IV SA/Gl 504/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 oraz art. 106 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 75, poz. 1362 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A. W. przyznania zasiłku celowego na zakup obuwia dla dzieci. W motywach tej decyzji organ stwierdził, że strona spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ dochód rodziny jest poniżej kryterium uprawniającego do świadczenia jak również występuje jedna z przesłanek przewidzianych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie organ ten stwierdził, że rodzina dysponuje samochodem osobowym marki [...] z 1997 r., który jest sprawny i posiada aktualne badania techniczne i jest bieżąco użytkowany na dowóz dzieci na zajęcia sportowe oraz do odwiedzin rodziny w M. Zadeklarowano, że na zakup paliwa rodzina wydaje 20 zł. W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że rodzina w październiku 2010 r. zobowiązała się do rozporządzenia swoim zasobem, jednakże nie podjęła w tym kierunku żadnych działań. Zdaniem organu pierwszej instancji odmowa przyznania świadczenia spowodowana została tym, że rodzina winna w pierwszej kolejności wykorzystać posiadane zasoby dla przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, a z drugiej strony uznano, że nie wywiązuje się ona ze swoich zobowiązań i nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, a tym samym wyczerpana została przesłanka odmowy przyznania świadczenia przewidziana treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła J. W. W odwołaniu tym wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podkreśliła, że powodem odmowy zaspokojenia niezbędnej potrzeby związanej z zakupem obuwia dla dzieci stał się piętnastoletni samochód osobowy nie stanowiący większej wartości. Zdaniem odwołującej się organ pierwszej instancji przypisał temu samochodowi dużą wartość i nie bierze pod uwagę, że wspólnie z mężem są osobami bezrobotnymi, bez żadnych dochodów i środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb, a sytuacja rodziny z każdym dniem ulega pogorszeniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach podjętego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżono sytuację faktyczną i majątkową rodziny. W dalszej części uzasadnienia przywołano przepisy ustawy o pomocy społecznej normujące zasady przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak również przybliżono zasady umożliwiające organowi pomocy społecznej ograniczenie lub odmowę przyznania świadczenia z uwagi na wystąpienie przesłanek przewidzianych w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W szczególności zwrócono uwagę na obowiązek rodziny ubiegającej się o przyznanie świadczenia współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w tym na wywiązywanie się z przyjętych porozumień. Nadto zwrócono uwagę na fakt, iż zakres i rozmiar udzielanej pomocy zależny jest od celów i możliwości realizacji zadań pomocy społecznej. Dodatkowo podkreślono, iż po myśli art. 12 ustawy o pomocy społecznej można odmówić przyznania świadczenia w przypadku wystąpienia dysproporcji między deklarowaną wysokością dochodów a rzeczywistą sytuacją majątkową. W konkluzji wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane przez organ pierwszej instancji, że rodzina obowiązana jest w pierwszej kolejności wykorzystać własne zasoby, a dopiero później ubiegać się o przyznanie świadczenia. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się A. W., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jak również zaznaczył, iż od dłuższego czasu pozostaje bezrobotny, ponieważ nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia, Podkreślił, że rośnie zadłużenie w opłatach zajmowanego mieszkania a rodzinie grozi eksmisja i staną się osobami bezdomnymi. W końcowej części skargi stwierdził, że organ pierwszej instancji nie tylko nie przychodzi z formami pomocy to grozi nasłaniem komornika. