IV SA/Gl 472/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego oddala skargę Decyzją Nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 6 i art. 8 w związku z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. przyznał B. N. prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci: D. i E. Spychaj oraz B. N. oraz dodatki do tego zasiłku: z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (na wszystkie wskazane dzieci) oraz z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej (na D. S.). Pismem z dnia [...] r. zawiadomiono B. N. o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany lub uchylenia wymienionej powyżej decyzji, powołując się na art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależycie pobrała świadczenie. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Inspektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. postanowił zmienić swoją decyzję Nr [...] z dnia [...] r. w ten sposób, że uchylił od dnia [...] r. prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci D. i E. S. oraz B. N. W uzasadnieniu, po przedstawieniu przepisów ustawy warunkujących przyznanie dodatku rodzinnego, wskazano przepis § 18 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z którym w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. Na podstawie wniosku oraz złożonych dokumentów, w tym także zaświadczenia o dochodzie uzyskanym w roku [...], B. N. przyznano świadczenia rodzinne na dzieci D. i E. S. oraz B. N. Jednakże wobec uzyskania przez miejscowy Ośrodek informacji o podjęciu zatrudnienia przez męża zainteresowanej w [...] r., zmianie uległa sytuacja dochodowa rodziny. Ponowne przeliczenie dochodu rodziny strony wykazało, że w miesiącu [...] r. dochód rodziny przekroczył kwotę [...] zł na osobę w rodzinie. Także analizując sprawę w myśl art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzono, że przekroczenie kryterium dochodowego stanowi kwotę większą od najniższego zasiłku, wobec czego nie można przyznać prawa do wnioskowanych świadczeń. Mając na uwadze, że od [...] r. do [...] r. rodzina zainteresowanej strony nie spełniała warunków uprawniających do otrzymania świadczenia, orzeczono jak w sentencji. W odwołaniu B. N. oświadczyła, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Wskazała, że w [...] r. dochodem jej rodziny była tylko jej [...] oraz jednorazowe świadczenia typu- [...] czy [...], natomiast jej mąż [...] pracował wówczas. Podkreśliła, że przy niskim dochodzie jej rodziny, wobec zwiększonych potrzeb jej syna [...], działania organu są niezrozumiałe i dlatego wniosła o ponowne przeanalizowanie całej sprawy. Decyzją nr [...], wydaną w dniu [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., w podstawie przywołując art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy po przedstawieniu obowiązującego stanu prawnego warunkującego przyznanie wnioskowanych świadczeń, podkreślił, że świadczenie to przysługuje rodzinie, w której dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza 504 zł, a w przypadku gdy w rodzinie jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności – 583 zł. Jednocześnie wskazując na zapisy art. 3 ust. 23 i ust. 24 wyjaśniło że utrata lub uzyskanie dochodu w okresie pobierania świadczenia, zmieniając sytuację finansową rodziny, mają wpływ na prawo do świadczenia. Wskazało, że dodatkowo precyzuje to zagadnienie § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, zgodnie z którym w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. W przypadku zaś gdy tak ustalony dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia te nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, przewiduje art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ pierwszej instancji wydając swoją decyzję przywołał w podstawie prawnej ten artykuł, gdyż po dodaniu do wyliczonego średniego dochodu rodziny z [...] r. dochodu uzyskanego w [...] r. przez męża wnioskodawczyni, dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł. Także przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 ustawy przeliczony dochód nie pozwolił na uznanie, iż stronie przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, gdyż dochód rodziny przewyższał kwotę odpowiadającą najniższemu zasiłkowi rodzinnemu. Dlatego też zgodnie z przywołanym § 18 pkt 3 cytowanego rozporządzenia świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu, a zatem od miesiąca [...] r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. N. wyraziła niezadowolenie z decyzji organu odwoławczego wywodząc, że jako podstawę dla uzyskania świadczeń wzięto pod uwagę rok [...], gdy jej mąż nie pracował. Skoro zaś doliczono do podstawy dochodowej zarobek męża z [...] r., to powinien być uwzględniony również fakt, iż w tym roku pobierając rentę jej rodzina posiadała niższe dochody. Z jej wyliczenia wynika, że ani w [...] r., ani w [...] r. jej dochód nie był na tyle wysoki by dyskwalifikować jej rodzinę od otrzymywania zasiłku rodzinnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy raz jeszcze podkreślił, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności rozporządzenia wykonawczego, uzyskanie dochodu przez męża skarżącej, wpływając na zmianę sytuacji dochodowej rodziny, musi skutkować ponownym zbadaniem sprawy, a ustalenie, że dochód ten w rodzinie jest wyższy niż kryterium ustawowe, musi doprowadzić do uchylenia przyznanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Stosownie zaś do treści art. 134 §1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że tylko w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięcia organów administracyjnych pierwszej i drugiej instancji nie dopatrzył się naruszenia przez nie przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi skarżącej. Zasady przyznawania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku uregulowane zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Przepisy tej ustawy w sposób precyzyjny określają w jakim wypadku należy się dane świadczenie i nie pozostawiają w tym względzie organom administracyjnym swobodnego uznania. Stosownie zatem do treści art. 5 ust. 1 przywołanej regulacji w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonego aktu, prawo do rzeczonych świadczeń przysługiwało osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 tej ustawy, czyli rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł (względnie 583 zł – przy dziecku posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności). Zgodnie przy tym z definicją sformułowaną w art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. pod