IV SA/Gl 48/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego – pomoc pieniężna na usuwanie skutków powodzi oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Burmistrz Miasta M., odmówił przyznania J. K. świadczenia w formie zasiłku celowego z tytułu klęski żywiołowej. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że J. K. w dniu [...] r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie strat powstałych w wyniku powodzi. Podał, że zostały zalane strop dachu wewnątrz budynku oraz kotłownia wraz ze znajdującym się w niej silnikiem z pompą wysokiego napięcia i palnikiem w piecu olejowym, nadto zawilgocone zostało to pomieszczenie oraz przemieszczone zostały zbiorniki na olej opałowy. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Budynek jest w złym stanie technicznym, zaniedbany i od wielu lat nie remontowany. Dom wyposażony jest w ogrzewanie olejowe, które od 2001 r. nie jest używane, nadto w 2006r. w lokalu została odcięta energia elektryczna, która jest niezbędna do uruchomienia tegoż ogrzewania. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że piec jest sprawny, tylko jego palnik został zalany wodą. Jednakże z powodu nieużywania pieca od 2001 r. nie było możliwości stwierdzenia, czy był on sprawny przed zalaniem. Organ stwierdził, że w pobliżu miejsca, w którym znajduje się dom, brak jest cieków wodnych, z których mogłoby dojść do zalania. Natomiast wnioskodawca oświadczył, że szkody zostały wyrządzone przez wody deszczowe i gruntowe. Organ stwierdził, iż kotłownia nie była używana od 2001 r. a nadto nie jest pomieszczeniem mieszkalnym i innym pomieszczeniem niezbędnym do zaspokajania podstawowych potrzeb strony. Nadto ustalił także, że J.K. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, z czego potrącana jest kwota [...] zł. z tym, że potrącenia te nie są dokonywane z tytułu alimentów. W ocenie organu wnioskodawca jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową w ramach własnych zasobów i możliwości. Dlatego nie zachodzą okoliczności wynikające z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną w wyniku odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., uchyliło w całości zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ wskazał, że pomoc społeczna może zostać przyznana na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb mających na celu pokrycie strat powstałych w wyniku klęsk żywiołowych. Kolegium zwróciło uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w pobliżu miejsca, w którym znajduje się dom, brak jest cieków wodnych, z których mogłoby dojść do zalania. Jednakże pomoc do 6.000 zł jest przyznawana również dla osób, które poniosły straty w wyniku innych katastrof naturalnych niż powódź. Zatem konieczne jest ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy zalanie przez wody gruntowe kotłowni znajdującej się w piwnicy budynku należy rozpatrywać w kontekście katastrofy naturalnej spowodowanej ulewnymi deszczami, wodami gruntowymi, czy też zalewanie piwnicy jest zdarzeniem powtarzającym się, spowodowanym złym stanem technicznym od wielu lat nie remontowanego budynku. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Burmistrz Miasta M., na podstawie art. 104 K.p.a., art. 3 ust. 1 i 4, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania J. K. świadczenia w formie zasiłku celowego z tytułu klęski żywiołowej. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ stwierdził, że w trakcie rozmowy z pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej skarżący podał, że zgłaszał szkody górnicze związane z budynkiem, w którym zamieszkuje. Z tej przyczyny organ wystąpił do "A" która nie potwierdziła wpływu wniosku o naprawienie szkód górniczych. Referat Ochrony Środowiska Urzędu Miasta w M. w piśmie z dnia [...] 2010r. poinformował natomiast, że zarejestrowano jedynie telefoniczne zgłoszenie o występujących szkodach, nie uzyskano jednak informacji dotyczących stanu technicznego budynku. Z zaświadczenia Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w M. wynika, że w dniach [...] i [...] 2010r. nie odnotowano interwencji ratowniczych na posesji skarżącego. Ponadto w celu jednoznacznego ustalenia stanu technicznego budynku w dniu [...] 2010r. z udziałem inspektora nadzoru budowlanego dokonano oględzin parteru, kotłowni i zewnętrznych murów budynku należącego do strony. Podczas tych czynności ustalono, że w budynku jest nieszczelna izolacja pionowa i pozioma oddzielająca fundamenty od części naziemnej, co ma bezpośredni wpływ na dużą nasiąkliwość i erozję murów. Liczne ślady przecieków z grzybiczymi odbarwieniami, skorodowany i odpadający tynk świadczą o przedostawaniu się wody opadowej i gruntowej do wnętrza od wielu lat. Inspektor nadzoru uznał, że nie jest uzasadnione roszczenie właściciela o odszkodowanie z tytułu powodzi, gdyż zły stan techniczny budynku spowodowany jest brakiem bieżących napraw i konserwacji. W tym stanie rzeczy organ uznał, że zalanie nieruchomości