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżone postanowienie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona kontrola rozstrzygnięć podjętych w ramach niniejszego postępowania nie wykazała, aby organy administracji dopuściły się naruszeń prawa materialnego jak i prawa procesowego w takim stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie wniesionej skargi. W rozpatrywanej sprawie sytuacja faktyczna nie wzbudza większych kontrowersji między stronami prowadzonego postępowania. Skarżący w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 13 stycznia 2012 r. wystąpili o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej na zakup obuwia dla A. i M. W. W następstwie przeprowadzonego wywiadu ustalono, że dochód rodziny jest niższy niż kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej oraz występuje jedna z przesłanek wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie bezrobocie oraz długotrwała choroba. Nadto w trakcie tego postępowania przyjęto oświadczenia strony, z których wynika, że jedynym dochodem rodziny jest dodatek mieszkaniowy jak również nikt z członków rodziny nie podejmuje prac dorywczych, a rodzina utrzymuje się z oszczędności jak również zaciągniętych pożyczek u znajomych. Podano, że w dalszym ciągu jest w posiadaniu samochodu osobowego marki [...] z 1997 r., jednocześnie strona odmówiła podania danych osób, które udzielały jej pożyczek. Odnosząc się do celowości użytkowania samochodu osobowego podkreślono, że służy on do dowozu dzieci na zajęcia sportowe oraz do odwiedzin rodziców, a koszt paliwa wynosi 20 zł miesięcznie, Równocześnie z zaświadczeń wystawionych przez Powiatowy Urząd Pracy wynika, że A. W. jest osobą bezrobotną od 8 lipca 2010 r. a J. W. od 6 stycznia 2010 r., nadto z zaświadczenia wystawionego w dniu 4 stycznia 2012 r. wynika, że A. W. jest studentem pierwszego roku fizjoterapii w Wyższej Szkole [...] w C., a A. W. studiuje na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] informację naukową i bibliotekoznawstwo na pierwszym semestrze studiów drugiego stopnia. Przedstawiony powyżej stan faktyczny legł u podstaw wydania kwestionowanych przez skarżącego rozstrzygnięć organów administracji. Przed przystąpieniem do analizy trafności podjętego rozstrzygnięcia uwagę należy zwrócić na unormowania prawne dotyczące zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a po myśli art. 3 ust. 4 tej ustawy potrzeby rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Równocześnie ustawodawca w art. 11 ust. 2 tej ustawy wymienił szereg okoliczności, których wystąpienie pozwalało będzie organowi pomocy społecznej na odmowę przyznania świadczenia. Wśród tych przesłanek wymieniono między innymi brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego i niedotrzymanie jego postanowień, przy czym organ pomocy społecznej podejmujący rozstrzygnięcie odmawiające przyznania świadczenia winien uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie natomiast z treścią art. 12 przywoływanej ustawy, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego dysproporcji między deklarowaną wysokością dochodu a rzeczywistą sytuacją majątkową wskazującą na to, że może ona samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową można odmówić przyznania świadczenia. Przywołanie powyższych unormowań posiada istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Z przepisów tych wynika, że pomoc społeczna pełni służebną rolę w zaspokajaniu potrzeb osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Osoby i rodziny takie obowiązane są w pierwszej kolejności wykorzystywać wszystkie przysługujące im możliwości, uprawnienia i zasoby, aby przezwyciężyć trudną sytuację życiową, a dopiero wówczas, gdy posiadane możliwości są niewystarczające występuje możliwość ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. W tym miejscu przyjdzie zdecydowanie i jednoznacznie zauważyć, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej i zapewnienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Takie ujęcie oznacza, że celem pomocy społecznej nie jest przyznawanie świadczeń pieniężnych zmierzających do zaspokojenia zgłoszonej potrzeby, celem tej instytucji polityki społecznej jest podjęcie próby rozwiązania trudnej sytuacji życiowej i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Oznacza to, że przyznanie zasiłku pieniężnego z pomocy społecznej ma służyć realizacji celu podstawowego pomocy społecznej, a nie być celem samym w sobie. Takie ujęcie oznacza, że przyznane świadczenie ma się wpisywać w ciąg działań podejmowanych przez organy administracji zmierzających do wyprowadzenia osoby czy rodziny z trudnej sytuacji życiowej. Powyższe rozważania przenieść należy na grunt rozpatrywanej sprawy. Jak zostało zaznaczone skarżący w dniu 13 stycznia 2012 r. zgłosili pracownikowi socjalnemu konieczność zakupu obuwia dla dwojga synów A. i M. W. Potrzeba ta zgłoszona została w następującej sytuacji. Otóż rodzina ostatnie świadczenie z pomocy społecznej otrzymała w październiku 2010 r., wówczas to pracownik socjalny podpisał z J. W. porozumienie będące kontraktem socjalnym, w którym zobowiązała się ona do podjęcia działań zmierzających do rozporządzenia posiadanym zasobem materialnym, czyli samochodem osobowym. Podkreślić należy, że w tym okresie skarżący i jego żona byli już osobami bezrobotnymi, nadto od października 2011 r. naukę w szkole prywatnej podjął syn skarżących A. W. i jak można ustalić na stronach internetowych tej szkoły czesne za jeden miesiąc nauki wynosi 390 zł, natomiast córka skarżących podjęła naukę na pierwszym semestrze studiów stacjonarnych drugiego stopnia. Jak wynika z oświadczeń skarżącego jedynym dochodem rodziny w tym okresie był dodatek mieszkaniowy oraz pożyczki od znajomych i posiadane oszczędności. Jednocześnie skarżący odmówił podania danych osobowych osób udzielających mu wsparcia. Z kolei kryterium dochodowe uprawniające do skutecznego ubiegania się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w przypadku rozpatrywanej rodziny wynosi 1.755 zł, natomiast wydatki rodziny ustalone w trakcie wywiadu środowiskowego kształtują się średnio miesięcznie na poziomie ponad 1.900 zł. Zestawienie powyższych danych pozwala uznać, że zasadnie organy administracji dostrzegły w sytuacji rodziny skarżącego występowanie dysproporcji między deklarowaną wysokością dochodów a rzeczywistą sytuacją majątkową, ponieważ z samego dodatku mieszkaniowego rodzina nie byłaby w stanie funkcjonować jak również podejmować działań dodatkowo obciążających budżet rodziny (podjęcie nauki przez syna skarżących w prywatnej szkole). Powyższe okoliczności pozwalają uznać, że w przypadku rodziny skarżącego wystąpiła przesłanka przewidziana treścią art. 12 ustawy o pomocy społecznej uzasadniająca wydanie decyzji odmownej przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego zmierzającego do zaspokojenia zgłoszonej potrzeby. Nadto w przypadku rodziny skarżącego skład orzekający dostrzegł występowanie przesłanki przewidzianej treścią art. 11 ust. 2 powyższej ustawy, ponieważ rodzina podpisała z pracownikiem socjalnym porozumienie – kontrakt socjalny w ramach którego zobowiązała się do podjęcia określonych działań związanych z posiadanym samochodem, jednakże jak wynika to z akt administracyjnych w tym zakresie nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku. Argumentacja prezentowana przez skarżącego, a dotycząca mniejszych kosztów dojazdu samochodem niż publicznymi środkami komunikacji nie jest wiarygodna, jak również deklarowana wysokość wydatków ponoszonych na zakup paliwa, ponieważ kwota 20 zł umożliwia przejazd około 50 km, a doświadczenie życiowe jak również sygnalizowane przez skarżącego wykorzystanie posiadanego samochodu osobowego wskazuje na to, że wydatki te są znacznie wyższe. Zatem w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organy administracji obu instancji wykazały, że skarżący nie dopełnił obowiązków wynikających z zawartego porozumienia, a tym samym wyczerpana została przesłanka odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej przewidziana treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu dostrzec należy, że organy administracji nie miały w polu widzenia treści art. 11 ust. 3 wskazanej ustawy, a zatem nie rozpatrywały podejmowanego rozstrzygnięcia w kontekście uwzględnienia sytuacji osób będących na utrzymaniu skarżącego. Przedłożone akta administracyjne pozwalają dostrzec, że skarżący o potrzebie zakupu obuwia dla dwojga synów sygnalizują jedynie w wywiadzie środowiskowym z dnia 13 stycznia 2012 r. w późniejszych dokumentach brak jest odwołania się do występowania tej potrzeby i niezbędności jej zaspokojenia. Taka sytuacja pozwala domniemywać, że zgłoszona potrzeba nie była niezbędną potrzebą wymagającą natychmiastowego zaspokojenia i została zaspokojona we własnym zakresie. Do takiego wniosku skłania treść pism procesowych skarżących, w których niezbędność zaspokojenia tej potrzeby nie ujawnia się, lecz zgłaszane są inne, które traktowane są priorytetowo. W świetle poczynionych ustaleń uznać należy, że w sprawie tej nie wystąpiło naruszenie normy prawnej zakodowanej w art. 11 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W świetle przeprowadzonej analizy postępowania dowodowego jak również zastosowanej wykładni przepisów, które legły u podstaw wydania kwestionowanych rozstrzygnięć, przyjdzie uznać, że organy administracji podejmując powyższe decyzje w warunkach uznania administracyjnego nie dopuściły się naruszenia granic tego uznania, a dostrzeżone uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy i ocenę działań podejmowanych przez organy administracji publicznej obu instancji. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić.