IV SA/Gl 500/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2011 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta M. decyzją z [...] odmówił przyznania B.B. świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego i zwrotnego na remont – założenie paneli podłogowych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż strona otrzymuje dochód przekraczający kryterium dochodowe i przedstawił szczegółową informację dotyczącą sytuacji finansowej Ośrodka. Nadto wskazano, iż w sytuacji strony nie występuje szczególnie uzasadniona okoliczność do objęcia pomocą w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji także podkreślił, iż strona w [...] r. dotknęło zdarzenie losowe ([...]), zaś strona została objęta pomocą i przyznano w związku z tym zdarzeniem pomoc w kwocie [...] zł.. Strona odwołała się od tej decyzji. W odwołaniu B.B. stwierdziła, iż jest osobą ubogą i nie stać go na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że B.B. we wniosku z dnia [...] zwróciła się do MOPS w M. z wnioskiem o zasiłek celowy specjalny i zwrotny na remont -panele podłogowe. Strona nie określiła kwot na poszczególne potrzeby. W związku z powyższym organ I instancji przeprowadził w dniu [...] aktualizację wywiadu środowiskowego w ramach którego przeprowadził z czynnym udziałem strony analizę budżetu z którego wynika nadwyżka dochodów nad wydatkami strony. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organ ustalił, że B.B. prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z synem A. i córką A. oraz mężem A. Syn M. lat [...] przebywa w schronisku dla nieletnich w P. Strona jest niezdolna do pracy otrzymuje rentę w kwocie [...] zł, maż strony jest również niezdolny do pracy otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Dochodem strony jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. łączny dochód rodziny wynosi [...] zł przy kryterium ustawowym [...] zł.. Ustalono, że czynsz wynosi [...] zł (nie jest regulowany), wydatki na energię elektryczną w kwocie [...] zł, gaz co 2 miesiące [...] zł. wydatki na leki [...] zł, ( mąż strony choruje na [...]), opłaty za telefon [...] zł, zaś za TV [...] zł.. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] ustalono, iż koszt remontu (montaż paneli) wyniesie kwotę ok. [...] zł.. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze omówiło treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej mających zastosowanie w sprawie. W szczególności wskazało, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z kolei w myśl art. 41 ww. ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub też, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zaakcentowano, że pomoc w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego przyznawana jest w ramach uznania administracyjnego, w oparciu o sytuację świadczeniobiorcy i niezbędne potrzeby bytowe oraz o możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podkreśliło, iż organ I instancji dokonał szczegółowej analizy budżetu strony z której wynika, iż nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek tj. taka sytuacja w której pomimo dochodu przekraczającego kryterium, własne środki nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Organ odwoławczy podzielił to stanowisko, wskazując, że w przypadku strony własne środki pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Nadmieniono przy tym, iż strona jest objęta w niezbędnym zakresie pomocą Ośrodka w ramach posiadanych środków finansowych gminy (strona uzyskała w miesiącu lutym zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie żywności, energii, gazu, w kwocie [...] zł, świadczenie pieniężne na sporządzenie posiłku dla dwojga dzieci [...] zł, i zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie). Zauważono, że organ I instancji na bieżąco monitoruje sytuację gospodarstwa domowego strony która jest od dłuższego czasu objęta niezbędnym wsparciem pomocy społecznej i podejmuje wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb strony. Kolegium podkreśliło, iż decyzja dotycząca przyznania zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku specjalnego zwrotnego jest z mocy prawa decyzją podejmowana w granicach uznania administracyjnego, polegającego na możliwości dokonania przez organ I instancji wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę rozwiązań po dokonaniu ustaleń stanu faktycznego i jego oceny. Zauważono przy tym, iż pomoc jakiej udziela Ośrodek Pomocy jest uzależniona nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale również od możliwości finansowych MOPS. Wyznacznikami przyznania świadczenia pomocy społecznej są z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Ponadto Kolegium zauważyło, iż strona otrzymała znaczną pomoc Ośrodka na remont mieszkania przy ul. [...] z tytułu zdarzenia losowego i po przeprowadzonych remontach nadaje się do zamieszkania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca B.B. wskazała, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji, szerzej nie argumentując tego stanowiska. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi nawiązując do rozważań ujętych w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła ona odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W szczególności należy podkreślić , że organ odwoławczy wyjaśnił sprawę w stopniu dostatecznym do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgromadzono istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniono mając na uwadze całokształt zebranego materiału dowodowego , zasady logiki , doświadczenia życiowego i zawodowego. Ocena ta nie narusza prawa , a co za tym idzie nie sposób jej podważyć. Trafnie dowody te przyjął organ odwoławczy za podstawę poczynienia nie nasuwających zastrzeżeń ustaleń faktycznych , które z kolei uczynił przedmiotem poprawnych rozważań prawnych. W końcu zajęte stanowisko umotywował w sposób przekonujący stosownie do dyspozycji art.107 § 3 k.p.a. Wywody te prowadzą do wniosku , że zaskarżona decyzja nie uchybia przepisom prawa procesowego. Po pierwsze wskazać przyjdzie, że w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości , stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 tej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że strona skarżąca prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z synem A. i córką A. oraz mężem A. Syn M. lat [...] przebywa w schronisku dla nieletnich w P. Strona jest niezdolna do pracy otrzymuje rentę w kwocie [...] zł, maż strony jest również niezdolny do pracy otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Dochodem strony jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. łączny dochód rodziny wynosi [...] zł przy kryterium ustawowym [...] zł.. Zatem w przedmiotowym przypadku oczywistym jest, że w przypadku strony skarżącej mamy do czynienia z przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego o ponad 100%. Nie mniej jednak stosownie do art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr.64 poz.593 z późno zm.) w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z powyższego wynika zatem, iż świadczenie w formie zasiłku celowego zwrotnego przyznawane jest w razie zaistnienia kumulatywnie dwóch przesłanek, a mianowicie szczególnie uzasadnionego przypadku oraz dochodu strony przekraczającego ustawowe kryterium dochodowe. Godzi się w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Chodzi tu zatem o pomoc w sytuacjach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Ocena jakie przypadki należy uznać za szczególnie uzasadnione jest przedmiotem uznania administracyjnego. Ocena ta winna być dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy tj. przede wszystkim posiadanych przez MOPS środków finansowych. Świadczenie to winno być traktowane jako pomoc szczególna, doraźna ukierunkowana na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej, najczęściej z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z tej pomocy. Jak już wspomniano ustawodawca nie wyjaśnia pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku, jednakże w ocenie Sądu należy je odnosić do zaspokajania jednoznacznie podstawowych potrzeb bytowych, takich jak żywność czy lekarstwa. Wąskie ujęcie szczególnych przypadków uzasadnia również fakt, że ustawodawca nie uzależnił przyznania świadczenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej od kryterium dochodowego. Jest to więc świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracji dokonały właściwej analizy sytuacji materialnej i życiowej strony skarżącej. Słusznie wskazano, że rozważając możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego należy mieć na uwadze fakt, że strona skarżąca jest w trudnej sytuacji życiowej i majątkowej, jednakże skromne środki finansowe będące w dyspozycji Ośrodka Pomocy Społecznej nie pozwalają na udzielenie mu pomocy. Organ I instancji wyjaśnił bowiem mechanizm rozdziału środków, określił również kolejność uwzględniania zgłaszanych potrzeb i zaznaczył, że konieczne jest przyjęcie limitów wysokości tej formy pomocy, co znalazło wyraz w prowadzonej polityce świadczeń uzależniającej wysokość pomocy od struktury i dochodu rodziny. W pierwszej kolejności ośrodki muszą bowiem zarezerwować środki na świadczenia obligatoryjne natomiast świadczenie o które ubiega się skarżący ma charakter fakultatywny, a więc środki na nie są ograniczone. W rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez stronę skarżącą dokonały właściwych ustaleń i wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez stronę skarżącą pomoc nie została jej przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Jak zaznaczył organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wnioskowane przez stronę skarżącą potrzeby mogą zostać sfinansowane z posiadanych przez stronę środków finansowych. Na marginesie należy wspomnieć, iż nie wymagająca szerszego omówienia okolicznością jest też fakt, że potrzebne panele strona może zakupić w systemie sprzedaży ratalnej. Powyższe prowadzi - zdaniem Sadu – do uprawnionego wniosku, że organy administracji publicznej dokonały szczegółowej analizy zebranej dokumentacji, w tym budżetu domowego strony skarżącej i prawidłowo przyjęły, że strona jest w stanie realizować wnioskowane potrzeby. Przeto należy stwierdzić, iż decyzje organów procedujących w sprawie - pomimo subiektywnych odczuć strony skarżącej - są prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Ponieważ w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym nie stwierdzono, ani istotnych naruszeń przepisów prawa materialnego, ani też istotnych naruszeń przepisów procesowych, przeto na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.