IV SA/Gl 470/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. , na podstawie art. 7-10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku I. M. odmówił przyznania zaliczki alimentacyjnej dla M. M. W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że warunkiem przyznania zaliczki alimentacyjnej jest bezskuteczność egzekucji należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Z zaświadczenia Sądu Okręgowego wynika, że władze [...] nie dopuszczają transferu pieniędzy za granicę, a w szczególności dotyczy to alimentów. W związku z tym nie można ustalić czy egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Od powyższej decyzji I. M. wniosła odwołanie, nie wskazując konkretnych zarzutów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity z 2001 r. Dz. U. Nr 79 poz. 856 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej w skrócie K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł m. in., że zgodnie z art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w przypadku gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Z wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz M. M. wynika, że I. M. jest rozwiedziona i wychowuje syna wymienionego we wniosku. Dwuosobowa rodzina nie ma żadnych dochodów. Z treści zaświadczenia Wiceprezesa Sądu Okręgowego w K. z [...] wynika m. in., że wniosek o alimenty zagraniczne nie został załatwiony przez władze [...], ojciec dziecka nie przekazał alimentów, a ich przymusowe wyegzekwowanie nie jest możliwe. Organ dodał, że świadczenie, o które ubiega się wyżej wymieniona ma charakter zaliczkowy, a tym samym będzie ono podlegało zwrotowi i nie stanowi bezzwrotnej pomocy Państwa dla osób uprawnionych. W związku z powyższym - zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych – I.M. nie przysługuje prawo do zaliczki alimentacyjnej na rzecz dziecka wskazanego we wniosku, a tym samym zaskarżona decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy. Ponadto zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że nie ma prawnej możliwości zwrotu zaliczki przez dłużnika, a on sam nie przekazuje alimentów z uwagi na ograniczenia jakie występują w miejscu jego zamieszkania – ta negatywna przesłanka w ocenie organu odwoławczego skutkuje brakiem podstaw prawnych do przyznania stronie zawnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, I.M. wskazała, że brak jest możliwości wyegzekwowania należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych na rzecz jej syna M. Jednocześnie jest on pozbawiony jakiejkolwiek pomocy. Dodała, że z wynagrodzenia w wysokości ok. [...] nie jest w stanie wyżywić dwóch osób. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżąca podtrzymała stanowisko wyrażone w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, uznać należało, że przy jej wydaniu zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego, przede wszystkim w zakresie warunków, jakim ma odpowiadać uzasadnienie decyzji, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie podkreślić należało, że zgodnie z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 z późn. zm.), zwanej również ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, ustawa określa zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Przepis art. 2 pkt 1 tej ustawy precyzuje, że ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji – oznacza to egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Według art. 10 ust. 1a cytowanej ustawy, w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że w rozpoznawanej sprawie nie ulegało wątpliwości, iż zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, dotyczące kryterium wieku uprawnionego oraz wysokości dochodu na osobę w jego rodzinie. Spełniony został również warunek określony w art. 1 pkt 2 tej ustawy, dotyczący samotnego wychowywania – przez osobę wnoszącą o przyznanie świadczenia - dziecka uprawnionego do alimentacji. Natomiast z akt sprawy wynika, że skarżąca I. M. wraz z wnioskiem o przyznanie zaliczki alimentacyjnej przedłożyła odpis wyroku zasądzającego alimenty na rzecz jej syna oraz zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] stwierdzające, że w sprawie o alimenty zagraniczne na rzecz M. M. od K. C. , przebywającego w [...] – egzekucja alimentów jest bezskuteczna, co dotyczy również ostatnich trzech miesięcy. Ponadto dołączyła zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...], będące powtórzeniem treści zaświadczenia z dnia [...] , według którego wniosek o alimenty zagraniczne na rzecz M. M. przeciwko K. C. , zamieszkałemu w [...] nie został załatwiony przez władze [...]. Ojciec dziecka nie przekazał alimentów, a ich przymusowe wyegzekwowanie nie jest możliwe, ponieważ władze [...] nie dopuszczają transferu pieniędzy za granicę, co w szczególności dotyczy alimentów. Organ pierwszej instancji nie przyznał prawa do zaliczki alimentacyjnej na M. M. , cytując w uzasadnieniu treść zaświadczenia Wiceprezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] . Natomiast organ odwoławczy utrzymał w mocy powyższą decyzję, wskazując wśród podstaw rozstrzygnięcia - m. in. – przytoczony wyżej przepis art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Jednakże uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wykładni wymienionego przepisu, ani też pozostałych cytowanych w nim uregulowań ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. W motywach rozstrzygnięcia zawarte zostało tylko stwierdzenie, że z treści zaświadczenia Wiceprezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] wynika, iż