) jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający. Rolą organów pomocy społecznej jest również przeciwdziałanie traktowaniu świadczeń pomocowych jako oczywistej i bezwarunkowej należności ze strony Państwa, a celowi temu służy zobowiązywanie stron do aktywności w zakresie przezwyciężania swoich trudnych sytuacji życiowych. Niedopuszczalne jest także, by pomoc społeczna przyznawana była osobom, które nie wyrażają woli współpracy z organami pomocy społecznej, nie wykonują nałożonych przez organu te poleceń, a przede wszystkim uniemożliwiają dokonanie obiektywnych ustaleń w zakresie ich sytuacji życiowej stanowiących warunek sine qua non dla decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Ustawodawca zezwolił przeto w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, na odmowę przyznania świadczenia względnie uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Materiał sprawy, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w pełni uzasadnia przyjęcie, iż wnioskodawca, zwracając się o przyznanie mu wsparcia ze środków pomocy społecznej zaniechał jakiejkolwiek współpracy z organami administracji i nie pozwolił na wyjaśnienie swojej sytuacji życiowej w sposób pozwalający na obiektywną jej ocenę. Jak wynika z przedstawionych do kontroli wraz ze skargą akt sprawy organy procedujące w sprawie uznały, iż brak współpracy ze strony L. W. w postaci odmowy udzielenia informacji o jego miejscu pobytu uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i czyni postępowanie w sprawie bezprzedmiotowym. Zwraca jednak uwagę, iż bezprzedmiotowość postępowania zezwalająca na formalne załatwienie sprawy administracyjnej w sposób określony w art. 105 k.p.a. nie jest równoznaczna z przeszkodą w prowadzeniu postępowania, lecz wywołana jest brakiem przedmiotu sprawy administracyjnej. Niezaprzeczalnie sprawa o przyznanie zasiłku celowego zainicjowana wnioskiem L.W. nie utraciła charakteru sprawy administracyjnej z powodu braku spełnienia nałożonych na stronę obowiązków. Wniosek skarżącego nie stracił swej aktualności i nie został rozstrzygnięty co do istoty, a więc postępowanie w sprawie nie stało się bezprzedmiotowe. L. W. uniemożliwił natomiast swoim zachowaniem obiektywną ocenę swej sytuacji, a w konsekwencji uniemożliwił przyznanie mu żądanych świadczeń. Podkreślając raz jeszcze, iż pomoc społeczna nie jest bezwarunkowa i wymaga od podmiotów jej potrzebujących określonych zachowań, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wynikający z przyczyn leżących po stronie skarżącego pozwala organowi na odniesienie się do regulacji zawartej w przywołanym przepisie art. 11 ust. 2 o pomocy społecznej. Wykazanie po stronie osoby uprawnionej do świadczeń pomocowych braku współdziałania z organami może uzasadniać odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie pozwala natomiast na umorzenie postępowania. W ponownym postępowaniu organ zobowiązany zatem będzie do ponownego ustalenia, czy w istocie skarżący jest osobą bezdomną, czy też posiada stałe miejsce pobytu. W przypadku, gdy jest nim lokal opisany na karcie 30 akt, gdzie dokonano wizji lokalnej, obowiązkiem organu będzie zawiadomić po raz kolejny skarżącego o konieczności sporządzenia wywiadu środowiskowego pod rygorem odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej i w zależności od zachowania strony sprawę załatwić merytorycznie. Mając na względzie wykazane istotne uchybienia proceduralne Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za stosowne orzec, na mocy art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a., jak w sentencji.