IV SA/Gl 465/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Referent – stażysta Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją nr [...], wydaną w dniu [...] r., Kierownik [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta R. zmienił decyzję własną nr [...] z dnia [...] r. o przyznaniu D. B. zasiłku stałego dla osoby [...] do pracy z powodu [...] lub [...] w ten sposób, że ustalił wysokość rzeczonego zasiłku na okres od [...] r. do [...] r. na kwotę [...] zł. Przedmiotowa decyzja z dnia [...] r. wydana została w oparciu o art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś jej materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy art. 9 ust. 1 i 8a oraz art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) a także bliżej niesprecyzowane unormowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r., w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950). W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że w świetle przywołanego art. 9 ust. 1 i 8a ustawy o pomocy społecznej, pobierane przez skarżącego świadczenie podlega weryfikacji a tym samym jego wysokość należało określić uwzględniając nowe kryteria dochodowe, obowiązujące od dnia 1 października 2006 r. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. D. B. dał wyraz swemu niezadowoleniu z rozstrzygnięcia zapadłego w I instancji wywodząc, iż jest ono dla niego niezrozumiałe i wysoce krzywdzące. Podkreślił bowiem, że nowa wartość zasiłku stałego została bezzasadnie zaniżona i obliczona w oparciu o błędne ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej jego gospodarstwa domowego. Decyzją nr [...] z dnia [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło decyzję stanowiącą przedmiot odwołania i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolegium powołało się na art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wywodząc, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W rezultacie, omawiana czynność powinna zostać dokonana po złożeniu przez stronę wniosku o przyznanie pomocy a przed wydaniem rozstrzygnięcia w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie odwołania. Postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej D. B. zasiłek stały zostało bowiem wszczęte w dniu [...] r., gdy tymczasem organ I instancji wydał swą decyzję w oparciu o dane wynikające z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w miejscu zamieszkania strony wcześniej, a mianowicie w dniu [...] r., w zakresie innej sprawy, której przedmiotem było przyznanie wyżej wymienionemu zasiłku okresowego. W tym miejscu organ odwoławczy przyznał, że skarżący w swym piśmie z dnia [...] r. wniósł o to, by sprawa dotycząca spornego świadczenia podlegała rozpatrzeniu w ramach jednego postępowania ze sprawami zainicjowanymi jego wcześniejszymi wnioskami o przyznanie innych świadczeń z pomocy społecznej, to jest: zasiłku okresowego i zasiłków celowych. Podkreślił jednak, że niezależnie od powyższego, Kierownik [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. naruszył prawo opierając się na aktualizacji wywiadu środowiskowego, którą przeprowadzono jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. B. oświadczył, iż nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Skarżący poddał krytyce sposób funkcjonowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. oraz wywiódł, że nie rozumie dlaczego wysokość otrzymywanego przezeń świadczenia uległa ograniczeniu. Nadto raz jeszcze podkreślił, że organ I instancji ustalając rozmiar przysługującego mu zasiłku stałego oparł się na wadliwej ocenie sytuacji dochodowej i rodzinnej jego gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu swej decyzji podkreślając, iż rozstrzygnięcie zmieniające decyzję o przyznaniu zasiłku stałego powinno zostać poprzedzone wywiadem środowiskowym bądź jego aktualizacją. Skoro zatem organ I instancji nie dokonał rzeczonej czynności po wszczęciu niniejszego postępowania, to jego decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego. Następnie, to jest w dniu [...] r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe D. B. datowane na [...] r., w którym podniósł on między innymi, że "prosi o wycofanie" rozprawy wyznaczonej na dzień [...] r., albowiem "nie uważa, że pisał skargę do SKO w K.". W tym stanie rzeczy, zarządzeniem z dnia [...] r. skarżącego wezwano do określenia charakteru przywołanego pisma a w szczególności do wskazania, czy jego intencją było cofnięcie skargi z dnia [...] r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...]. Do dnia rozprawy, to jest do 19 grudnia 2007 r. skarżący nie odpowiedział jednak na powyższe wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W myśl art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Stosownie zaś do treści art. 134 §1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy a tym samym nie może ona pozostać w obrocie prawnym. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) przewidują różne formy i rodzaje pomocy udzielanej przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. Zasadniczy cel pomocy społecznej został zdefiniowany jako zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych uprawnionych osób i rodzin, przy jednoczesnym umożliwieniu im przezwyciężenia trudnych sytuacji, których nie są w stanie same pokonać. Jednym ze świadczeń przewidzianych w cytowanej ustawie z dnia 12 marca 2004 r., jest zasiłek stały, który stosownie do treści art. 37 ust. 1 przywołanej regulacji w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, przysługiwał między innymi osobie pełnoletniej, pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 2 tej regulacji. Wysokość przysługującego zasiłku ustala się tu jako różnicę pomiędzy wskazanym wyżej kryterium dochodowym a dochodem na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). W tym miejscu należy odnotować, że zgodnie z art. 106 ust. 5 wskazanej ustawy, decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej może zostać przez organ administracyjny uchylona lub zmieniona na niekorzyść strony, bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także