IV SA/Gl 458/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi L.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] r. nr [...]. W dniu [...] L. W. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wniosek o skierowanie do noclegowni w M. z powodu nieprzyznania mu mieszkania, pomimo złożonego podania w tym zakresie. Decyzją z dnia [...] Nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta M. Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, umorzył postępowanie w sprawie skierowania wnioskodawcy do noclegowni w M. z uwagi na fakt, że na terenie M. nie ma placówek tego typu, a wnioskodawca odmówił skierowania do innej tego rodzaju placówki znajdującej się w okolicznych gminach. Od powyższej decyzji L. W. wniósł odwołanie, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniósł, iż organ nie czyni żadnych starań aby zapewnić nie tylko uzyskanie mieszkania ale nawet schronienia pod dachem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, natomiast udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego w noclegowniach, schroniskach, domach dla bezdomnych i innych miejscach do tego przeznaczonych. Gmina winna podjąć zatem konkretne, zdecydowane działania dla zapewnienia schronienia osobie potrzebującej, natomiast od jej uznania zależy w jaki sposób jest w stanie zapewnić tę pomoc. Nie jest konieczne prowadzenie noclegowni na terenie gminy, o ile gmina może zapewnić tę usługę w sąsiednich gminach. Następnie organ stwierdził, że w sprawie zachodzi prawdopodobieństwo, iż strona jest osoba bezdomną. Zauważył również, że w przypadku tego typu osób należałoby rozważyć wyjątkowo przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie w miejscu jej faktycznego pobytu (np. na dworcu), ale w lokalu organu. Organ pierwszej instancji winien jednakże przyznać świadczenie zgodnie z wnioskiem strony. Skoro jednak strona stwierdziła, że ubiega się wyłącznie o schronienie w noclegowni na terenie M., gdzie nie ma tego typu placówki, a jednocześnie nie chce skorzystać z noclegowni w sąsiednich miastach, to postępowanie, zdaniem organu, należało uznać za bezprzedmiotowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach L. W. domagał się sprawiedliwego i rzetelnego rozpatrzenia jego sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i przywołało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przyjdzie wskazać, ze w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, ze uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1271) zwanej dalej P.p.s.a. Ponadto wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 P.p.s.a.) Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja została wydana ma mocy art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), który jako przesłankę obligatoryjnego umorzenia postępowania wskazuje na bezprzedmiotowość postępowania. Przepis ten zezwala organom administracji na wydanie decyzji o umorzeniu prowadzonego postępowania w sytuacji, jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Powołany przepis ma zastosowanie tylko w tych przypadkach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Od bezprzedmiotowości postępowania należy jednakże odróżnić bezzasadność żądania strony. Ta ostatnia wiąże się z niespełnieniem przez stronę postępowania określonych prawem przesłanek koniecznych do uzyskania uprawnienia w trybie decyzji administracyjnej. Skarżący wystąpił o udzielenie pomocy poprzez skierowanie do noclegowni w M.. Przyjdzie stwierdzić, że zapewnienie schronienia należy do najbardziej elementarnych form pomocy społecznej. Udzielenie schronienia powinno nastąpić w miejscach do tego przeznaczonych. Przykładowo takie miejsca wymienia art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Są to z reguły noclegownie, schroniska i domy dla bezdomnych, ale mogą to być również inne lokale, którymi dysponuje gmina, czy czasowo wynajęte pomieszczenia dla osób i rodzin, które na skutek różnych zdarzeń zostały pozbawione mieszkania. Organizowanie schronienia sprowadza się zatem do zapewnienia tymczasowego miejsca noclegowego. Powyższy przepis nie nakłada natomiast na organy administracji publicznej obowiązku zapewnienia lokalu socjalnego czy innego mieszkania. Jednakowoż niemożność zapewnienia schronienia przez organ w miejscu wskazanym przez wnioskodawcę, czy niewyrażenie przez niego zgody na umieszczenie w innych tego typu miejscach znajdujących się poza terenem gminy, która pomocy tej powinna udzielić, nie zwalnia organu od udzielenia schronienia tam gdzie jest to możliwe. W pierwszej kolejności organ powinien więc zapewnić pobyt takiej osobie w noclegowniach, schroniskach, domach dla bezdomnych, czy też w innych pomieszczeniach, którymi gmina dysponuje na własnym terenie, a w przypadku ich braku zapewnić pobyt w tego typu miejscach na terenie innej gminy. Nie można natomiast pozostawić osoby potrzebującej, występującej o tego rodzaju wsparcie, bez jakiegokolwiek schronienia. Przyjdzie dodatkowo tylko zauważyć, że z decyzji organu I instancji nie wynika, czy gmina, nie posiadając na swoim terenie noclegowni i innych tego typu placówek, dysponuje jakimkolwiek innym pomieszczeniem czy lokalem z przeznaczeniem dla tymczasowego pobytu osób pozbawionych schronienia. Stwierdzić jednocześnie należy, że udzielenie świadczeń z pomocy społecznej wymaga uprzedniego rozeznania sytuacji osoby o taką pomoc występującej, a tym samym ustalenia, czy w rzeczywistości znajduje się ona w sytuacji uzasadniającej przyznanie tego typu wsparcia. Stosownie do postanowień art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawie cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (I. Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007, s. 416). Brzmienie przywołanego przepisu w zasadzie nie daje organowi administracji żadnych możliwości interpretacyjnych, ponieważ decyzję administracyjną w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, poza przypadkami wskazanymi art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Z punktu widzenia wskazanych przepisów obojętne jest czy wywiad ten będzie wywiadem pełnym czy też skróconym względnie właściwym dla określonej formy świadczenia. Jeżeli przyczyną nieprzeprowadzenia wywiadu jest uniemożliwienie dokonania tej czynności przez stronę, to niewątpliwie taka postawa świadczy o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co w konsekwencji może prowadzić do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy (por. wyrok NSA z dnia 16 lipca 2008 r. o sygn. akt I OSK1424/07, niepubl., wyrok NSA z 23.09.2008 r., sygn. akt I OSK 1765/07, zbiór LEX nr 489094). Ocena sytuacji życiowej strony, a w szczególności ustalenie czy w istocie znajduje się ona w sytuacji uzasadniającej zapewnienie jej schronienia, wymagała zatem wyjaśnienia. W sprawie nie było więc podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego ze względu na jego bezprzedmiotowość, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. W ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym, czy w istocie skarżący jest osobą bezdomną, czy też posiada stałe miejsce pobytu, między innymi w kontekście pisma Zakładu Gospodarki Lokalowej w M. z dnia [...], z którego wynika, że skarżący jest w posiadaniu kluczy do lokalu w piśmie tym opisanego, gdzie dokonano wizji lokalnej, oraz, że lokal ten zajmuje (karta 13 akt administracyjnych). Następnie organ dokona oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego i merytorycznie rozstrzygnie sprawę. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku i odstąpił od rozstrzygnięcia dotyczącego wykonalności zaskarżonej decyzji z uwagi na jej charakter.