IV SA/Gl 500/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia z dnia [...] r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] Nr [...] przyznał J.K. na córki: J. i N.K. zasiłek rodzinny na okres od [...] do [...] oraz jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na córkę J.K., albowiem strona spełniała przesłanki ustawowe do przyznania jej wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Z uwagi na zgłoszenie przez stronę w dniu [...] faktu uzyskania zasiłku dla bezrobotnych, organ I instancji pismem z dnia [...] zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uchylenia od miesiąca [...] prawa do świadczeń rodzinnych i decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił stronie prawo zasiłku rodzinnego od [...]. Następnie pismem z dnia [...] organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami, informując o przysługującym jej prawie czynnego udziału w postępowaniu, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przeglądania akt sprawy, jak również brania udziału w przeprowadzaniu dowodów. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] Nr [...] uznał, że kwoty wypłacone J.K. w miesiącu [...] w wysokości [...] zł. są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi oraz zobowiązał ją do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że po ponownym przeliczeniu dochodu w rodzinie strony, w związku z uzyskaniem dochodu z tytułu otrzymania zasiłku dla bezrobotnych, dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł. i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 504,00 zł. na osobę w rodzinie. W związku z tym uchylono stronie decyzją z dnia [...] Nr [...] prawo do świadczeń rodzinnych od miesiąca [...], a świadczenie wypłacone stronie w miesiącu [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym. W odwołaniu strona podniosła, że nie zgadza się z wydaną decyzją w całości i poinformowała, że fakt uzyskania dochodu zgłosiła do organu w dniu [...], a postępowanie w sprawie uchylenia prawa do świadczeń rodzinnych zostało wszczęte w dniu [...] wraz z informacją o prawie do czynnego udziału w postępowaniu, a mimo to w dniu [...] organ dokonał wypłaty świadczeń. W związku z tym strona twierdzi, że świadczenia za [...] w kwocie [...] zł. nie są nienależnie pobranymi świadczeniami, lecz nienależnie wypłaconymi świadczeniami z powodu błędu organu, natomiast sposób wypłaty świadczeń na konto bankowe nie daje możliwości odmowy przyjęcia pieniędzy. Ponadto Dział Świadczeń Rodzinnych dokonał wypłaty świadczeń przed zakończeniem terminu, jaki strona miała na zabranie czynnego udziału w postępowaniu, zamiast wstrzymać wypłatę świadczeń, skoro w wyniku przeliczenia dochodu okazało się, że przekracza on ustawowe kryterium dochodowe. Dodatkowo strona podniosła fakt, iż postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zostało wszczęte w dniu [...], a decyzję wydano dopiero w dniu [...], co jest zdaniem strony próbą wyłudzenia od niej dodatkowych pieniędzy, gdyż im później dokona wpłaty świadczeń nienależnych, tym wyższe będą odsetki. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w całości w mocy. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy tok postępowania. Wskazano, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Kolegium stwierdziło, że świadczenia rodzinne nie przysługują J.K. od miesiąca [...], tj. od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Natomiast w kwestii uznania świadczeń rodzinnych wypłaconych stronie w [...] za świadczenia nienależnie pobrane, Kolegium wskazało, iż podziela stanowisko organu I instancji, albowiem spełniona została przesłanka z art. 30 ust. 1 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. wypłacono stronie świadczenia rodzinne mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, a J.K. była pouczona w dniu [...] o braku prawa do ich pobierania W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca J.K. podniosła, że Kolegium nie wypowiedziało się w sprawie terminowości wydania decyzji przez organ I instancji oraz naliczenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia na dzień całkowitej spłaty należności głównej. W szczególności skarżąca stwierdziła, że postępowanie w sprawie wszczęto w dniu [...], a decyzję wydano dopiero w dniu [...], zaś dostarczona została ona skarżącej w dniu [...]. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonego orzeczenia. Odnosząc się natomiast do twierdzenia skarżącej w sprawie terminowości wydania decyzji przez organ I instancji oraz naliczenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia na dzień całkowitej spłaty należności głównej, Kolegium stwierdziło, że przewlekłość postępowania organu I instancji nie ma wpływu na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia, natomiast okoliczność ta mogłaby być uwzględniona przy rozpatrywaniu przez organ I instancji ewentualnej prośby strony o umorzenie odsetek od świadczenia nienależnie pobranego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Z niekwestionowanej przez organ odwoławczy informacji zawartej w aktach administracyjnych sprawy, a mianowicie z treści odwołania (w aktach brak jest "karty realizowanych świadczeń strony") wynika, iż organ I instancji wypłacił stronie w dniu [...] zasiłek rodzinny za miesiąc [...], chociaż strona w dniu [...] złożyła oświadczenie o zmianie swojej sytuacji dochodowej mogącej mieć wpływ na jej prawo do pobierania zasiłku rodzinnego. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Po myśli przepisu art. 30 ust. 2 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1/ świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, 2/ świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Oczywistym jest, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi sytuacja o której mowa w pkt. 2 ust. 2 art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przedmiotowym przypadku nie mamy też do czynienia w sytuacja opisaną w pkt. 1 wyżej cyt. przepisu prawa, albowiem bez najmniejszej ku temu wątpliwości, pomimo tego , iż przedmiotowe świadczenia rodzinne wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, to niespełniona została druga przesłanka wymieniona w tym przepisie, a mianowicie skarżąca nie została pouczona o braku prawa do pobierania przedmiotowego świadczenia. Wbrew twierdzeniu organu odwoławczego zawartego w uzasadnieniu jego decyzji, z akt sprawy nie wynika, że w dniu [...] J.K. była pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń rodzinnych. Ze skierowanego do skarżącej pisma organu I instancji z dnia [...] wynika bowiem jedynie to, że we wskazanej dacie wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia od miesiąca [...] prawa do świadczeń rodzinnych. Pismo to nie zawiera informacji, że J.K. nie ma od wskazanej daty prawa do pobierania świadczeń rodzinnych. Należy wskazać, że strona skarżąca w sposób prawidłowy poinformowała organ o zmianie swojej sytuacji dochodowej (zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji przyznającej świadczenie), a rolą organu I instancji było poinformowanie jej , iż w zaistniałej sytuacji utraciła ona prawo do pobierania przedmiotowego świadczenia rodzinnego - czego organ nie uczynił. Stąd też uprawniona jest konstatacja, iż przedmiotowe świadczenie nie jest "świadczeniem nienależnym" w rozumieniu przepisów omawianej ustawy. Wypłata świadczeń nastąpiła bowiem na skutek błędu popełnionego przez organ I instancji (świadczenie to organ przekazał za pośrednictwem przelewu bankowego na jej konto osobiste, a zatem strona i z tego powodu nie miała wpływu na fakt wypłaty świadczenia). Wypłacony stronie zasiłek rodzinny w kwocie [...] jest świadczeniem "nie należącym się", a co za tym idzie strona winna dokonać jego zwrotu. Bezsporne przy tym jest, iż strona miała świadomość, że otrzymanie przez nią zasiłku dla bezrobotnych stanowi okoliczność mogącą mieć wpływ na prawo do dalszego pobierania świadczeń rodzinnych. Jednakże kwestia świadczeń "nie należących się" nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Godzi się także podkreślić, iż do świadczeń "nie należących się" nie ma zastosowania przepis art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawie ustawowych odsetek. Reasumując należy wskazać, że skoro przedmiotowe świadczenie nie jest "świadczeniem nienależnym" o którym mowa w przepisie art. 30 ust. 2 omawianej ustawy, a "świadczeniem nie należącym się" to organ I instancji nie miał w ogóle podstaw do wszczynania postępowania w tym zakresie, a skoro już taką decyzję wydał to Kolegium winno było uchylić tą decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie organu I instancji w tym zakresie. Na marginesie można wskazać, że podobne do wyżej przytoczonego stanowisko zaprezentowane zostało przez SKO w K. w decyzji z dnia [...] Nr [...] (Sąd podzielił ten pogląd w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2008 r. , sygn. akt IV SA/Gl 697/07). Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), albowiem zapadłe w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię prawnego pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego". Ponieważ zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego, a wyrok sądu jest nieprawomocny, w oparciu o art. 152 cyt. ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.