IV SA/Gl 499/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. nr [...] Decyzją z dnia [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., Koordynator Starszy Pracownik Socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na podstawie art. 38 i 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. odmówił B. K. świadczenia w postaci zasiłku okresowego. Organ ustalił, że rodzina strony spełnia kryterium dochodowe uprawniające do tej formy świadczenia, jak również znajduje się w trudnej sytuacji z powodu bezrobocia. Jednakże strona nie wykorzystała możliwości w dążeniu do poprawy swojej sytuacji finansowej. Nie wywiązała się bowiem z nałożonego na nią obowiązku sprzedaży będącego w jej posiadaniu samochodu. Na tej podstawie organ stwierdził brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Od powyższej decyzji B. K. wniosła odwołanie. Wskazała w nim, że jej mąż od [...]r. do nadal wskutek "[...]" nie jest zdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy i przebywa na zwolnieniu lekarskim z rokowaniami niemożliwymi do określenia. Pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia w wysokości [...] zł netto i innych źródeł dochodu nie posiada. Zaznaczyła, że na sprzedaż samochodu wymagana jest zgoda banku, w którym jej mąż nadal ma zadłużenie w kwocie [...]zł, powstałe w związku z trudną sytuacją materialną rodziny. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] utrzymało w całości zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż postępowanie w sprawie zostało wszczęte z wniosku strony z dnia [...] r. . W wyniku wywiadu środowiskowego ustalono, że prowadzi ona wspólnie gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką małoletnich dzieci. Dochód rodziny wynosi [...] zł, na który składa się wynagrodzenie strony ([...]zł), dodatek mieszkaniowy ([...]zł) oraz świadczenia rodzinne ([...] zł). Mąż strony jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, [...] r. przeszedł [...] w związku z czym przez [...] miesiąca przebywał w szpitalu i obecnie jest pod stałą opieką lekarską. Rodzina posiada samochód osobowy marki [...], rocznik [...], o wartości ok. [...] zł, który nie jest użytkowany, gdyż jest niesprawny, od [...] r. i nie jest ubezpieczony. Dalej wskazano, że zgodnie z kontraktem socjalnym z [...] r. strona wraz z mężem zobowiązała się min. do podjęcia kroków zmierzających do zbycia samochodu do dnia [...] r. poprzez rozważenie możliwości zawarcia ugody z bankiem, na rzecz którego ustanowiony jest zastaw, co do przejęcia przez bank wskazanego samochodu. Z uwagi na to, że rodzina takich działań nie podjęła, Kolegium uznało, że zaistniały podstawy do stwierdzenia, że nie wykorzystuje ona własnych uprawnień zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazła, co stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Ponadto zdaniem organu posiadanie samochodu przez rodzinę w obecnej sytuacji kłóci się z zasadami racjonalnego gospodarowania składnikami własnego majątku, zwłaszcza, że samochód ten nie jest użytkowany z uwagi na jego niesprawność, a jego posiadanie przynosi same straty, w szczególności, że z upływem czasu traci on na wartości. Kolegium uznało również, że posiadanie przez rodzinę samochodu [...] stanowi dysproporcję w rozumieniu art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowo podniosło, że strona miała świadomość, iż nie wywiązanie się z kontraktu socjalnego skutkował będzie odmową świadczeń z pomocy społecznej, a to w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] r., w której organ zastrzegł możliwość udzielenia dalszej pomocy od podjęcia działań zmierzających do zbycia samochodu. W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, że organ I instancji postąpił prawidłowo odmawiając stronie świadczeń w postaci zasiłku okresowego w oparciu o art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła organom obu instancji obrazę przepisów art. 11 ust. 2, art. 38, art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Podniosła, iż organy nie wzięły pod uwagę podnoszonych przez nią twierdzeń co do wieku samochodu, jego stanu technicznego , okoliczności, iż bank nie jest zainteresowany sprzedażą samochodu nieubezbieczonego i niesprawnego technicznie, a jedynie żąda swoich należności. Wskazała, że obecny stan finansowy jej rodziny nie pozwala na dokonanie niezbędnych napraw pojazdu i jego ubezpieczenie, których łączny koszt przewyższa jego wartość rynkową, a więc cenę możliwą do uzyskania ze sprzedaży. Zdaniem skarżącej, wbrew twierdzeniom Kolegium, pojazdu tego nie można zaliczyć do wartościowych przedmiotów majątkowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz przywołał okoliczności i argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzając, że nie znajduje podstaw do jej zmiany. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca podniosła dodatkowo, iż Kolegium jako odmowę przyznania świadczenia wskazało na fakt posiadania samochodu osobowo dostawczego marki [...] myląc przy tym jego model z luksusową wersją [...], natomiast zupełnie pominęło fakt choroby jej męża oraz, że jest ona jedynym żywicielem pięcioosobowej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje więc wyłącznie w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 wskazanej wyżej ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy pomoc społeczna może mieć formę zasiłku okresowego. Według powyższego przepisu prawa zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Z uwagi na to, że omawiany obowiązek współdziałania został w ustawie o pomocy społecznej określony ogólnie, wywiązanie się z niego podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Wynika z tego, że decyzja w przedmiocie przyznania tego świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Uznanie nie pozwala jednakże organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy. Decyzje uznaniowe wymagają przeto dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego oraz przedstawienia ich oceny w motywach rozstrzygnięcia. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Dochód pięcioosobowej rodziny nie przekracza bowiem kryterium dochodowego o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Ponadto w rodzinie występuje bezrobocie. Przesłanką odmowy przyznania zasiłku okresowego jest natomiast brak współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Taka postawa, w myśl art. 11 ust. 2 ustawy, jak wyżej wskazano, stanowi samodzielną podstawę do odmowy udzielenia pomocy. Należy jednakże mieć przy tym na względzie, że obowiązek współdziałania musi być interpretowany zarówno z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej, jak i z dostosowaniem do konkretnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. W rozpoznawanej sprawie brak współdziałania miał polegać na niewywiazaniu się z kontraktu socjalnego z dnia [...] r. w zakresie, w jakim ustanowiono w nim obowiązek podjęcia działań zmierzających do sprzedaży, do dnia [...] r., samochodu osobowego marki [...] rocznik [...], na którym ustanowiony jest zastaw bankowy. Tymczasem organy obydwu instancji nie wzięły w ogóle pod uwagę zmiany sytuacji rodziny, jaka nastąpiła po zawarciu kontraktu, a związanej z chorobą męża strony, wymagającą jego hospitalizacji w okresie objętym realizacją zobowiązania, a następnie stałej opieki lekarskiej oraz pozostawania na zwolnieniu lekarskim. Organy nie oceniły tej okoliczności nie tylko w kontekście możliwości wywiązania się ze zobowiązania zawartego w kontrakcie ale również pod względem zwiększonych wydatków związanych z leczeniem. Tymczasem organ pierwszej instancji uznał za wystarczającą do odmowy przyznania świadczenia okoliczność, iż strona nie wykorzystała swoich możliwości w dążeniu do poprawy swojej sytuacji, gdyż nie nawiązała kontaktu z bankiem jako współwłaścicielem posiadanego samochodu celem podjęcia próby zawarcia ugody jego sprzedaży. Stanowisko organu w tym względzie, pomijając, iż organ w ogóle nie wziął pod uwagę sytuację w jakiej znalazła się rodzina strony, jest o tyle wątpliwe, iż zgodnie z zapisem w dowodzie rejestracyjnym jedynym właścicielem pojazdu jest mąż skarżącej. Na pojeździe tym został natomiast ustanowiony zastaw, który jest ograniczonym prawem rzeczowym służącym zabezpieczeniu wierzytelności, co nie czyni zastawnika jego współwłaścielem. Zastaw nie stoi zatem na przeszkodzie sprzedaży samochodu, chyba, że co innego wynika z umowy zastawu. Tymczasem z akt nie wynika aby przed zawarciem kontraktu socjalnego pracownik socjalny zapoznał się z umową zastawu, celem ustalenia czy i na jakich warunkach może nastąpić zbycie pojazdu. Co więcej nie ustalono nawet w jakiej wysokości na mężu