IV SA/Gl 474/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Doktorantów Uniwersytetu Ś. w K. z dnia [...], Nr - w przedmiocie spraw studentów w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata dla skarżącego. W skardze z dnia 18 maja 2010 r. J. R. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania oraz o ustanowienie adwokata z urzędu powołując się na okoliczność pozostawania trudnej sytuacji materialnej. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 21 lipca 2010 r. stronę wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Skarżący złożył rzeczony formularz w dniu 6 sierpnia 2010 r., precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Nadto dodał, że wnosi także o "zwrócenie kosztów podróży = [...]- PLN" za przejazd pociągiem z E. do Gliwic i z powrotem. Równocześnie zadeklarował, że gospodaruje samotnie, zamieszkuje w lokalu komunalnym o powierzchni [...] oraz nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Oświadczył również, że osiąga nieregularny dochód z tytułu wynagrodzeń za szkolenia prowadzone na podstawie zawieranych umów o dzieło ([...] miesięcznie), a poza tym otrzymuje [...] w kwocie [...] i wsparcie z pomocy społecznej w formie [...], na kwotę [...]. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J. R. należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonana w tym kontekście analiza stanu majątkowego skarżącego doprowadziła do konkluzji, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie zgłoszonego żądania. Z oświadczeń wyżej wymienionego wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Równocześnie, jego dochód nie umożliwia dokonania w zasadzie jakichkolwiek oszczędności. Skarżący utrzymuje się bowiem z nieregularnie zawieranych umów o dzieło oraz z pomocy otrzymywanej w formie [...] ([...]) i [...] (na kwotę [...]). Warto tu zwrócić uwagę, że nadesłane wraz z wnioskiem kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu wspomnianych świadczeń potwierdzają, iż dochód wnioskodawcy w czerwcu 2010 r. wyniósł [...], natomiast w okresie od marca do maja - średnio [...] miesięcznie. Mając na względzie zaprezentowane wyżej okoliczności uznano, iż strona wykazała w sposób dostatecznie wiarygodny, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów związanych z niniejszym postępowaniem przekracza jej możliwości płatnicze i dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 246 §1 pkt 1 tej ustawy. Na marginesie, ustosunkowując się do wywodów skarżącego trzeba wyjaśnić, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje, aby w ramach rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy było możliwe orzeczenie o zwrocie stronie ze środków Skarbu Państwa, kosztów, jakie poniosła w związku z przejazdem do Sądu. Artykuł 244 §1 tej regulacji określa bowiem wyraźnie, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników. Z kolei koszty sądowe obejmują wprawdzie opłaty i zwrot wydatków, jednak chodzi tu o wydatki w rozumieniu art. 213 w związku z art. 237 §1 cytowanej ustawy, czyli takie, które to strona jest obowiązana zwrócić tytułem pokrycia kosztów wiążących się z przeprowadzoną czynnością procesową, o podjęcie której wniosła. Rzeczony "zwrot wydatków" nie polega zatem na zwróceniu stronie z sum budżetowych sądu kosztów poniesionych przez nią np. za przejazd do jego siedziby, lecz sprowadza się do zwolnienia jej z obowiązku zwrotu należności związanych z czynnościami przeprowadzonymi na jej żądanie (są to w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie, koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach). Niezależnie od powyższego, koszty przejazdu do sądu stanowią natomiast niezbędny koszt postępowania w rozumieniu art. 205 p.p.s.a. i dlatego strona może ubiegać się o ich zwrot, jednak nie w ramach wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz w trybie określonym w treści art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którą sąd w razie uwzględnienia skargi zasądza stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Konkludując, skarżący nie może otrzymać zwrotu poniesionych kosztów podróży od Skarbu Państwa w ramach prawa pomocy, natomiast jego wniosek w omawianym zakresie może zostać uwzględniony przez sąd dopiero w orzeczeniu kończącym niniejsze postępowanie, gdzie zawarte zostanie rozstrzygnięcie o zwrocie tych wydatków od organu administracyjnego. Będzie to jednak możliwe wyłącznie w sytuacji, gdyby sąd skargę uwzględnił.