IV SA/Gl 471/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Protokolant specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2015 r. sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy złożenia oświadczenia o dochodach niepodlegających opodatkowaniu w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżone postanowienie i określa, że nie może być ono wykonane. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] wydanym przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. na mocy art. 88 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U.z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej k.p.a.) uznano za bezzasadne odmówienie złożenia przez A. S.oświadczeń o dochodach niepodlegających opodatkowaniu za rok 2012. W punkcie drugim ukarano A. S. karą grzywny w wysokości 50 zł. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 30 stycznia 2014 r. nr [...] A. S. został wezwany do złożenia oświadczenia o dochodzie niepodlegajacym opodatkowaniu za 2012 r. niezbędnego do rozpatrzenia wniosków o świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń rodzinnych za okres świadczeniowy 2013/2014 dla S. S. Wezwanie zostało doręczone w dniu 5 lutego 2014 r. W dniu 12 lutego 2014 r. A.S. złożył oświadczenie, że nie uzupełni stosownych oświadczeń w związku z szeregiem działań podjętych przez S.S na jego niekorzyść oraz dziecka S. S. Organ stwierdził, że podana przez A.S. przyczyna nie może stanowić usprawiedliwienia dla odmowy złożenia oświadczeń o dochodach niepodlegających opodatkowaniu za 2012 r. Od powyższego postanowienia A.S. wniósł odwołanie wyrażając tym samym niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło w całości zaskarżone postanowienie oraz ukarało A.S. grzywną w wysokości 50 zł. W motywach uzasadnienia Kolegium w pierwszej kolejności przywołało dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie organ przytoczył art. 88 § 1 k.p.a. zgodnie z którym kto będąc obowiązany do osobistego stawienia się mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną 200 zł. W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że zaskarżone postanowienie nie może się ostać w obrocie prawnym, ponieważ art. 88 § 1 k.p.a. uprawnia organy administracji jedynie do ukarania grzywną w kwocie 50 zł bez postanawiania w sentencji o przyczynach jej zastosowania, co powinno mieć miejsce w uzasadnieniu orzeczenia. Jednocześnie Kolegium wywiodło, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do merytorycznego zajęcia stanowiska, wobec czego ukarało A. S. grzywną w kwocie 50 zł za odmowę złożenia zeznania na okoliczność osiągniętego podatku niepodlegajacego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w 2012 r. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze A.S. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 139 k.p.a. będącego przejawem zasady zakazu reformationis in peius. Stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może istnieć w obrocie prawnym, bowiem dopuszczono się błędu logicznego, co spowodowało współistnienie sytuacji, w której odebrano skutkowość prawną orzeczenia (uznając je za niezgodne z prawem) przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy negatywnych skutków sankcyjnych (wydanych w oparciu o materiał dowodowy zebrany w związku z zakwestionowanym orzeczeniem). Ponadto skarżący wskazał na przekroczenie przez organ II instancji legitymacji, którą daje art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i orzeczeniu o ukaraniu grzywną w wysokości 50 zł, co stanowi działanie niedopuszczalne i rażąco odbiegające od zasad określonych w rozdziale I k.p.a. A.S. podniósł ponadto, że w pouczeniu, do którego wskazywania w postanowieniach obliguje organ treść art. 124 k.p.a. brak jest pełnej informacji o możliwości odwołania od postanowienia, co stanowi naruszenie art. 9 w związku z art. 8 i art. 11 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że SKO nie przekroczyło swoich kompetencji uchylając postanowienie organu pierwszej instancji i orzekając co do istoty sprawy zgodnie z art. 88 k.p.a. ponadto, nie naruszyło zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Na rozprawie w dniu 12 marca 2015 r. skarżący, na pytanie Sądu wyjaśnił, iż nie jest dłużnikiem alimentacyjnym w stosunku do małoletniej M., gdyż nie jest to jego dziecko, a jedynie nadano jej jego nazwisko. Nadal pozostaje w związku małżeńskim z matką tego dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach prawa. Skargę należało uznać za zasadną, albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a) , jak również naruszono przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a). Przede wszystkim organ uchybił przepisowi art. 88 § 1 k.p.a., poprzez niewłaściwą jego interpretację i zastosowanie. Sąd administracyjny badający legalność zaskarżonych aktów organów administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem materialnym i procesowym zauważając naruszenia prawa nie podniesione w skardze jest kompetentny do wskazania tych uchybień, stosownie do art. 134 p.p.s.a. Stosownie do art. 88 § 1 k.p.a. kto, będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51) mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania- grzywną do 200 zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie. Przepis art. 88 § 3 kpa stanowi natomiast, że ukaranie grzywną nie wyklucza możliwości zastosowania do opornego świadka środków przymusu przewidzianych w przepisach szczególnych. Z wyżej przytoczonego przepisu wynika, że orzeczenie o zastosowaniu kary grzywny uzależnione jest od łącznego wystąpienia trzech warunków. Po pierwsze- świadek, biegły, osoba trzecia byli zobowiązani do osobistego stawienia się albo bezzasadnie odmówili złożenia zeznania, wydania opinii lub okazania przedmiotu oględzin, po drugie - wezwanie wystosowane przez organ było prawidłowe, po trzecie - brak było uzasadnionych okoliczności niestawienia się lub zachodzi bezzasadność odmowy złożenia zeznania, wydania opinii lub okazania przedmiotu oględzin. Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia jest art. 88 § 1 k.p.a. Okolicznością bezsporną jest, że Prezydent Miasta K. na wniosek S. S. prowadzi postępowanie w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres 2013/2014 na M. S. Wniosek nie zawierał oświadczenia A. S. o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w 2012 r., W konsekwencji złożenia odwołania przez S.S od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia SKO w K. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ pierwszej instancji pismem z dnia 30 stycznia 2014 r. wezwał A. S. do złożenia oświadczenia o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu za 2012 r. niezbędnego do rozpatrzenia wniosków o świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń rodzinnych za okres świadczeniowy 2013/2014 na M. S. Wezwanie zawierało pouczenie o możliwości wymierzenia grzywny. A.S. w dniu 12 lutego 2014 r. oświadczył, że nie uzupełni oświadczeń w związku z działaniami podjętymi przez S.S na niekorzyść jego i dziecka – S. S. SKO stwierdziło, iż spełnione zostały przesłanki z art. 88 § 1 k.p.a. Z powołanego art. 88 § 1 k.p.a. wynika, że muszą zaistnieć przesłanki przewidziane w tym przepisie, aby można było nałożyć grzywnę. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, na krąg podmiotów, na które może być nałożona grzywna. Podmiotem takim może być między innymi świadek lub biegły, uczestnik postępowania. Kolejnym warunkiem nałożenia grzywny jest zaistnienie określonego zachowania (bądź zaniechanie) przewidziane w dyspozycji tego przepisu, do których ustawodawca zaliczył: niestawienie się pomimo prawidłowego wezwania bez uzasadnionej przyczyny, odmowa okazania przedmiotu oględzin oraz okoliczność, iż osoba obowiązana do złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej bezzasadnie odmówiła dokonania lub udziału w danej czynności. Uprawnionym do nałożenia grzywny jest organ przeprowadzający dowód. Z akt administracyjnych wynika, że pismem z dnia 30 stycznia 2014 r. A.S. został wezwany do osobistego stawienia się siedzibie organu pierwszej instancji w wyznaczonym miejscu i czasie, pismo to zawiera również pouczenie o treści art. 88 § 1 k.p.a. Zostało ono doręczone w sposób określony w art. 42 k.p.a., spełniona więc została pierwsza i druga przesłanka, o których mowa wyżej. Skarżący stawił się w dniu 12 lutego 2014 r. w siedzibie organu i złożył oświadczenie na druku nr 136 zatytułowanym "Wniosek strony o przyjęcie oświadczenia (art. 75 § 2 k.p.a.)". Art. 75 § 2 k.p.a stanowi w szczególności, że jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Sąd zauważa, iż w art. 88 § 1 k.p.a ustawodawca wskazał, że kara grzywny może być nałożona w przypadku bezzasadnej odmowy złożenia "zeznania", natomiast zgodnie z art. 75 § 2 k.p.a "organ odbiera od strony, na jej wniosek oświadczenie". Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organ naruszył przepis art. 88 § 1 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie. Organ niewłaściwie zrównał i pomieszał odmienne instytucje (zeznanie i oświadczenie) nakładając na skarżącego grzywnę w postępowaniu administracyjnym. Nakładając na skarżącego karę za bezzasadną odmowę złożenia zeznania, nie mógł tego uczynić, bowiem faktycznie skarżący nie składał zeznania, brak jest w aktach protokołu przesłuchania, z którego wynikałoby jakie pytania zadano skarżącemu i na jakie pytania odmówił on odpowiedzi. Nakładając zaś karę w oparciu o przesłankę bezzasadnej odmowy złożenia zeznania organ w sposób nieuprawniony zrównał pojęcie oświadczenia i zeznania. Należy również wskazać, że akta administracyjne przesłane do sądu nie pozwalały na jednoznaczne ustalenie statusu skarżącego, czy jest on stroną postępowania czy też świadkiem. Dopiero z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie wynika, iż skarżący nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Sąd zauważa również, że w niniejszym postępowaniu kontrolą było objęte postanowienie o wymierzeniu grzywny, a nie merytoryczne kwestie związane z wnioskiem S. S. o przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na M.S. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zgodnie z art. 152 p.p.s.a. nie może być wykonane.