IV SA/Gl 485/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , , po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego w służbach mundurowych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. A.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego w służbach mundurowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 14 maja 2013 r. skarżącą wezwana została do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. W odpowiedzi na wezwanie A.S. wniosła do tutejszego Sądu pismo procesowe z dnia [...], w którym zażądała zwolnienia z opłaty powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. W odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu oświadczyła, że gospodaruje samotnie i utrzymuje się z renty w kwocie [...] zł netto oraz z dodatku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł, ponosząc przy tym miesięczne koszty utrzymania z tytułu czynszu ([...] zł), opłat za energię elektryczną ([...] zł- opłata co 2 miesiące), gaz ([...] zł), telewizję ([...] zł) i telefon ([...] zł), a także składki ubezpieczeniowej ([...] zł), z kolei na środki czystości i wyżywienie przeznacza ok. [...] zł miesięcznie. Skarżąca podniosła również, że ma poważne problemy zdrowotne (jest osobą niepełnosprawną) i ponosi znaczne koszty leczenia, w wysokości co najmniej [...] zł miesięcznie. Ponadto A.S. wskazała, że posiada udział (w wysokości ½) w garażu, natomiast z zamieszkiwanego lokalu o powierzchni [...] m2 korzysta "bezumownie". Skarżąca dodała również, że jest współwłaścicielką lokaty (udział wynoszący ½) na której została zdeponowana kwota w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych uznał bowiem, że sytuacja majątkowa A.S. (jest współwłaścicielką środków zdeponowanych na lokacie bankowej w wysokości [...] zł) umożliwia jej pokrycie pełnych kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym. Pismem z dnia [...] A.S. złożyła sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia wskazując, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z prowadzeniem sprawy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, a zgromadzone oszczędności przeznaczone są na koszty związane z leczeniem i ewentualną pomocą pielęgniarską. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu skarżącego od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2013 r., wobec tego postanowienie to utraciło moc, a sprawa została przejęta do rozpoznania przez Sąd. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w częsci) następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" nakładające na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułujące obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 117). Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostało udowodnione przez stronę. W tym właśnie kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Zważywszy bowiem na relacje pomiędzy oszczędnościami zgromadzonymi przez skarżącą na lokacie, a rozmiarem wydatków, które obciążają skarżącą Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym miejscu przypomnieć należy, że chociaż sytuacja życiowa A.S. jest niewątpliwie trudna, ponieważ jest ona osobą o złym stanie zdrowia i uzyskuje relatywnie niewysoki dochód z tytułu renty wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie netto ogółem [...] zł, to z jej oświadczenia wynika, że posiada ona oszczędności w formie środków pieniężnych w wysokości [...] zł (1/2 z kwoty [...] zł), co umożliwia pokrycie pełnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Instytucja prawa pomocy kierowana jest do rodzin i osób żyjących w zasadzie na granicy minimum socjalnego, osób, które w ramach posiadanych środków własnych nie są w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb bytowych. To właśnie do takich osób skierowane jest prawo pomocy nie można bowiem w każdym przypadku obciążać państwa kosztem prowadzonych we własnym interesie postępowań sądowych. Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie stronie prawa pomocy, jest bowiem ona w stanie poczynić oszczędności pozwalające na ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.