pojęciem dochodu rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych) a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c cytowanej ustawy. W świetle powyższych unormowań nie budzi wątpliwości, że przesłanką warunkującą uzyskanie przez rodzica prawa do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami jest, aby suma dochodów w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskanych przez wszystkich członków jego rodziny w ciągu roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, podzielona przez liczbę osób wchodzących w skład tego gospodarstwa domowego nie przekraczała kryterium dochodowego ustalonego stosownie do art. 5 ust. 1 tej regulacji. Trzeba jednak w tym miejscu zaznaczyć, że ustawodawca, przewidział możliwość modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych na wypadek gdyby w sytuacji dochodowej rodziny ubiegającej się o ich przyznanie nastąpiły zmiany polegające na pomniejszeniu lub zwiększeniu kwoty pozyskiwanych środków pieniężnych. W tym celu w ustawie pojawiły się pojęcia utraty dochodu (art. 3 ust. 23) umożliwiające ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o dochód utracony (art. 5 ust. 4 ustawy) oraz pojęcie uzyskania dochodu (art. 3 ust. 24) - obligująca organy orzekające w tej kwestii do ustalenia rzeczonego prawa na podstawie dochodu rodziny powiększonego o dochód uzyskany (art. 5 ust. 4a tej ustawy). Z uzyskaniem dochodu mamy natomiast do czynienia, jeśli stanowi ono efekt jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 24 przywołanej ustawy, a mianowicie: a) zakończenia urlopu wychowawczego, b) uzyskania prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, c) uzyskania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) uzyskania zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) uzyskania całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, f) rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z brzmienia przedstawionej regulacji wynika zatem jednoznacznie, że wystąpienie uzyskania dochodu uzależnione jest od łącznego wystąpienia dwóch wymogów, a mianowicie - zwiększenia dochodu rodziny ubiegającej się o pomoc – a wniosek taki płynie z definicji słownikowej, gdzie uzyskanie to otrzymanie, osiągnięcie, zdobycie (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., tom 3, s. 633) oraz spowodowanie owego zwiększenia dochodu przez jedną z okoliczności, wymienionych w zamkniętym katalogu ujętym w treści przywołanego art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższego należy przyznać, że w przedmiotowej sprawie uzyskanie dochodu przez męża skarżącej z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy [...], mieści się w pojęciu uzyskania dochodu, wymienionego w pkt c cytowanego powyżej art. 3 ust. 24, czyli uzyskanie dochodu z "...innej pracy zarobkowej...". Tylko bowiem praca wykonywana na podstawie umowy o dzieło, podlegałaby wyłączeniu, zatem podpisanie przez męża skarżącej kolejnych umów zlecenia oraz osiągnięcie przez niego konkretnych korzyści majątkowych z tego tytułu, wpłynęło na zwiększenie dochodu rodziny. Na mocy art. 5 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu, o którym mowa w art. 3 ust. 24, prawo od zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o ten dochód. Szczegółowy sposób postępowania w takiej sytuacji reguluje §18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Zgodnie z nim w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. W takim przypadku dołączyć należy dokument potwierdzający uzyskanie przez członka rodziny dochodu oraz wysokość uzyskanego dochodu, w przypadku zaś gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Przenosząc przedstawione powyżej przepisy na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że organ orzekający w kwestii uprawnień do pobierania świadczeń rodzinnych przez skarżącą B. N. prawidłowo zauważył i uwzględnił zmianę sytuacji materialnej jej rodziny, związaną z faktem uzyskania przez jej męża wynagrodzenia z tytułu podpisanych kolejnych umów [...]. W tym stanie rzeczy, zważywszy na treść § 18 ust. 2 cytowanego rozporządzenia w materiale dowodowym sprawy znalazły się kserokopie umów zlecenia zawartych przez A. N., a mianowicie umowy [...] nr [...]z dnia [...] r., umowy nr [...] z dnia [...] r., umowy nr [...] z dnia [...]r. oraz umowy z dnia [...] r. Wynikało z nich jednoznacznie, że A. N. z tytułu wykonania wskazanych czynności osiągał wynagrodzenie, powiększające dochody całej rodziny. Zgodnie z przedstawionym przepisem § 18 ust.1 organ zobowiązany był do ustalonego dochodu rodziny, czyli dochodu z [...] r., doliczyć miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. Omawiany przepis określał w ust. 3, że w przypadku uzyskania w ten sposób dochodu, który powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia te nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, pierwszy dochód z podpisanej przez męża skarżącej umowy [...], rodzina uzyskała z końcem [...] r. Jednakże zgodnie z zapisem § 18 ust. 3, utrata świadczenia rodzinnego może nastąpić po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania świadczenia, dlatego też organ pierwszej instancji o utracie prawa do zasiłku rodzinnego orzekł dopiero od [...] r., uznając, że [...] był pierwszym pełnym miesiącem, czyli zgodnie z zacytowanym przepisem pierwszy miesiąc po pełnym miesiącu wynagrodzenia to [...]. Oceniając działania organów obu instancji, wypada zauważyć, że postępowały one zgodnie z obowiązującym prawem. Jakkolwiek można mieć zastrzeżenia co treści tego zacytowanego przepisu, to jednak, co należy podkreślić, rola sądu administracyjnego sprowadza się nie tyle do oceny treści stosowanych przepisów lecz do zbadania zgodności postępowania organów z treścią tego obowiązującego przepisu prawa. Z kolei zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych w przypadku kiedy uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, przewiduje art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dokładna analiza sprawy wykazała, że dochód rodziny skarżącej uległ zmianie. W wyniku doliczenia do ustalonego dochodu dochodu uzyskanego z umowy [...] męża skarżącej zwiększył się on przekraczając przewidziane kryterium ustawowe umożliwiające uzyskanie świadczeń rodzinnych. W tych warunkach działanie organów administracyjnych było prawidłowe. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Równocześnie, mając na uwadze charakter zaskarżonego aktu, Sąd odstąpił od orzeczenia na podstawie art. 152 cytowanej ustawy w kwestii jego wykonania.