IV SA/Gl 508/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) w Ż. orzekł, że wobec T.W. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka - wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W wyniku rozpatrzenia odwołania, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że z analizy narażenia zawodowego wynika, iż czynności zawodowe wykonywane przez skarżącą w latach 1977 – 2012 ( z przerwą na urlop wychowawczy w latach 1989 – 1995 ) były związane z obciążeniem stawów nadgarstkowych, jednakże lekarze specjaliści obu placówek diagnostycznych - I i II szczebla (WOMP i IMPiZŚ w S.), uwzględniając współistnienie pozazawodowych czynników ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka – nie znaleźli podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii schorzenia i do rozpoznania u w/wym. Bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 28 października 2015 r., w wyniku rozpatrzenia skargi T.W. uchylił decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu wskazał, że domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej podstanie – może zostać obalone wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy. Nie jest zatem wystarczające – jak już wielokrotnie stwierdzono w orzecznictwie – wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Sąd podkreślił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka, w razie ustalenia, że praca była wykonywana w warunkach narażenia zawodowego – nie jest obowiązkiem organu jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej, które – jak stwierdził sam organ – jest w ogóle niemożliwe, gdyż "etiologia tej neuropatii z ucisku jest wieloczynnikowa". Następnie [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 235¹ K.p. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w wyniku rozpatrzenia odwołania, ponownie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawił sprawozdanie z dotychczasowego postępowania i przytoczył treść art. 235¹ Kodeksu pracy. Następnie wskazał m.in., że zespół cieśni nadgarstka występuje w populacji ogólnej z częstotliwością podobną jak w tych grupach zawodowych, gdzie sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy. Etiologia tej neuropatii z ucisku jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej. Organ podniósł, że u skarżącej występują pozazawodowe czynniki ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka i wobec ich istnienia, brak jest podstaw do przyjęcia w sposób bezsporny lub przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznawanej neuropatii nerwu pośrodkowego, a tym samym do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Ponadto wskazał, że nie kwestionuje istnienia narażenia skarżącej na wykonywanie pracy obciążającej stawy nadgarstkowe, jak również nie podważa okresu jego trwania, lecz "z uwagi na fakt niespełnienia wymogów formalnych wobec orzeczeń lekarskich WOMP w K. i IMPiZŚ w S. wydał decyzję odmawiającą stwierdzenia choroby zawodowej". W skardze wniesionej do WSA w Gliwicach, T.W. podniosła zarzut naruszenia przy wydaniu powyższej decyzji, przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80, art. 84 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 153 P.p.s.a. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazała, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ dokonał naruszenia tych samych przepisów postępowania, jak przy wydaniu decyzji uchylonej wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2015 r. Podkreśliła, że – wydając decyzję niemalże identyczną co do uzasadnienia jak poprzednia decyzja, organ naruszył art. 153 P.p.s.a., bowiem nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu wyroku. Podkreśliła, że w wyroku tym WSA jasno stwierdził, że istnieje domniemanie prawne związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia zawodowego. Dodała, że domniemanie to organ może obalić wyłącznie wówczas, gdy wykaże w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy. Zarzuciła, że organ po raz kolejny wskazał jedynie współistnienie czynników pozazawodowych i nie wykluczył, że czynnikiem sprawczym jest wykonywanie pracy w warunkach narażenia. Podniosła, że zamiast tego organ zastosował domniemanie odwrócone, zupełnie sprzeczne z zasadami logiki, polegające na stwierdzeniu, że uznanie etiologii zawodowej wymaga wręcz wykluczenia innych możliwych przyczyn schorzeń obwodowego układu nerwowego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżąca podtrzymała skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Podkreślenia również wymagało, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w tej sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym przede wszystkim art. 153 P.p.s.a., a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. W wyroku z dnia 28 października 2015 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 183/15, w wyniku rozpoznania skargi od poprzednio wydanej decyzji organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał bowiem, że domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie – może zostać obalone wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy. Sąd podkreślił, że nie jest wystarczające dla wzruszenia wyżej wymienionego związku przyczynowego – jak już wielokrotnie stwierdzono w orzecznictwie – wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ odwoławczy nie wykonał powyższych wytycznych i po raz kolejny wskazał, że u skarżącej występują pozazawodowe czynniki ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka i wobec ich istnienia, brak jest podstaw do przyjęcia w sposób bezsporny lub przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznawanej neuropatii nerwu pośrodkowego, a tym samym do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Zasadny był zatem zarzut skargi, że organ ponownie wskazał jedynie współistnienie czynników pozazawodowych i nie wykluczył, że czynnikiem sprawczym jest również wykonywanie pracy w warunkach narażenia, a zamiast tego zastosował domniemanie odwrócone, polegające na stwierdzeniu, że uznanie etiologii zawodowej wymaga wręcz wykluczenia innych możliwych przyczyn schorzeń obwodowego układu nerwowego. Pomimo cytowanych wyżej wskazań zawartych w wyroku WSA w Gliwicach, w zaskarżonej decyzji organ wskazał w sposób identyczny jak w poprzedniej jego decyzji, że "zespół cieśni nadgarstka występuje w populacji ogólnej z częstotliwością podobną jak w tych grupach zawodowych, gdzie sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy. Etiologia tej neuropatii z ucisku jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej". Tymczasem według wytycznych WSA w Gliwicach, obowiązkiem organu nie było "potwierdzenie etiologii zawodowej", ale ustalenie, czy można wykluczyć zawodową etiologię tej choroby, bo jeśli nie – to w przypadku pozytywnych ustaleń co do narażenia zawodowego istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie, nawet wówczas gdy miało miejsce współistnienie czynników pozazawodowych. W konsekwencji kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić zatem należało, że organ odwoławczy nie wykonał wskazań zawartych w cytowanym wyżej wyroku WSA w Gliwicach. Wobec tego doszło do naruszenia art. 153 P.p.s.a. i jednocześnie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, że naruszenie powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, dotyczyło przecież ustaleń należących do podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ administracji uzupełni materiał dowodowy poprzez uzyskanie kompletnego i szczegółowo uzasadnionego orzeczenia lekarskiego, zawierającego stwierdzenia we wskazanych wyżej kwestiach i rozważy podjęcie innych czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego (jak stanowi § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Następnie organ wyda rozstrzygnięcie wskazując w jego motywach – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. - na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom.