IV SA/Gl 500/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2008r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] nr [...] Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta T., na podstawie art. 7, art. 8 art. 10 i art.11 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze. zm.) i rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 105, poz. 882), odmówił S. M. świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej na dzieci R. i A., gdyż uznał, że skarżący nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci. Organ ustalił bowiem, że strona wychowuje syna J. wspólnie z jego matką H. P. W odwołaniu od tej decyzji S. M. nie zgodził się ze stanowiskiem organu, iż jego synom R. i A. nie przysługuje prawo do zaliczki alimentacyjnej w sytuacji, gdy ich matka mimo zasądzonych alimentów nie łoży na ich utrzymanie. Uważa, że jego partnerka, z którą ma syna J. wspólnie wychowywanego, nie ma obowiązku utrzymywania jego synów, gdyż obowiązek taki ciąży na ich matce, a jego byłej żonie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia. Przez osobę uprawnioną należy natomiast, zgodnie z art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, rozumieć osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeśli jest wychowywana przez osobę samotnie wychowująca dziecko, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zaś z treścią art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych osobą samotnie wychowującej dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wspólnie wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W ocenie Kolegium, mimo pewnych wątpliwości zaakcentowanych w motywach decyzji, obowiązującym jest wskazany przepis w brzmieniu opublikowanym w tekście jednolitym ustawy (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz.992). Mając na względzie powyższe uregulowania prawne oraz niebudzący wątpliwości stan faktyczny sprawy organ stwierdził, że S. M. nie spełnia kryteriów osoby samotnie wychowującej dziecko. Odwołujący się wprawdzie jest rozwiedziony z matką synów A. i R., ale wychowuje swoje trzecie dziecko wspólnie z jego matką H. P. W konsekwencji organ odwoławczy uznał za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa decyzję zapadłą w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem domagał się przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej, powołując się na trudną sytuację finansową jego rodziny i na fakt, że obowiązek utrzymywania jego dzieci z poprzedniego związku ciąży na ich matce, która została zobowiązana przez Sąd do płacenia alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowe w tej sprawie w związku z pytaniem prawnym skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego w innej toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku sprawie o sygn. II SA/Gd 374/06 co do tego, czy art. 2 ust. 5 lit a w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim pozbawia prawa do zaliczki alimentacyjnej osoby, które są wychowywane przez panny, kawalerów, wdowy lub wdowców, osoby pozostające w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoby rozwiedzione, wychowujące co najmniej jedno dziecko wspólnie z jego rodzicem, jest zgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526 ze zm.). Następnie postanowieniem z dnia 7 lipca 2008r. Sąd postanowił podjąć zawieszone postępowanie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. w sprawie P 18/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań P.p.s.a.), naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 §1 pkt 1 lit. b) lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy dokonują z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie są związane w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. W niniejszej sprawie podstawą prawną odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej dla dzieci skarżącego A. i R. M. był przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze. zm.) w z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz ustalenie, że A. i R. M. nie są wychowywani przez osobę samotnie wychowującą dziecko, gdyż skarżący, swoje [...] dziecko wychowuje wspólnie z jego matką. Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. w sprawie P 18/06 opublikowanym w Dzienniku Ustaw z dnia 7 lipca 2008 r., nr 119 pod pozycją 770 Trybunał Konstytucyjny orzekł m. in., że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, ustawą lub normą międzynarodową aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym dla danego postępowania. W odniesieniu do decyzji administracyjnych właściwy tryb ich eliminowania z obrotu prawnego w razie orzeczenia o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego decyzja została wydana normuje art. 145a § 1 kpa. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji powinno więc przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. Przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny ma bowiem taki charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie. Fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego podjętego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu (wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008r., sygn. akt II OSK 1745/07, Lex Nr 357511). Z przytoczonych wyżej wywodów przyjdzie wyprowadzić wniosek, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała sytuacja określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit.b powołanej wyżej ustawy. Z treści decyzji orzekających w sprawie organów wynika, że przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych objęty przytoczonym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Niewątpliwie sprawa została więc ostatecznie rozpoznana na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją i powinna zostać ponownie rozważona w nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Z tych powodów, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Uwzględnienie skargi powoduje, że właściwy organ administracji winien na nowo rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie zaliczki alimentacyjnej mając w szczególności na względzie zmianę stanu prawnego jaka nastąpiła mocą wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji odstąpiono od wyrzeczenia w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji opartego na art.152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Końcowo już tylko należy wyjaśnić, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywody dotyczące stanu prawnego w omawianym zakresie nie w pełni są trafne. Oczywistym jest bowiem, że w sprawie ma zastosowanie przepis art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zawiązku z art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej. Przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił moc z dniem 31 grudnia 2005 r.. Przy czym nie nastąpiło to na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04, gdyż ten uchylił go w poprzednim brzmieniu, nowe zaś nadane zostało ustawą nowelizacyjną z dnia 22 kwietnia 2005 r. i obowiązywało od dnia 1 września 2005 r. Natomiast w związku z tym, że art. 3 pkt 17 a został dodany przez ustawę nowelizacyjną z dnia 29 grudnia 2005 r. i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2006 r., a więc później, to stosownie do reguł wykładni prawa uchylił (zastąpił) poprzednie brzmienie.