jest skutkiem zaniedbań ze strony właściciela, a woda opadowa oraz gruntowa przedostaje się do wnętrza budynku od wielu lat. Ponadto nie można było uruchomić pieca, gdyż nie był on używany od 2001 r.. Zdaniem organu zalania nieruchomości nie można rozpatrywać w kategoriach klęski żywiołowej, ale jest ona wynikiem wieloletnich zaniedbań ze strony J. K.. Organ stwierdził, że skarżący w miejscu zamieszkania posiada dostęp do wody pitnej oraz pomimo złego stanu budynku może nadal funkcjonować we własnym mieszkaniu. Skarżący otrzymuje świadczenie w wysokości [...] zł, z czego potrącana jest kwota [...] zł. Potrącenia nie są dokonywane z tytułu alimentów, więc kwotę zajęć komorniczych należy wliczyć do dochodu zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Przekroczenie kryterium dochodowego wynosi więc [...] zł. Po odliczeniu zajęć komorniczych stronie pozostaje kwota [...] zł. Kwota wydatków związanych z utrzymaniem lokalu wynosi [...] zł. Organ uznał, że stronie pozostaje kwota [...] zł, która jest wystarczająca za zaspokojenie potrzeb dotyczących niezbędnych środków w prowadzeniu gospodarstwa domowego. W odwołaniu J. K. podniósł, że zalana nieruchomość była przedmiotem oględzin oraz została dwukrotnie sfotografowana. Wskazał, że odpowiedzialnym za wypłatę odszkodowań jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M.. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (D.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku są sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Stosownie do art. 40 tej ustawy świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego może być przyznane osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i nie podlega zwrotowi. Jest przyznawany na konkretny cel - stratę i wnioskodawca musi szczegółowo ją wykazać. Ponadto organ pierwszej instancji przyznając tę pomoc musi mieć w polu widzenia art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy. Kolegium stwierdziło, że w rezerwie celowej budżetu państwa przewidziane zostały środki finansowe na wypłatę zasiłków dla osób poszkodowanych w wyniku katastrof. Kwota zasiłku nie powinna przekroczyć 6.000 zł. Przeznaczona jest dla osób lub rodzin, które poniosły straty w gospodarstwach domowych i przez to znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji, w której nie mogą zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych w oparciu o posiadane środki własne. Inną formą pomocy jest zasiłek na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który uległ zniszczeniu w związku z powodzią z [...] 2010r. przyznawany do wysokości 20.000 zł - w przypadku, gdy uprawniony do zasiłku nie przewiduje większych kosztów i rezygnuje z ich wyceny, oraz od 20.000 do 100.000 zł - w przypadku wyceny kosztów przez upoważnione do tego osoby. W dalszej części uzasadnienia Kolegium w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie podzieliło ustalenia organu I instancji uznając za niezasadne roszczenie właściciela do odszkodowania powodziowego. Stwierdzono, że zły stan techniczny budynku jest spowodowany brakiem bieżących napraw i konserwacji. Następnie wyjaśniono, że pomoc społeczna może zostać przyznana na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb mających na celu pokrycie strat powstałych powodzi. Powstanie na skutek zdarzenia losowego straty w nieruchomości w sytuacji, gdy strata ta nie jest związana z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych zainteresowanego nie może stanowić przesłanki do przyznania pomocy. Tymczasem z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że zalanie nieruchomości strony nie było spowodowane klęską żywiołową. Stan ten jest skutkiem zaniedbania ze strony właściciela, a woda opadowa oraz gruntowa przedostaje się do wnętrza budynku od wielu lat. Ponadto strona oświadczyła, że znajdujący się w kotłowni piec nie jest używany od roku 2001 r. z powodu braku oleju opałowego. Do uruchomienia pieca potrzebna jest energia elektryczna, której skarżący od 2006r nie posiada. Wynika z tego, że pieca nie można uruchomić z powodu wieloletnich zaniedbań strony. Kolegium podzieliło twierdzenia organu pierwszej instancji, że zalania nieruchomości nie można rozpatrywać w kategoriach klęski żywiołowej lub ekologicznej. Uznało, że decyzja jest zgodna z przepisami prawa, gdyż nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach uzupełnionej w toku postępowania J. K. wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Ponadto podniósł, że nieruchomość była dwukrotnie fotografowana, a pracownik socjalny podpisał stosowne druki w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w M.. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja nie naruszają prawa w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia. Podstawę materialno-prawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie skarżący zwrócił się bowiem do ośrodka pomocy społecznej o przyznanie finansowego wsparcia na skutek zalania kotłowni oraz stropu dachu wewnątrz budynku w związku z powodzią. Przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego z powodu poniesienia strat w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej reguluje art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu świadczenie, w odróżnieniu od zasiłku celowego wskazanego w art. 39 ust. 1 tej regulacji, może być przyznane niezależnie od dochodu. Jego adresatem są osoby i rodziny, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego a także w następstwie klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zwrócić należy przede wszystkim uwagę, iż finansowe wsparcie, nie jest skierowane bezwzględnie do wszystkich osób. Adresatem takiej pomocy jest natomiast określony ustawą o pomocy społecznej krąg podmiotów znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych, w tym także w sytuacjach wynikłych ze zdarzeń losowych, czy klęsk żywiołowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Powyższe jasno wynika z wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasady pomocniczości (subsydiarności) wyrażającej się w tym, iż środki społeczne powinny być uruchamiane tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Natomiast rodzaj, rozmiar i forma świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Świadczenia z pomocy społecznej nie mają natomiast charakteru odszkodowania, nie stanowią rekompensaty za straty poniesione w wyniku zdarzeń losowych. Świadczenia z pomocy społecznej mają umożliwić poszkodowanym zaspokojenie ich podstawowych potrzeb, których nie mogą zrealizować wskutek szkód powstałych w gospodarstwie domowym w związku z takim zdarzeniem. Osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać jej przyznana. W postępowaniu w sprawie o przyznanie zasiłku celowego w związku z klęską żywiołową czy zdarzeniem losowym istotne jest więc ustalenie czy strona poniosła szkodę w wyniku takiego zdarzenia oraz czy udzielenie pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej (środków publicznych) jest niezbędne, a więc czy wiąże się z przezwyciężeniem trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny, o ile w takiej sytuacji się znalazła w wyniku zaistniałego zdarzenia. Powracając na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy trafnie organy uznały, że zalanie nieruchomości, tj. kotłowni oraz stropu nie było wynikiem powodzi. Zalanie kotłowni znajdującej się w piwnicy oraz stropu było spowodowane przez wody gruntowe i opadowe. Przy czym w sprawie ustalono także, iż stan taki jest wynikiem zaniedbań ze strony właściciela, a woda opadowa i gruntowa przedostaje się do wnętrza budynku od wielu lat, o czym świadczy stwierdzony przez inspektora nadzoru budowlanego stan budynku spowodowany brakiem bieżących napraw i konserwacji Ponadto ustalono, że znajdujący się w kotłowni piec olejowy nie jest używany od 2001 r. zaś jego uruchomienie nie jest możliwe z racji braku energii elektrycznej od 2006r. Nie można przeto zgodzić się ze skarżącym, który utożsamia swoje żądanie z obowiązkiem pokrycia szkody, w sytuacji gdy jest ona wynikiem wieloletnich zaniedbań. Ponadto przyjdzie wskazać, że w toku postępowania organ zbadał możliwości funkcjonowania skarżącego w przedmiotowym budynku jak również jego sytuację materialną i osobistą. Ustalenia związane z sytuacją majątkową i życiową wnioskodawcy pozwalają bowiem sprawdzić, czy jest dopuszczalna pomoc ze strony państwa. W sytuacji, gdy osoba lub rodzina wnioskująca o przyznanie pomocy posiada możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych interwencja taka stanowiłaby o przekroczeniu uprawnień organów pomocy społecznej. W ocenie Sądu, w sprawie dokonano prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji materialnej skarżącego oraz słusznie uznano, że strona może zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe w oparciu o posiadane środki własne. Należy wskazać, że decyzje w przedmiocie zasiłku celowego są wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie jest obowiązany, lecz może przyznać to świadczenie. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach wyczerpujące wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie. Organy orzekające w niniejszej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich w świetle ustawy uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i oceny tej dokonały prawidłowo uznając, że nie jest uzasadnione przyznanie skarżącemu takiej pomocy. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały w uzasadnieniu obu decyzji decyzji wyczerpująco wyjaśnione, co sprawia, że organom orzekającym nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie przekraczają granic uznania administracyjnego. Skoro organom nie można skutecznie zarzucić wydania decyzji z naruszeniem prawa, które miało bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to brak jest podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Dlatego orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.