IV SA/Gl 458/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Szczepan Prax Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Asesor WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Protokolant: Agnieszka Zygmunt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że ta decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późn. zmianami) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania A. B. uprawnień kombatanckich z tytułu działalności konspiracyjnej w Armii Krajowej w okresie od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że opisywana przez A. B. działalność nie była służbą konspiracyjną w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach i jest mało prawdopodobne, aby jako małoletnia została przyjęta do organizacji niepodległościowej Armii Krajowej oraz pełniła w niej służbę. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. B. zarzuciła, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa, gdyż jej zdaniem, spełnia wymogi do przyznania uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W motywach uzasadnienia wskazano, że przestawione przez A. B. dowody w postaci zeznań świadków H. S. i W. B. nie są wiarygodne i nie wystarczają do wydania na jej rzecz pozytywnej decyzji. Zaakcentowano, że art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach uznaje za działalność kombatancką pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Jednak dla ZWZ – Armia Krajowa była częścią Polskich Sił Zbrojnych podlegających przebywającemu na emigracji rządowi polskiemu i obowiązywały w niej przedwojenne regulaminy wojskowe uzupełniane instrukcjami i rozkazami Naczelnego Dowództwa. Dla rozpatrywanej sprawy podstawowe znaczenie ma zatem Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., która w punkcie 5a stanowi, iż "członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak (każda Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od wieku lat [...] (w późniejszym okresie granicę wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do ukończenia [...] roku życia), który cele organizacji przyjmuje za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi, oraz złoży przepisaną przysięgę" (Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945 t. 1 Warszawa 1990, str. 12). Zdaniem organu administracyjnego, z punktu widzenia obowiązujących w AK zasad, A. B. nie mogła składać przysięgi i nie mogła wchodzić w skład podziemnej organizacji wojskowej, bo miała wówczas tylko [...] lat. Także przedstawione przez nią pisemne oświadczenia świadków nie zasługują na wiarę, bowiem nie potwierdzają jej służby w oddziale partyzanckim, ale jedynie mówią o współpracy z oddziałem partyzanckim i udzielaniu mu doraźnej pomocy. Konkludując organ administracyjny za nieprawdopodobną uznał służbę A. B., wówczas [...]letniego dziecka, w oddziale partyzanckim Armii Krajowej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. B. ponowiła zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Akcentowała, że ryzykowała życiem pomagając partyzantom, a cała jej rodzina należała do Armii Krajowej (rodzice, czterej bracia i dwie siostry). W związku z tym doznała represji już po wyzwoleniu i dlatego do tej pory nie występowała o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Odpowiadając na skargę organ orzekający postulował o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany niekorzystnej dla A. B. decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153,poz.1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie: ustawa p.p.s.a. Na wstępie należy jednak podnieść, że zgodnie z art. 1 ustawy p.p.s.a. sąd administracyjny jest powołany do kontroli decyzji, postanowień, czynności czy też innych aktów, w aspekcie ich zgodności z prawem i jest związany wolą ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. W niniejszym postępowaniu sądowym kontroli podlegała wyłącznie zaskarżona decyzja, a Sąd nie posiada kompetencji przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Bada zatem, czy nie doszło do naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego w zakresie, w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Mając na uwadze powyższe kryteria sądowej kontroli aktów administracyjnych należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja zapadła bez należytego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności. Powołany w podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia przepis art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późn. zmianami - zwanej dalej w skrócie: ustawą o kombatantach) stanowi, iż kombatantami są osoby, które pełniły służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Zdaniem Sądu, organ administracyjny błędnie interpretuje ten artykuł, w którym określenie wieku dla uznania czyjejś działalności za działalność kombatancką nie ma znaczenia. Nadto ustawa o kombatantach w żadnym innym miejscu nie czyni takiego ograniczenia. Ponadto interpretacja art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach, gdzie znajduje się wykaz rodzajów działalności, które uznaje się za działalność kombatancką, musi być dokonana w związku z postanowieniami wstępu (preambuły) do tej ustawy, bowiem to przez niego należy dokonać interpretacji postanowień tej ustawy. Zdanie pierwsze wstępu do ustawy o kombatantach wyjaśnia nie tylko cel ustawy, ale także krąg osób, które są adresatami tej ustawy: "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje". Ponadto ustawa o kombatantach nigdzie nie wymaga, aby za kombatantów mogli być uznani tylko ci, którzy byli formalnie zmilitaryzowani. Tak więc, dopiero przez pryzmat postanowień wstępu do ustawy o kombatantach należy spojrzeć na działalność skarżącej. Przy takim podejściu do rozumienia działalności kombatanckiej, jak proponuje organ administracyjny należałoby spod działalności kombatanckiej wykluczyć działalność [...] r., jak i [...] r. W tym miejscu należy zauważyć, że prowadząc postępowanie weryfikacyjne organ administracyjny pominął okoliczności faktyczne istotne w sprawie podniesione przez skarżącą we wniosku o ponowne jej rozpatrzenie i wynikające z akt sprawy m. in. ze złożonego przez skarżącą kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich z dnia [...] r. oraz życiorysu z dnia [...] r. oraz wyjaśnieniach skarżącej zawartych w pismach z dnia [...] r. i z dnia [...] r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym w L.). Z okoliczności tych wynika, że skarżąca wywodziła spełnienie warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich z faktu działalności konspiracyjnej w Armii Krajowej w okresie od [...] r. do [...] r. jako [...] w ramach Wojskowej [...] Armii Krajowej Pododdział L., gdzie została zaprzysiężona w [...] r. przez I. Ż. ps. "[...]" i otrzymała pseudonim "[...]". Ponadto zaznaczyła, iż po wojnie była [...] w Z., co mogłoby wskazywać na spełnienie przez nią przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Jednakże organ orzekający nie dał wiary twierdzeniom skarżącej bez wskazania, którym dowodom i dlaczego odmówił wiarygodności. Ponadto nie dał wiary zeznaniom świadków H. S. i W. B., powołanym przez skarżącą, bez podania motywów takiego uznania i wskazał, iż uczynił tak nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów (por. strona 2 zdanie 4 zaskarżonej decyzji). Opierając się na życiowym doświadczeniu oraz powszechnie dostępnej wiedzy historycznej (Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r.) organ administracyjny uznał, iż skarżąca, jako [...]letnie dziecko nie mogła składać przysięgi, wchodzić w skład i pełnić służbę w podziemnej organizacji wojskowej Armii Krajowej, czyli podlegać wojskowym regulaminom i rozkazom przełożonych oraz brać udział w jej akcjach zbrojnych. W zaistniałej sytuacji nie sposób uznać, że ocena twierdzeń i dowodów powołanych przez skarżącą została przeprowadzona przez organ administracyjny stosownie do przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz aby uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tej części spełniło wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Tym samym, w sprawie nie zostały wyjaśnione w sposób wnikliwy i wszechstronny wszystkie istotne okoliczności niezbędne do jej ostatecznego rozstrzygnięcia, co doprowadziło do nieumotywowanego pomijania dowodów powołanych przez skarżącą, jak i świadków. W konsekwencji prowadzi to do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało najpierw dokładnego ustalenia stanu faktycznego, następnie jego oceny stosownie do art. 80 K.p.a. i w dalszej kolejności dokonania pełnej oceny prawnej w świetle treści preambuły oraz norm materialnych zawartych w przepisach ustawy o kombatantach. Samo zaś uzasadnienie przyjętego w rozstrzygnięciu stanowiska powinno spełniać wymogi art. 107 § 3 K.p.a. W zaskarżonej decyzji takich działań nie podjęto, ponieważ nie znalazło to odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dopiero po wszechstronnym wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy, a więc uzupełnieniu materiału dowodowego i poddaniu go właściwej ocenie oraz poczynieniu jednoznacznych ustaleń możliwe będzie rozważenie spełnienia przez skarżącą przesłanek do nabycia uprawnień kombatanckich. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 kwietnia 2003 r. ( SK 4/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 31 ) uznał, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacyjnego dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna" (str. 431 uzasadnienia wyroku). Zatem organ orzekający ponownie rozpoznając sprawę nie może ograniczyć się tylko do kontroli wydanej decyzji, lecz jest zobowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Oznacza to, że rozpoznaje on sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a więc ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania skarżącej i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracyjny usunie uchybienia, które zostały wytknięte w powyższych rozważaniach. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 152 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji uwzględniając fakt, że niniejszy wyrok nie jest prawomocny. Wobec treści art. 210 ustawy p.p.s.a. nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania, gdyż w ustawowym terminie nie został zgłoszony wniosek w tym zakresie.