w sytuacji wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 tego aktu prawnego. Trzeba jednak podkreślić, że po myśli art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., każdą decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nie budzi wątpliwości, że rola wywiadu środowiskowego w sprawach pomocowych jest niezwykle ważna. Służy on bowiem zebraniu niezbędnych informacji i jest sformalizowaną rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (oraz jej rodziną), swoistym trybem postępowania dowodowego. Kwestionariusz zaś stanowi szczególną formę protokołu w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, mającą na celu uwzględnienie specyficznego charakteru procedury w sprawach z zakresu pomocy społecznej (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt I SA 3337/01, publ.: LEX nr 81651). W niniejszej sprawie organ I instancji zmienił decyzję własną przyznającą D. B. zasiłek stały określając na nowo wysokość tego świadczenia począwszy od 1 października 2006 r., co spowodowane zostało faktem, iż w dacie tej weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), wydane na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 9 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej. Ustalenie nowej kwoty przysługującego skarżącemu zasiłku stałego nastąpiło tu w oparciu o dane uzyskane w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu [...] r. Przyczyną uchylenia omawianej decyzji zmieniającej przez organ odwoławczy był natomiast fakt, iż przedmiotowej aktualizacji dokonano w zakresie innego postępowania (dotyczącego przyznania D. B. zasiłku okresowego) a przede wszystkim, że wskazana czynność miała miejsce przed dniem [...] r., w którym nastąpiło wszczęcie postępowania w sprawie zmiany decyzji przyznającej wyżej wymienionemu zasiłek stały. Tymczasem w ocenie Sądu, organ I instancji nie naruszył w ten sposób przepisów proceduralnych regulujących rzeczone zagadnienie. Należy bowiem podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy jest zasiłek stały, który został przyznany skarżącemu na mocy wcześniejszej decyzji administracyjnej a zatem znajduje tu zastosowanie zasada wyrażona w art. 107 ust. 4 zdanie drugie ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym unormowaniem, w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację wywiadu środowiskowego sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że powyższy wymóg został zachowany przez [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzono bowiem około półtora miesiąca przed wydaniem decyzji o zmianie wysokości pobieranego przez stronę zasiłku a tym samym mieści się ona w terminie, od którego przywołany wyżej przepis uzależnia uznanie zawartych w niej danych za aktualne. Także okoliczność, iż przedmiotowa aktualizacja została dokonana w zakresie odrębnej sprawy zawisłej przed tym organem (dotyczącej przyznania skarżącemu zasiłku okresowego) i przeprowadzono ją jeszcze przed wszczęciem postępowania w kwestii zmiany decyzji przyznającej mu zasiłek stały, nie może przesądzać o wadliwości rozstrzygnięcia wydanego w I instancji. Jakkolwiek bowiem zdanie pierwsze cytowanego art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. formułuje wymóg przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego w ramach każdego postępowania administracyjnego toczącego się wobec osoby, z którą wywiad taki został przeprowadzony w przeszłości, to jednak dotyczy on sytuacji, gdy osoba ta ubiega się o przyznanie świadczenia po raz kolejny a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie. Tymczasem żadna z przywołanych okoliczności nie miała w sprawie miejsca. Postępowanie w kwestii zmiany decyzji przyznającej sporny zasiłek nie zostało bowiem zainicjowane wnioskiem skarżącego lecz wszczęto je z urzędu. Omawiane wszczęcie nastąpiło przy tym na skutek weryfikacji kryterium dochodowego określonego w art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Z akt sprawy nie wynika również aby w okresie następującym po dniu, w którym przeprowadzono rzeczoną aktualizację nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub rodzinnej skarżącego. Co więcej, nie sposób tracić z pola widzenia, że wyżej wymieniony w swym późniejszym oświadczeniu z dnia [...] r. wyraźnie zażądał rozpoznania obydwu wymienionych spraw (czyli dotyczących odpowiednio: zasiłku okresowego i zasiłku stałego) "w ramach jednego postępowania". Strona sama więc wniosła o to, aby informacje, które ujęto w formularzu aktualizacji, podpisanym przezeń w dniu [...] r. stanowiły podstawę także do ustalenia nowej wysokości spornego zasiłku, a w rezultacie wskazany fakt należy traktować jako równoznaczny z potwierdzeniem przez nią danych zawartych w tym formularzu. Mając na względzie przedstawiony wyżej stan rzeczy Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, brak przeprowadzenia kolejnej aktualizacji wywiadu środowiskowego po wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały nie stanowił uchybienia, które mogłoby uzasadniać uchylenie decyzji zapadłej w I instancji a w konsekwencji zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. narusza normy proceduralne zawarte w art. 138 §2 K.p.a. oraz w art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Skoro bowiem rzeczone postępowanie zostało wszczęte z urzędu a organ I instancji dysponował danymi wynikającymi z aktualizacji wywiadu przeprowadzonej nie wcześniej niż w ciągu ostatnich 6 miesięcy, zaś skarżący już po dacie wszczęcia tego postępowania sam zażądał uwzględnienia danych, które zostały w niej ujęte, to w świetle obowiązujących przepisów nie sposób zgodzić się aby dokonanie kolejnej aktualizacji było w niniejszym przypadku konieczne. Dlatego, ponownie rozpoznając odwołanie wniesione przez D. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uwzględni wskazania wynikające wprost z treści niniejszego wyroku. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z naruszeniem art. 138 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, działając na podstawie art. 132 oraz art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.