skarżącej ciążą zobowiązania z tytułu kredytu zaciągniętego na zakup tego samochodu. W aktach wprawdzie znajduje się kserokopia specyfikacji zadłużenia na rzecz Banku A jednakże bez określenia z jakiego tytułu wynika to zadłużenie ani daty z jaką specyfikacja ta została sporządzona (k-[...] akt administracyjnych). Również w wywiadzie środowiskowym nie poczyniono w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń, choć mają one również wpływ na ocenę sytuacji materialnej rodziny strony. Wobec tego budzi wątpliwości eksponowanie przez organ odwoławczy kwestii dotyczącej konieczności wynegocjowania z bankiem (zastawnikiem) możliwości sprzedaży samochodu, ewentualnie zawarcia ugody celem przejęcia samochodu przez bank, który zresztą, jak zauważyła skarżąca, zainteresowany jest wyłącznie spłatą zadłużenia. Organ nie dokonał również oceny oświadczenia złożonego przez męża strony z dnia [...] r., z którego wynika, iż ze względu na stan techniczny samochodu oraz rocznik nie znaleziono nabywcy dla tego pojazdu. Tymczasem z doświadczenia życiowego wynika, iż sprzedaż samochodu i to w dodatku niesprawnego przy dużym nasyceniu rynku samochodowego może być wielce utrudniona, stąd dodatkowo rozważenia wymagała realność zachowania stosunkowo krótkiego terminu wyznaczonego do jego sprzedaży, a tym samym zasadność uzależnienia udzielenia pomocy rodzinie strony znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej od spełnienia zobowiązania zbycia pojazdu w tym terminie. W ocenie Sądu w sytuacji w jakiej znalazła się rodzina skarżącej na skutek choroby jej męża nie sposób uznać, że strona nie wykazała chęci współdziałania, a więc że brak współdziałania strony jest ewidentny, a tym samym że nie wykorzystuje ona własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Natomiast organ, zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, powinien był mieć również na względzie, iż na wyłącznym utrzymaniu strony pozostaje trójka małoletnich dzieci oraz mąż, który na skutek choroby nie jest aktywny na rynku pracy. Powyższe oznacza, że nie rozważono wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, jak również nie poddano wnikliwej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie sytuacji rodziny strony, czym naruszono zarówno przepisy prawa procesowego, a to art. 7 oraz art. 80 k.p.a. oraz przepisy ustawy o pomocy społecznej. Ponadto Zdaniem Sądu nie można zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, iż okoliczność posiadania przez rodzinę strony przedmiotowego samochodu stanowi dysproporcję w rozumieniu art. 12 ustawy o pomocy społecznej zważywszy, że organ ten tak zajętego stanowiska bliżej nie uzasadnił. W szczególności nie wiadomo, czy organ przyjął, iż samochód jest wartościowym przedmiotem majątkowym, czy też, że rodzina ponosi koszty jego utrzymania nieznajdujące pokrycia w dochodach, bądź że pogarsza on stan majątkowy strony. Organ wskazał, że samochód ten przynosi rodzinie same straty, choć nie sprecyzował, poza twierdzeniem o utracie jego wartości następującej z upływem czasu, na czym straty te polegają. W sytuacji skarżącej nie wydaje się, aby zachodziły warunki do uznania wystąpienia dysproporcji, o jakiej mowa we wskazanym art. 12 ustawy zważywszy, iż, jak ustaliły organy, jest to samochód jedenastoletni, niesprawny, nieużywany co oznaczałoby, że strona nie ponosi bieżących wydatków na jego utrzymanie. Ponadto nie można wykluczyć, czego organ nie rozważył, że w zależności od stopnia i rodzaju niesprawności tego pojazdu, jego stanu technicznego, wieku oraz rodzaju (samochód dostawczo-osobowy) cena uzyskana z jego sprzedaży mogłaby w istocie pokryć wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu na jego zakup, zaś sytuacja materialna rodziny strony pozostałaby na podobnym poziomie, bądź uległaby nieznacznej krótkotrwałej poprawie. Zdaniem Sądu organy nie wzięły pod uwagę wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych mających istotny wpływ na rozstrzygnięcia sprawy oraz nie dokonały wszechstronnej oceny sytuacji strony w kontekście wszystkich aspektów i okoliczności tej sprawy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy właściwy organ będzie miał na względzie wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu. Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 powołanej wyżej ustawy.