IV SA/Gl 509/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...], 2) określa, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta S. działając na podstawie art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne w związku z art. 104 K.p.a. uznał, że wypłacone B.K. w okresie od [...] do [...] świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł są nienależnie pobranymi świadczeniami. Rozstrzygniecie to oparto na ustaleniu, że wnioskodawczyni była uprawniona od dnia [...] do dnia [...] do stypendium w wysokości [...] zł netto za miesiąc [...], a tym samym jej dochód przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia rodzinnego. Jednocześnie organ wskazał, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku zawarta była informacja, że zgodnie z regulacją art. 25 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych istnieje obowiązek niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Pouczenie takie znalazło się również na decyzji organu I instancji, którą przyznano stronie prawo do zasiłku rodzinnego z dnia [...]. Zatem organ uznał, że stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy pobrane świadczenia w wyżej wskazanym okresie były nienależne. W odwołaniu od wyżej przywołanej decyzji B.K. wskazała, że utrzymuje się sama korzystając ze świadczeń przyznawanych z pomocy społecznej, a w okresie od [...] do [...] również ze stypendium. Zaznaczyła, że w miesiącu [...] wypłacono jej jedynie kwotę [...] zł stypendium bowiem tylko przez jeden dzień tego miesiąca obowiązywała umowa. Wskazała również na swoją trudną sytuację rodzinną. Podała ponadto, że nigdy nie pobierała świadczeń nienależnych i wniosła o umorzenie należności. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], nr [...] na mocy art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Dokonując ustaleń faktycznych organ odwoławczy wskazał, że postępowanie niniejsze zostało wszczęte przez organ I instancji z urzędu po uzyskaniu informacji, z której wynikało, że B.K. w okresie od [...] do [...] była uprawniona do stypendium. Wysokość stypendium za miesiąc [...] wynosiła [...] zł netto. Zatem po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny wynosił on na osobę w rodzinie [...] zł. Organ przytoczył treść art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Kolegium zaznaczyło, że strona została pouczona o swoich uprawnieniach i obowiązkach związanych z otrzymywaniem świadczeń rodzinnych pomimo tego nie poinformowała organu pomocy społecznej o uzyskaniu dochodu, a co się z tym wiąże o przekroczeniu kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczenia rodzinnego. Zatem słusznie organ I instancji ostateczną już decyzją zmienił decyzję własną przyznającą stronie prawo do wskazanych świadczeń poprzez odmowę ich przyznania, a następnie odrębną decyzją ustalił kwotę świadczeń nienależnie pobranych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.K. wskazała, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zajęło stanowiska w sprawie utraty przez skarżącą dochodów w postaci alimentów. Zaznaczyła, że od [...] nie pobiera świadczeń alimentacyjnych. Ponownie podała, że okres zatrudnienia na stażu zakończył się we [...] natomiast organy uznały, że świadczenia rodzinne pobrane za miesiąc [...] również są nienależnie pobrane. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z treścią art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych pod pojęciem utraty dochodów należy rozumieć uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego, utratę prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratę zasiłku przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznawanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego oraz wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem utrata alimentów nie stanowi utraty dochodu w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie stronie określonego prawa czy uprawnienia wynikającego z przepisów prawa. Sąd administracyjny ocenia czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl przepisu art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa", osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Kwoty świadczeń rodzinnych, nienależnie pobranych, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 8). W niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie rodzinne. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca w dniu [...] złożyła do akt zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy zawierające adnotację, że od [...] była uprawniona do pobierania stypendium. Tymczasem we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych skarżąca złożyła oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego oraz że zobowiązuje się do zgłoszenia organowi pomocy społecznej wszelkich zmian mających wpływ na prawo do wypłacanych świadczeń, w tym zmian w sytuacji rodzinnej i dochodowej rodziny, jak również ewentualnych korekt w zeznaniach podatkowych. Dlatego organ administracji zmienił własną decyzję w sprawie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku i uchylił skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego na syna D.K. oraz dodatków do tego zasiłku. Decyzja ta stała się ostateczna nie została bowiem zaskarżona przez stronę. Zmiana decyzji przyznającej stronie prawo do świadczeń rodzinnych poprzez uchylenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku dało organowi pierwszej instancji podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Skarżąca nie wywiązała się ze swoich obowiązków niezwłocznego informowania organów pomocy społecznej o zmianach w swojej sytuacji dochodowej. Uczyniła to dopiero po 6 miesiącach pobierania stypendium dla bezrobotnych. W opisanym stanie faktycznym skarżąca - pomimo prawidłowego pouczenia - wypełniła swoim zachowaniem dyspozycję art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Ponownie zaznaczyć należy, że B.K. złożyła oświadczenie, zobowiązała się więc do konkretnego zachowania w sytuacji zmiany swojej sytuacji i ze zobowiązania tego się nie wywiązała. Jednocześnie nadmienić należy, że również w decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych, która została skarżącej doręczona znajdowało się pouczenie o konieczności niezwłocznego informowania organów o zmianach w sytuacji dochodowej. Zarówno oświadczenie zawarte we wniosku, jak i pouczenie nie jest obszerne, sformułowane zostało w sposób zrozumiały, zawiera tylko niezbędne treści, nie wymaga znajomości przepisów prawa, trudno tu więc o pomyłkę czy niedopatrzenie. Nie sposób więc uznać, że skarżąca nie była świadoma swoich obowiązków zatem celowo nie poinformowała organu pomocy społecznej o uzyskaniu stypendium. Podnoszone w skardze okoliczności, dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, nie mogą mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, obowiązana jest do ich zwrotu, nie daje bowiem możliwości odstąpienia przez organ administracji od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Dlatego organy administracji, rozpoznające sprawę niniejszą, nie miały podstaw do odstąpienia od nałożenia na skarżącą obowiązku zwrotu świadczeń. Nie sposób jednakże nie zauważyć, iż organy nie w pełni wyjaśniły wszystkie elementy przedmiotowej sprawy. Ustaliły bowiem, że łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wynosi [...] zł., przy czym żaden z tych organów w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia nie zaprezentował sposobu wyliczenia tej kwoty. Z ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...] wynika, że pozbawiono skarżącą praw do świadczeń rodzinnych za okres od [...] do [...]. Za ten okres skarżąca była uprawniona do pobrania następujących kwot świadczeń rodzinnych: - zasiłku rodzinnego za 5 miesięcy ([...]) w kwocie [...] zł. miesięcznie, a zatem łącznej kwoty [...] zł., - jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] w kwocie [...] zł., - dodatku z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania za miesiące [...] w kwocie po [...] zł miesięcznie, zatem łącznie kwoty [...] zł.. Suma wyżej wymienionych kwot świadczeń rodzinnych należnych za okres od [...] do [...] wynosi zatem ( [...] zł. + [...] zł + [...] zł) kwotę [...] zł, nie zaś podaną przez organy kwotę [...] zł.. Na karcie 16 akt administracyjnych znajduje się wykaz wypłat świadczeń rodzinnych z którego wynika, że w miesiącu [...] nie wypłacono skarżącej należnych jej ówcześnie za ten miesiąc świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego w kwocie [...] zł., jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] w kwocie [...] zł. oraz dodatku z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania w kwocie [...] zł.). Natomiast w dniu [...] wypłacono skarżącej tytułem świadczeń rodzinnych kwotę [...] zł.. Proste wyliczenie matematyczne wskazuje, że wypłacona w dniu [...] kwota świadczeń rodzinnych zawiera w sobie kwotę świadczeń należnych za miesiąc [...] (tj. łączną kwotę świadczeń w wysokości [...] zł.) oraz zasiłek rodzinny za miesiąc [...] w kwocie [...] zł oraz dodatek z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania w kwocie [...] zł.. Tym samym organy faktycznie uznały za nienależne, także świadczenia rodzinne przysługujące skarżącej za miesiąc [...]. Tymczasem w aktach administracyjnych sprawy brak jest decyzji administracyjnej uchylającej skarżącej prawo do pobranych przez nią za miesiąc [...] świadczeń rodzinnych. Tym samym organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy uchybiły wynikającemu z art. 7 i 77 K.p.a. obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie należy zauważyć, iż skarżąca nie ma racji, że utraciła dochód z uwagi na niepobieranie alimentów. Okoliczność ta nie ma znaczenia w niniejszej sprawie bowiem, jak słusznie wskazało Kolegium, zgodnie z treścią art. 3 pkt 23 ustawy utrata dochodu - oznacza utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Katalog sytuacji uznanych przez ustawę za wiążące się z utratą dochodu jest zamknięty i nie można go rozszerzać. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazówki do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych wywodów Sądu. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do treści art. 152 P.p.s.a. Sąd podjął rozstrzygnięcie jak w pkt 2 sentencji wyroku.