IV SA/Gl 46/11

Dnia 29 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, , , po rozpoznaniu w dniu 29 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Reprezentowany przez adwokata z wyboru J.H. złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2011r. (sygn. akt IV SA.Gl 46/11). Pełnomocnik skarżącego, po sporządzeniu skargi kasacyjnej, przesłał za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pismo informujące o wypowiedzeniu pełnomocnictwa klientowi, a jak wynikało z załączonego do pisma listu adresowanego do klienta, przyczyną wypowiedzenia była rozbieżność poglądów dotyczących kwestii prawnych w prowadzonej sprawie. J.H. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu z Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie w celu reprezentowania go w postępowaniu wszczętym złożoną skargą kasacyjną. Wniosek ten przekazany został Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do załatwienia, jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący, wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, wyraził pogląd, iż składanie ponownego wniosku na druku PPF jest zbędne, gdyż prawo pomocy zostało mu już raz przyznane przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008r. sygn. akt I OSK 1435/08. Ponadto wyjaśnił, iż nie wystąpił o prawo pomocy lecz jedynie o wyznaczenie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu z okręgu Naczelnego Sądu Administracyjnego w miejsce dotychczas zastępującego go adwokata, który wypowiedział mu pełnomocnictwo. Nadesłał jednakże wymagany wniosek. Z jego treści wynikało, iż wnioskodawca zamieszkuje wraz z żoną i synem w mieszkaniu komunalnym o powierzchni [...] m². Nie posiada przedmiotów wartościowych, oszczędności lub lokat pieniężnych. Obecne dochody jego i żony to emerytura w łącznej wysokości [...] zł, a syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jako posiadany majątek wskazał działkę o powierzchni [...] m² zabudowaną budynkiem gospodarczym stanowiącą własność odrębną żony i określając tę nieruchomość, jako niedochodową. Wezwany do uzupełnienia podanych informacji poprzez przedstawienie wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie domowym skarżący ponownie oświadczył, iż pełnomocnik z urzędu został mu już raz przyznany mocą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2008r. sygn. akt IV SA/Gl 95/08. Odpowiadając na pytania zadane przez Sąd przedstawił koszty związane z utrzymaniem nieruchomości określając je na kwotę [...] zł rocznie z tytułu podatku od nieruchomości oraz [...] zł miesięcznie z tytułu energii elektrycznej. Nie sprecyzował wysokości wydatków związanych z wyżywieniem, higieną i odzieżą, stwierdzając, iż ponosi je tylko w takim zakresie, w jakim wystarcza środków na ich zakup. Załączył faktury na zakup lekarstw typu witaminy, polopiryna, Omega 3, maść oxycort z okresu marzec - wrzesień 2012r. na łączną kwotę [...] zł. Podkreślił fakt pozostawania w zadłużeniu czynszowym na kwotę [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec prezentowanego w pismach kierowanych do Sądu stanowiska wnioskodawcy należało odnieść się w pierwszej kolejności do istoty prawa pomocy zapewnionemu stronom postępowania sądowoadministracyjnego, jako gwarancji prawa do sądu wynikającego z konstytucyjnych uprawnień obywatelskich. Zauważyć trzeba, iż wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie jest to prawo nabywane jednokrotnie z możliwością wykorzystania we wszystkich prowadzonych postępowaniach sądowoadministracyjnych. Strona występująca w roli skarżącego przed sądem administracyjnym uzyskuje prawo pomocy wyłącznie w sprawie, w której zostało jej ono przyznane. Jak stanowi art. 243 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a. prawo pomocy przyznaje się przed wszczęciem postępowania lub w jego toku i obejmuje postępowanie rozpoznawcze i egzekucyjne. Uprawnienia, jakie uzyskał wnioskodawca na podstawie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia z dnia 30 września 2008r. sygn. akt IV SA/Gl 95/08, obejmujące tę właśnie sprawę, nie przenoszą się na sprawę zakończoną wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 20111r. (sygn. akt IV SA.Gl 46/11) zaskarżonego przez J.H. skargą kasacyjną. Można zgodzić się z wnioskodawcą, iż ocena jego sytuacji finansowej czy życiowej pozostająca w związku z udzielonym mu prawem pomocy została już raz dokonana, jednakże wymaga podkreślenia, że sąd administracyjny związany jest oceną prawną i wskazaniami dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu jedynie "w sprawie". Jak wcześniej zauważa się, sprawa o sygn. akt IV SA/Gl 46/11, w której rozpoznawany jest obecnie wniosek skarżącego nie jest tożsamą sprawą, w której przyznane mu zostało prawo pomocy. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należało również wyjaśnić wnioskodawcy, iż instytucja prawa pomocy nie polega na wyznaczaniu dla niego profesjonalnego pełnomocnika spośród wskazanych przez niego osób (tak, jak wskazał wnioskodawca - z okręgu warszawskiego) dlatego, że wypowiedziano mu pełnomocnictwo udzielone z wyboru. Konkretnego adwokata czy radcę prawnego wskazuje właściwa Rada Adwokacka, czy Izba Radców Prawnych powiadomiona przez sąd administracyjny o przyznaniu stronie prawa pomocy w postaci profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Rezygnacja z dalszego pełnomocnictwa ze strony pełnomocnika z wyboru nie stanowi per se o uprawnieniu strony do prawa pomocy udzielanego przez sąd. Ocena zasadności złożonego przez J.H. wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata powinna natomiast zostać dokonana przy uwzględnieniu przesłanek określonych w treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Gwarancja prawa do sądu realizowana w drodze zwolnienia z koniecznych w celu wszczęcia postępowania opłat lub przez zapewnienie profesjonalnej pomocy, bez której niemożliwe byłoby dochodzenie przysługujących praw, stanowi sytuację wyjątkową, uwarunkowaną możliwościami finansowymi. O konieczności przyznania prawa pomocy świadczy bowiem sytuacja materialna strony, która zdoła wykazać, iż poniesienie kosztów związanych z prowadzeniem jej sprawy doprowadzi do uszczerbku w zakresie niezbędnych kosztów utrzymania. Podkreślić trzeba, iż wkraczanie z pomocą ze strony środków budżetowych w prowadzeniu sporów sądowych nastąpić może wyłącznie wtedy, gdy strona wykaże nie tylko brak środków pieniężnych w chwili składania wniosku przyznanie prawa pomocy ale wykaże także brak możliwości zapewnienia ich sobie odpowiednio wcześniej. Prawo pomocy nie jest bowiem przeznaczone dla tych osób, które uznają, iż koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego są dla nich za wysokie i państwo powinno ich kredytować lecz dla stron, które mimo osobistych starań o zdobycie wystarczających środków niezbędnych do dochodzenia swoich praw, obiektywnie rzecz biorąc, nie są w stanie ich zdobyć. Jak wynika z materiałów sprawy, wnioskodawca był w stanie realizować swoje prawo do sądu korzystając z usług pełnomocnika z wyboru, a przeszkodą w tym stało się wypowiedzenie mu pełnomocnictwa. To zdarzenie stało się przyczyną wniosku o przyznanie mu adwokata z urzędu. Taka argumentacja nie przemawia jednak za słusznością złożonego wniosku. Dokonując analizy przedstawionego przez wnioskodawcę budżetu rodziny i posiadanego majątku dostrzega się traktowaną, jako "niedochodowa", zabudowaną nieruchomość, która według wnioskodawcy stanowi wyłącznie finansowe obciążenie rodziny. Z urzędu znane jest Sądowi, iż starając się o przyznanie prawa pomocy w latach 2008 i 2009 wnioskodawca wskazywał taki sam stan faktyczny przy jednoczesnym wykazywaniu zadłużenia z tytułu czynszu za zajmowany lokal mieszkalny. Powyższe pozwala na stwierdzenie, iż wnioskujący o pomoc z budżetu państwa nie wykorzystuje należycie własnych środków, zaniedbując możliwości użycia ich w celu poprawy swojej sytuacji materialnej. Świadczy o tym legitymowanie się przez kilka lat posiadaniem niedochodowej nieruchomości, obciążającej budżet rodziny i niepodejmowanie żadnych czynności w celu zmiany sytuacji majątkowej. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego okoliczność, iż opisana nieruchomość stanowi własność odrębną żony wnioskodawcy nie zmienia stanu rzeczy, gdyż małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i obowiązani są do wzajemnego wspierania, w tym również finansowego. Sprzedaż majątku odrębnego żony i uzyskane z tego tytułu środki polepszyłyby sytuację rodziny pozwalając na rozwiązanie problemu długu wchodzącego w skład wspólności majątkowej małżeńskiej wnioskodawcy, a także jego sporów sądowych. Oceniając sytuację wnioskodawcy poprzez pryzmat dochodów jego rodziny i ponoszonych przez nią wydatków zauważa się, iż w piśmie z dnia [...] J.H., jako zasadniczy wydatek ponoszony w rodzinie wskazał koszty związane z zabudowaną działką, a pozostałe wydatki na utrzymanie i leki nie zostały przez niego precyzyjnie określone. Załączona dokumentacja pozwala przyjąć, iż nie były to wydatki o znaczącej dla budżetu strony wysokości. Posiadane środki mogą więc, przy dołożeniu należytej staranności, zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny wnioskodawcy, a także pozwolić na oszczędzenie niezbędnej w celu opłacenia pełnomocnika z wyboru kwoty. Wynikający z przedstawionych faktów brak zaangażowania w poprawę sytuacji materialnej rodziny nie pozwala Sądowi na przyznanie wnioskodawcy uprawnienia należącego się osobom najuboższym, obiektywnie pozbawionym możliwości uzyskania środków finansowych z przeznaczeniem na koszty związane z postępowaniem sądowym. Z tych względów orzeczono po myśli art.246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, jak w sentencji.