wniosek o alimenty zagraniczne nie został załatwiony przez władze [...] oraz, że ojciec dziecka nie przekazał alimentów, a ich przymusowe wyegzekwowanie nie jest możliwe. Poza przytoczonym wskazaniem organ odwoławczy dodał ponadto, że świadczenie, o które ubiega się wyżej wymieniona ma charakter zaliczkowy, a tym samym będzie ono podlegało zwrotowi i nie stanowi bezzwrotnej pomocy Państwa dla osób uprawnionych. W związku z tym organ stwierdził, że zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, I. M. nie przysługuje prawo do zaliczki alimentacyjnej na rzecz dziecka wskazanego we wniosku. Nie ulega wątpliwości, że organ administracji miał obowiązek wskazać w uzasadnieniu wykładnię przepisów, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Tymczasem pominął całkowicie interpretację zastosowanych przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w tym wymienionych w końcowej części uzasadnienia przepisów art. 10 ust. 1a i 1b tej ustawy. Organ przytoczył treść zaświadczenia Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] , ale nie wskazał nawet, czy to zaświadczenie stanowi – jak wymaga art. 10 ust. 1a ustawy - informację sądu okręgowego o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych, czy też nie spełnia ono warunków określonych w tym przepisie, a jeśli tak to z jakich przyczyn. W uzasadnieniu zupełnie pominięto również analizę stwierdzenia zawartego w zaświadczeniu Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] , że w sprawie o alimenty zagraniczne na rzecz M. M. od K. C. przebywającego w [...] – egzekucja alimentów jest bezskuteczna, co dotyczy również ostatnich trzech miesięcy. Organ nie wskazał żadnych argumentów odnośnie oceny treści zaświadczenia w kontekście art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Pominięcie w tym zakresie jest szczególnie rażące z uwagi na to, że według treści zaświadczenia egzekucja alimentów jest bezskuteczna, w tym również w okresie ostatnich trzech miesięcy. Podkreślić ponadto należało, iż końcowa część uzasadnienia zawiera stwierdzenie, że zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż nie ma prawnej możliwości zwrotu zaliczki przez dłużnika, a on sam nie przekazuje alimentów z uwagi na ograniczenia jakie występują w miejscu jego zamieszkania i ta negatywna przesłanka w ocenie organu odwoławczego skutkuje brakiem podstaw prawnych do przyznania stronie zawnioskowanego świadczenia. Z powyższego wynika, że organ nie tylko pominął wykładnię przepisów, które zostały przez niego wskazane jako podstawa rozstrzygnięcia, tj. m.in. art. 10 ust. 1 a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, ale zamiast tej wykładni przedstawił swoją ocenę co do zasadności przyznawania zaliczki alimentacyjnej w sytuacji braku możliwości uzyskania jej zwrotu od dłużnika. Tymczasem z treści przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych niewątpliwie wynika, że zostały w nich określone kryteria, od których spełnienia, jest uzależnione przyznanie zaliczki alimentacyjnej, a więc nie budzi wątpliwości, że decyzja w tym zakresie nie ma charakteru uznaniowego. Wobec tego wskazanie przez organ odwoławczy, pozbawionej podstaw ustawowych, własnej oceny co do zasadności przyznania zaliczki alimentacyjnej - przeprowadzonej w kontekście możliwości uzyskania zwrotu zaliczki od dłużnika - nie mogło być uznane za wypełnienie warunków, którym ma odpowiadać uzasadnienie podstawy prawnej wydanego w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia. Stwierdzić zatem należało, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia warunków określonych w przepisie art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie powinno zawierać wskazanie okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiary i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej. Ponadto przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., według których organy administracji mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jak już była o tym mowa, w rozpoznawanej sprawie w ogóle nie zostało rozpatrzone zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] , stwierdzające, że egzekucja alimentów zagranicznych na rzecz M. M. jest bezskuteczna, również w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pominięte w uzasadnieniu ustalenia oraz wykładnia prawa, dotyczyły przecież przesłanki określonej w art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, a więc jednej z podstaw rozstrzygnięcia. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ orzekający uwzględni wytyczne w zakresie obowiązku wskazania w uzasadnieniu decyzji, wykładni zastosowanych przepisów, w tym art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Jednocześnie uzupełni ustalenia co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, które zostały wskazane wyżej i w tym celu wszechstronnie rozpatrzy zebrany materiał dowodowy, a więc również zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] , stwierdzające, że egzekucja alimentów zagranicznych na rzecz M. M. jest bezskuteczna, także w okresie ostatnich trzech miesięcy. W razie potrzeby organ przeprowadzi dalsze czynności postępowania dowodowego, a następnie oceni na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy istotne w sprawie okoliczności, zostały udowodnione. W uzasadnieniu wskaże – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. - na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom. W rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a., gdyż zaskarżona decyzja nie miała przymiotu wykonalności.