IV SA/Gl 505/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta J. z dnia [...] Nr [...] , po rozpatrzeniu wniosku K. M. z dnia [...] przyznano stronie zasiłek pielęgnacyjny, jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w kwocie 153 zł miesięcznie za okres od 1 grudnia 2010r. do 30 kwietnia 2012r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 21, art. 16 ust. 4, art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z 2006r. Dz.U. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.) oraz § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009r. Nr 129 poz. 1058). W uzasadnieniu organ przedstawił przebieg postępowania o ustalenie stopnia niepełnosprawności toczącego się z wniosku K. M. złożonego w Miejskim Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. w dniu [...], a zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w S. wydanym w dniu [...]. W wyroku tym zaliczono K. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres od 30 kwietnia 2012r. Powołując się na brzmienie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz datę wydania wyroku Sądu Rejonowego i datę złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny organ wyjaśnił, iż strona wystąpiła o przyznanie jej świadczenia po upływie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia przyznanie tego uprawnienia od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a nie od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. W odwołaniu od opisanej decyzji K. M. wniosła o przyznanie jej uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od dnia 25 sierpnia 2008r. przy jednoczesnym przywróceniu jej terminu do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Motywując przedstawione żądania wskazała, iż jako osoba niepełnosprawna nie uczestniczyła w postępowaniu przed Sądem Rejonowym, a reprezentował ją tam pełnomocnik z urzędu. Po wydaniu wyroku w dniu [...] uzyskała od niego informację, iż sprawa nie jest jeszcze zakończona, ze względu na wniesione przez pełnomocnika zażalenie w przedmiocie kosztów zastępstwa adwokackiego. Prawomocny wyrok otrzymała dopiero w dniu 15 grudnia 2010r. i niezwłocznie złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem odwołującej uchybiła terminowi do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z datą wsteczną ze względu na błędną informację uzyskaną od swego adwokata. Do odwołania załączono pismo potwierdzające otrzymanie przez skarżącą w dniu [...] wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...], a także wniosek pełnomocnika z dnia [...] skierowany do Sądu Rejonowego w S. o sporządzenie i doręczenie odpisu orzeczenia wraz ze stwierdzeniem prawomocności oraz udzieloną na wniosek odpowiedzią, z której wynikało, iż akta sprawy znajdują się wraz z zażaleniem w Sądzie Okręgowym w K. Wskutek wniesionego odwołania sprawa rozpatrzona została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 w 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Po analizie stanu faktycznego sprawy Kolegium podzieliło ustalenia dokonane w postępowaniu przez organem I instancji, co do złożenia przez odwołującą wniosku o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu biegnącego od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powołując się na regulację zawartą w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawiono, iż zasiłek pielęgnacyjny przysługuje od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności tylko wtedy, gdy zainteresowany złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do wniosku o przywrócenie odwołującej terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy stwierdził, iż termin ten nie podlega przywróceniu, a więc przyczyny, dla których nie został dochowany nie mają znaczenia. Wyjaśniono nadto, iż instytucja przywrócenia terminu, o której mowa w art. 58 i art. 59 k.p.a. jest instytucją prawa procesowego i na tej podstawie mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami procesowymi, a nie materialnymi. W konsekwencji uznano za słuszne przyznanie odwołującej zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym został złożony jej wniosek o to świadczenie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Opisała podejmowane przez siebie starania w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności podkreślając swoje problemy zdrowotne skutkujące niesprawnością. Tak, jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji, przedstawiła przyczyny niedochowania trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przysługującego od daty wniesienia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Podkreśliła, iż nastąpiło to z powodu jej niedoinformowania przez pełnomocnika o dacie prawomocności wyroku z dnia 3 sierpnia 2010r. Odwołała się nadto do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowanego w wyroku z dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07, cytując, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie powołując się na tożsame, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi wszczyna skutecznie wniesiona skarga. Jednakże po myśli art.134 § 1 P.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne oceniają legalność decyzji również z urzędu. Zaskarżona decyzja kontrolowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zarówno w aspekcie przedstawiony w skardze zarzutów, jak i z urzędu w ramach wyżej wskazanych uprawnień odpowiadała prawu, a w konsekwencji skarga nie mogła wywołać zamierzonych w niej skutków. Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt sprawy, a co było niesporne pomiędzy organem i stroną postępowania, wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego został złożony w dniu [...]. Niesporne było również, iż postępowanie w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności, toczące się w ramach odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie[...] , zakończyło się wydaniem w dniu [...] wyroku Sądu Rejonowego w S. sygn. akt [...]. Powyższe fakty ocenione poprzez pryzmat regulacji zawartej w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają uznać za słuszne przyznanie skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z datą początkową od pierwszego dnia miesiąca, w którym wystąpiła ona o przyznanie jej tego uprawnienia. Podzielić bowiem trzeba stanowisko prezentowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., co do tego, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności tylko wtedy, gdy w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż nowelizacja art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana poprzez wprowadzenie ustępu 2a, nastąpiła w związku z zakwestionowaniem przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07, jako niezgodnego z art. 2 Konstytucji RP ustalanie prawa do zasiłków pielęgnacyjnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca powiązał czasowo ustalenie daty początkowej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z chwilą złożenia wniosku o wszczęcie postępowania zmierzającego do ustalenia niepełnosprawności i zmienił zakwestionowaną regulację. Określił w art. 24 ust. 2a ustawy oświadczeniach rodzinnych, że osoba zainteresowana ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Pomoc władz publicznych dla osób niepełnosprawnych nie jest jednak udzielana z urzędu. Z tych względów sprawy w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego nie mogą toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej. Z woli ustawodawcy termin do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, gwarantujący jego przyznanie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności został ograniczony czasowo do trzech miesięcy liczonych od dnia wydania orzeczenia w tym przedmiocie. Wyłącznie więc w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności może nastąpić ukształtowanie prawa wnioskodawcy w sposób opisany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po upływie tego terminu zainteresowany traci przyznane mu prawo uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności i jest to bezspornie termin materialnoprawny. Ustanowienie przez ustawodawcę określonego terminu jako materialnoprawnego ma na celu ukształtowanie konkretnej sytuacji prawnej w określonym czasie, czego po jego upływie nie będzie można osiągnąć. Terminy materialnoprawne ustanawiane są dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych. W piśmiennictwie prawniczym podkreśla się równocześnie, że w odniesieniu do prawa administracyjnego stanowisko to należy uzupełnić stwierdzeniem, że w prawie administracyjnym chodzi nie tylko o wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji przez jednostkę na skutek upływu terminu, lecz również – w związku z tym, że normy prawa administracyjnego nadają organom administracji publicznej prawo dokonywania czynności prawnych w ramach przyznanych kompetencji – o niemożność realizacji kompetencji przez organ w przypadku, gdy upłynie termin materialnoprawny. Innymi słowy, konkretyzacja normy prawa administracyjnego przestaje być dopuszczalna, gdy upłynie ustanowiony dla niej materialny termin zamieszczony w przepisie dotyczącym organu administracji publicznej. Uchybienie terminu materialnego powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym (B. Adamiak, J. Borkowski, glosa do wyroku NSA z dnia 26 stycznia 1993 r., II SA 930/92, Radca Prawny 1994, Nr 3, s. 80). Reasumując stwierdzić należy, że żądanie przywrócenia uchybionego terminu o charakterze materialnym nie mogło być uwzględnione, gdyż z jego upływem skarżąca utraciła przyznane jej mocą art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawnienie. Utrata uprawnienia nastąpiła przez sam fakt bezskutecznego upływu wyznaczonego w tej normie okresu czasu. Prawidłowym zatem było stanowisko organu, iż przyczyny, z jakich skarżąca złożyła wniosek z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu biegnącego od chwili wydania wyroku Sądu Rejonowego w S., tak też, jak kwestia daty uzyskania prawomocności wyroku sądu powszechnego, nie miały dla sprawy istotnego znaczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny reprezentuje nadto pogląd, iż wobec niedopuszczalności przywrócenia terminu o charakterze materialnoprawnym organ nie miał obowiązku rozpatrywania wniosku w tym przedmiocie w odrębnym postępowaniu i wydawania odrębnego postanowienia. Rozpatrywanie takiego wniosku byłoby bowiem bezprzedmiotowe. Słusznie więc rozpatrzono merytorycznie żądanie skarżącej i z uwagi na niezachowanie terminu warunkującego przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności przyznano świadczenie począwszy od miesiąca złożenia wniosku zgodnie z zasadą wynikająca z treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro skarga okazała się nieskuteczna Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 151 P.p.s.a, jak w sentencji. .