IV SA/Gl 47/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] roku nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. nr [...]Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 3, art. 8, art. 39 oraz art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 Nr 127, poz. 1055 ze zm.), odmówił przyznania W. C. pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do wydatków na leki. Organ ustalił, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, a jej dochód, na który składa się zasiłek stały w kwocie 149,01 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 245,55 zł przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co uniemożliwiło przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 tej ustawy. W związku z tym sprawę rozpatrywano pod kątem przyznania zasiłku celowego specjalnego, który może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Organ stwierdził, że wprawdzie zgłoszona potrzeba jest potrzebą niezbędną w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to jednak przyznanie pomocy nie było możliwe ze względu na ograniczone środki finansowe Ośrodka i znaczną liczbą osób nie posiadających żadnego wsparcia. Ponadto wskazano, że strona objęta jest dodatkowo pomocą w postaci zasiłku stałego oraz specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do usług sąsiedzkich w wysokości 225 zł od listopada do kwietnia 2013 r. W wyniku złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdziło, że W. C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje dwupokojowe mieszkanie spółdzielczo-własnościowe, jest osobą bierną zawodowo z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, choruje przewlekle, pozostaje w stałym leczeniu i wymaga stosowania stałych leków. Sporadycznie kontaktuje się z synem, który pracuje, jednak nie może liczyć na jego pomoc finansową czy usługową. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia korzysta z usług znajomej, której płaci miesięcznie 225 zł. Nie jest zainteresowana usługami opiekuńczymi, nie wyraża zgody na umieszczenie w DPS. Utrzymuje się z zasiłku stałego, zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku mieszkaniowego w łącznej kwocie 547,56 zł. Natomiast jej wydatki ustalono na kwotę 1149,51 zł. Strona była wcześniej objęta pomocą w postaci zasiłku stałego, celowego specjalnego na usługi sąsiedzkie, do bieżących opłat za nośniki energii, dofinansowanie do leków i opłat czynszowych. Następnie organ odwoławczy mając na względzie stan faktyczny i prawny sprawy stwierdziło, że decyzja organu I instancji zasługuje na utrzymanie w mocy. Organ I instancji ustalił bowiem, że strona nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, rozważył zatem przyznanie pomocy na podstawie art. 41 tej ustawy oraz dokonał oceny indywidualnych potrzeb strony oraz możliwości finansowych gminy K. w zakresie udzielenia stronie pomocy. Podkreślono, że Kolegium znana jest trudna sytuacja finansowa MOPS w K., który z powodu ograniczonych środków finansowych musi miarkować wysokość przyznawanych świadczeń według ustalonej polityki świadczeń. Ponadto strona jest już objęta pomocą w postaci zasiłku stałego oraz na dofinansowanie do usług sąsiedzkich. W tej sytuacji Kolegium nie stwierdziło przekroczenia przez organ I instancji granic uznania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W.C. zarzuciła powyższej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów o postępowaniu administracyjnym poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego dotyczącego stanu jej zdrowia. Na tej podstawie wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniosła, że w postępowaniu nie uwzględniono jej faktycznej sytuacji zdrowotnej, a w szczególności jej stanu zdrowia, który ulega ciągłemu pogorszeniu, z czym wiąże się konieczność stałego przyjmowania leków. Zdaniem skarżącej organy odmawiając wnioskowanej pomocy naruszyły jej prawo do godnego życia i równego traktowania osób niepełnosprawnych, dlatego sprawa powinna być rozpoznana ponownie z uwzględnieniem jej drastycznej sytuacji zdrowotnej i dochodowej. Sytuacja dochodowa nie pozwala jej bowiem na zakup leków bez objęcia jej świadczeniami z pomocy społecznej. Skarżąca do skargi dołączyła dokumentację medyczną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z e zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżona decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że narusza ona przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania W. C. zasiłku celowego na dofinansowanie do wydatków na leki. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s.", regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. W świetle regulacji tej ustawy świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy, który przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (art. 39 u.p.s.), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, które dla osoby samotnie gospodarującej na dzień wydania decyzji wynosi 542 zł. Tymczasem z ustaleń organów wynika, że dochód skarżącej kryterium to przekracza. Zatem w istocie nie było podstaw do przyznania stronie zasiłku celowego. W takiej sytuacji organy prawidłowo rozważyły wniosek skarżącej w kontekście art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przy czym zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy z art. 39 u.p.s. nakierowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą natomiast decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy. Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony w orzecznictwie, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być sytuacja osoby lub rodziny, w której dochód minimalnie przekracza kryterium dochodowe, a brak jest możliwości jakiegokolwiek dochodu z powodu takich okoliczności występujących jednocześnie jak niepełnosprawność, bezrobocie, niezaradność niezawiniona przez stronę, brak wsparcia ze strony środowiska (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 lipca 2008 r. II SA/Sz 253/08 Lex nr 509358). W niniejszej sprawie dochód skarżącej, na który składa się zasiłek stały, zasiłek pielęgnacyjny i dodatek mieszkaniowy wynosi 547, 56 zł, a więc nieznacznie, bo o kwotę 5,56 zł przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Nadto skarżąca jest osobą w podeszłym wieku ([...] lat), niepełnosprawną w stopniu znacznym, gdyż posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, długotrwale chorą. Organ I instancji uznał wprawdzie, że wnioskowana przez skarżącą potrzeba jest niezbędną, odmówił jednak przyznania świadczenia ze względu na brak możliwości zaspokojenia wszystkich zgłaszanych przez nią potrzeb, a organ odwoławczy podtrzymał to stanowisko. Zdaniem Sądu odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest jednak przedwczesna, bowiem sprawa nie została należycie rozważona i oceniona. Z analizy wydatków przeprowadzonych z udziałem strony wynika, że koszt samego czynszu wynosi 488 zł i częściowo pokrywany jest z dodatku mieszkaniowego w wysokości 245 zł. Zatem pozostała do dyspozycji strony kwota dochodu (zasiłek stały i pielęgnacyjny) wynosi 292 zł. Tym samym nie ulega żadnej wątpliwości, że ze środków tych strona nie jest w stanie zaspokoić wszystkich niezbędnych potrzeb bytowych. Tymczasem zakup leków zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, stanowi jedną z elementarnych, ustawowo określonych, potrzeb bytowych człowieka. Jednocześnie konieczność przyjmowania przez skarżącą leków potwierdzona została zaświadczeniem lekarskim, a miesięczny wydatek z tego tytułu stanowi kwotę 160 zł. Tym bardziej zatem wnikliwej oceny wymagała sytuacja życiowa strony skarżącej, która twierdzi, że potrzeby tej z własnych dochodów w żadnej mierze nie jest w stanie zaspokoić. Natomiast, zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., środki finansowe z pomocy społecznej mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Jednakowoż w postępowaniu nie ustalono, czy strona posiada inne możliwości zaspokojenia zgłaszanej potrzeby. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca była wcześniej objęta pomocą w postaci zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na pomoc usługową, na dofinansowanie do nośników energii oraz do czynszu i zakupu leków, co zapewne dawało jej możliwość wygenerowania dodatkowych środków na wskazany we wniosku cel. Obecnie skarżąca jedynie korzysta (do kwietnia 2014 r.) z zasiłku celowego specjalnego na pomoc usługową w kwocie 225 zł, gdyż ze względu na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy osób drugich. Jednocześnie z oświadczeń skarżącej wynika, że syn nie pomaga jej finansowo, a tylko sporadycznie usługowo. Wprawdzie MOPS w K. wystąpił o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem ustalenia sytuacji dochodowej W. T. oraz możliwości udzielenia pomocy na rzecz jego matki W. C. (k-26 akt adm.), niemniej jednak decyzję wydano nie czekając na wyniki tych ustaleń. Wobec powyższego należało stwierdzić, że dopiero pełne ustalenia faktyczne pozwolą jednoznacznie stwierdzić, czy skarżąca posiada możliwości zaspokojenia zgłaszanej potrzeby we własnym zakresie, a tym samym rozważyć i dokonać oceny czy jej sytuacja uzasadnia przyznanie pomocy w formie zasiłku specjalnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy, niemniej jednak nie może być to rozstrzygnięcie dowolne. Ustawa o pomocy społecznej daje bowiem wskazówki co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Natomiast celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin, gdy nie są one w stanie pokonać trudnych sytuacji życiowych przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości (art. 2 ust. 1 cyt. ustawy). Zatem wydanie decyzji o charakterze uznaniowym wymaga szczególnej dbałości o dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Jednocześnie Sąd ma świadomość, że organy pomocy społecznej mają ograniczone środki finansowe i nie mogą udzielić każdemu pomocy, w pełnym zakresie. Nie powinno to jednakże zwalniać organu od dokładnego ustalenia i rozważenia sytuacji skarżącej, przede wszystkim w zakresie możliwości zaspokojenia przez nią jednej z najbardziej elementarnych potrzeb bytowych, jaką jest zakup koniecznych leków. Mając na względzie powyższe należało stwierdzić, że w sprawie doszło do uchybienia obowiązkowi wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wszechstronnego rozważenia i oceny materiału dowodowego, a tym samym do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. , co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie wyjaśnienie i ocena okoliczności sprawy w nakreślonych kierunkach. W tym stanie rzeczy zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi