IV SA/Gl 510/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w T. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. (dalej organ pierwszej instancji lub PPIS) decyzją nr [...] z dnia[...] stwierdził u J. P. chorobę zawodową - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka w oparciu o ocenę narażenia zawodowego i orzeczenie lekarskie Poradni Chorób Zawodowych [...] Ośrodka Medycyny Pracy w K. (PChZ MOMP lub jednostka orzecznicza) z dnia [...] nr [...] W odwołaniu od tej decyzji zakład pracy, A Sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej spółka lub skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 77 § 1 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1659 ze zm., dalej k.p.a.) poprzez niedopełnienie obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia J.P. oraz przyczyn wystąpienia u niej schorzenia i chwili jego powstania. Nadto zarzuciła, iż organ zaniechał kontroli orzeczenia lekarskiego PChZ MOMP, podczas gdy orzeczenie to zostało sporządzone w sposób ogólnikowy, lakoniczny oraz, że postawiona przez lekarzy w orzeczeniu diagnoza o rozpoznaniu zespołu cieśni nadgarstka o zawodowej etiologii nie została poparta dostatecznym, merytorycznym uzasadnieniem. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołał się do definicji choroby zawodowej zamieszczonej w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn. zm.). Analizując ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie okoliczności relewantnych prawnie wskazał, że J. P. podczas zatrudnienia: 1) w latach 1981-1994 w B (zakład zlikwidowany) na stanowiskach: garbarza, robotnika magazynowego, obuwnika szwacza, 2) w latach 1994-1996 w C stanowisku szwaczki, 3) w latach 1996-1997 w D w C. na stanowisku szwaczki, 4) w latach 1997-1998 w E. Sp. z o.o. M. (zakład zlikwidowany) na stanowisku krawcowej, 5) w roku 1998 w F Sp. z o.o. w T. (w ramach następstwa prawnego A Sp. z o.o.) na stanowisku krawcowej, 6) w latach 1999 do nadal w A Sp. z o. o. w T. na stanowisku krawcowej - wykonywała pracę monotypową, obciążającą stawy nadgarstkowe, co stwarzało możliwość powstania choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Organ odwoławczy podał, że J. P. była badana na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych w Poradni Chorób Zawodowych [...] Ośrodka Medycyny Pracy w K. (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1367, dalej rozporządzenie). W wyniku badania wydano orzeczenie lekarskie z dnia [...] nr [...] w którym lekarze orzecznicy rozpoznali chorobę zawodową - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1 Kodeksu pracy. W oparciu o ww. orzeczenie lekarskie organ odwoławczy wskazał, że w ramach postępowania diagnostyczno-orzeczniczego w MOMP w K. wykonano badanie ogólnolekarskie, badanie neurologiczne, badania laboratoryjne, badanie EKG, oceniono dostarczoną dokumentację radiologiczną, zapoznano się z dostarczoną dokumentacją medyczną. W wywiadzie (listopad 2016 r.) J. P. podawała dolegliwości bólowe rąk, ograniczenie sprawności rąk. Po raz pierwszy dolegliwości ze strony rąk pod postacią cierpnięcia palców rąk i dolegliwości bólowych nadgarstków pojawiły się około dwóch lat wcześniej. W wykonanych badaniach EMG nerwów pośrodkowych stwierdzano: średniego/niedużego stopnia zespół cieśni nadgarstka po stronie prawej (badanie z dnia 28 października 2015 r.); znacznego stopnia zespół cieśni nadgarstka po stronie lewej (badanie z dnia 7 czerwca 2016 r.). W dniu 22 lipca 2016 r. przeprowadzono zabieg odbarczenia nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka po stronie lewej. Organ podał, że lekarze orzecznicy wyjaśnili, iż zgodnie z wiedzą medyczną kanał nadgarstka ograniczony jest przez dłoniowe powierzchnie kości nadgarstka i przez niepodatny na rozciąganie troczek zginaczy. Przez kanał nadgarstka przechodzą między innymi ścięgna mięśni palców, ścięgna zginaczy nadgarstka oraz nerw pośrodkowy. Ta topografia anatomiczna kanału nadgarstka czyni tę przestrzeń ciasną, co wpływa na zwiększone ryzyko ucisku szczególnie wrażliwego na niedokrwienie nerwu pośrodkowego. Ciśnienie w kanale nadgarstka pozostaje w ścisłym związku ze stanem napięcia mięśni i pozycją przedramienia, nadgarstka oraz palców. Seryjne (monotypowe, powtarzalne) ruchy zginania i prostowania nadgarstka w ciągu dnia pracy, połączone z koniecznością zamykania dłoni lub chwytania narzędzia pracy palcami, używanie siły nacisku na narzędzia przez zginacze i prostowniki palców powodują podwyższone ciśnienie w kanale nadgarstka. Wiedzie to do powstania ciasnoty w kanale i niedokrwienia nerwu pośrodkowego, prowadzące do powstania zespołu cieśni kanału nadgarstka. Kolejno organ akcentował, że w tym orzeczeniu wskazano, iż dokonano oceny narażenia środowiskowego, w której oceniano monotypowość ruchów roboczych w zakresie stawów nadgarstkowych. Analiza sposobu wykonywania pracy potwierdziła, że J. P. w trakcie czynności zawodowych na zajmowanych stanowiskach wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, które wymagały długotrwałej powtarzalności i spełniały kryteria ruchów monotypowych. W ocenie lekarzy orzeczników powyższe dawało podstawę do uznania z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy stwierdzaną chorobą (obustronny zespół cieśni nadgarstka), a sposobem wykonywania pracy. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, iż jednostki uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym nie są zobowiązane do jednoznacznego ustalania przyczyn choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych jeśli występuje ona w populacji generalnej również z przyczyn w ogóle niezwiązanych z warunkami pracy zawodowej (np. zespół cieśni nadgarstka). Podkreślił, że rozpoznana u J.P. choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala przyjąć z wysokim prawdopodobieństwem, że praca przez nią wykonywana mogła spowodować powstanie choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni nadgarstka. Wyjaśnił, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową. Organ podał, że nie przeprowadził wnioskowanego przez odwołującą dowodu poprzez wystąpienie o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej, bowiem uznał orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] za uzasadnione w stopniu pozwalającym na jego przyjęcie za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Wyjaśnił, że organ nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu, jeśli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności wyjaśnionych w postępowaniu. Uznał, iż powyższe żądania pełnomocnika pracodawcy służą nieuzasadnionemu przedłużeniu postępowania, gdyż zebrany materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia. Akcentował związanie organów inspekcji sanitarnej orzeczeniem uprawnionej jednostki orzeczniczej. Wskazał, że przepisy rozporządzenia nie nakładają na organy orzekające w sprawie chorób zawodowych obowiązku ustalania w przypadku wielu pracodawców stopnia "zawinienia" poszczególnych zakładów pracy, w których ekspozycja zawodowa mogła spowodować wystąpienie choroby zawodowej. W rozdzielniku decyzji zostały wymienione tylko zakłady aktualnie istniejące, w których istniało narażenie zawodowe stanowiące przyczynę choroby zawodowej. Ocenił, że zakres rozpoznania sprawy uregulowany szczegółowo w rozporządzeniu został zachowany. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącej, będący radcą prawnym, zarzucił decyzji organu odwoławczego, naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na jego wynik, a w szczególności: I. art. 138 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji pierwszej instancji, II. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a., polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i jego rozpatrzenia, pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia J. P. oraz przyczyn wystąpienia ewentualnych schorzeń, a tym samym nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, wyrażające się zaniechaniem: 1) zebrania i dołączenia do akt dokumentacji medycznej strony z całego okresu jej zatrudnienia, w tym z poradni lekarza pierwszego kontaktu z okresu przed podjęciem pracy w spółce oraz dokumentacji powstałej w okresie jej pracy u innych pracodawców w celu ustalenia: a) przyczyn powstania u J.P. stwierdzonej choroby przewlekłego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, a także ustalenia czy była ona związana z wykonywaną pracą, b) okresu, w którym powstało schorzenie, w szczególności, czy nie ujawniło się ono w okresie przed podjęciem pracy w skarżącej spółce, 2) wystąpienia do jednostki orzeczniczej celem sporządzenia dodatkowego uzasadnienia wydanego w sprawie, przez PChZ MOMP orzeczenia lekarskiego z dnia [...] mimo iż zawiera ono liczne nieprawidłowości, przez co nie odpowiada wymogom stawianym dowodowi z opinii lekarskiej w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej, a na podstawie którego została wydana decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej; III. art. 80 w zw. z art. 84 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w zaniechaniu kontroli orzeczenia lekarskiego PChZ MOMP pod względem formalnym, podczas gdy orzeczenie to: 1) zostało sporządzone w sposób ogólnikowy, lakoniczny i nie zawiera nawet podstawowych danych o badaniach przeprowadzonych w ramach rozpoznania choroby zawodowej, a następnie diagnostyki różnicowej, co powoduje, że postawiona w tej opinii diagnoza o rozpoznaniu u J. P. zespołu cieśni nadgarstka o zawodowej etiologii nie została podparta dostatecznym, merytorycznym uzasadnieniem, 2) nie zawiera odniesienia do dokumentacji medycznej, w tym z poradni lekarza pierwszego kontaktu z okresu przed podjęciem pracy u skarżącej, a także dokumentacji powstałej w okresie pracy u innych pracodawców, u których występowało narażenie zawodowe, IV. art. 11, 15 i 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie merytorycznego odniesienia się do zarzutów odwołania, znajdujące wyraz w stwierdzeniu, że: "żądania pełnomocnika pracodawcy służą nieuzasadnionemu przedłużeniu postępowania, choć zebrany materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia". Nadto zarzucił naruszenie prawa materialnego, a w szczególności: I. § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, poprzez wydanie decyzji w oparciu o orzeczenie lekarskie, wydane z naruszeniem przepisów tego paragrafu, tj. w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz bez odniesienia się do pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie choroby; II. § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, poprzez nie zwrócenie się do właściwej jednostki orzeczniczej celem wydania dodatkowego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego, które stanowiło podstawę do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową a także poprzez niepodjęcie innych niezbędnych czynności do uzupełnienia materiału dowodowego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i alternatywnie: przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Żądania skargi zostały obszernie uzasadnione. Motywując w zakresie naruszeń proceduralnych pełnomocnik akcentował okoliczność, iż opinia lekarska obarczona jest licznymi nieprawidłowościami, a w konsekwencji nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie sprawy. W szczególności została wydana wyłącznie na podstawie wyników badań EMG. Nie zawiera żadnego odniesienia do ewentualnych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka – nie przeprowadzono diagnostyki różnicowej w celu wykluczenia pozazawodowych czynników ryzyka. Nadto w aktach sprawy brak dokumentacji medycznej. Nie przeanalizowano skutków zabiegu odbarczenia nerwu pośrodkowego. Diagnostyka medyczna była prowadzona w bardzo ograniczonym zakresie i nie dokonano analizy jej wyników w odniesieniu się do dokumentacji medycznej placówek, w których leczyła się strona. Organy nie dokonały kontroli tego dowodu pod względem formalnym. Spółka podkreśliła, że przepisy nie przewidują możliwości kwestionowania przez pracodawcę orzeczenia lekarskiego, dlatego wniesiono odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, ale inicjatywa dowodowa spółki została w czysto formalny sposób pominięta, co skutkowało wadliwością ustaleń dowodowych, na których oparł się organ odwoławczy. Powyższe stanowi równocześnie naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Nadto zaskarżona decyzja nie odnosi się merytorycznie do zarzutów odwołania, ze skutkiem naruszenia również zasad ogólnych postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełnym zakresie stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu odwoławczego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] mocą której stwierdzono u J.P. chorobę zawodową: przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że J. P. pracowała w narażeniu zawodowym od 1981 r., wystąpienie choroby zespołu cieśni nadgarstka obydwu rąk wynika z jednoznacznych ustaleń uprawnionej jednostki orzeczniczej; przy czym 22 lipca 2016 r. przeprowadzono zabieg odbarczenia nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka po stronie lewej. Organ podkreślił związanie treścią orzeczenia lekarskiego z dnia [...] w którym jednoznacznie stwierdzono zawodową etiologię schorzenia. Nie godzi się z tym skarżący, aktualny pracodawca, który zarzuca niedostatki postępowania dowodowego. W szczególności zdaniem skarżącej spółki wadliwie oceniono zgromadzony materiał dowodowy jako kompletny, dający podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Na etapie odwoławczym skarżąca domagała się bowiem wystąpienia do jednostki orzeczniczej celem sporządzenia dodatkowego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego, czego jej odmówiono – w odczuciu spółki niezasadnie. Skarżąca akcentowała okoliczność, iż orzeczenie lekarskie jest ogólnikowe i lakoniczne, nie wskazuje, kiedy doszło do powstania choroby – w szczególności, czy nie doszło do niej przed zatrudnieniem w spółce, nie zawiera odniesienia do ewentualnych czynników pozazawodowych – co oznacza zaniechanie przeprowadzenia diagnostyki różnicowej, nie odwołuje się do dokumentacji medycznej, a jedynie do wyników EMG – a dokumentacji tej nie ma w aktach sprawy. Spółka formułowała również zarzuty naruszenia prawa materialnego, z tym że są to zarzuty naruszenia przepisów rozporządzenia poprzez wydanie decyzji w oparciu o orzeczenie lekarskie nie spełniające wymogów wynikających z tych przepisów, bez wykorzystania prawem przewidzianych środków pozwalających na usunięcie niedostatków postępowania dowodowego. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje więc zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia; drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Wywołuje ją praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych. Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 rozporządzenia podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 omawianego aktu wykonawczego. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy – opierając się na orzeczeniu uprawnionej jednostki medycznej - stwierdził, że u pracownicy skarżącej spółki zdiagnozowano obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka, a jest to choroba zamieszczona w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia. W wykonanych badaniach EMG nerwów pośrodkowych stwierdzano: średniego/niedużego stopnia zespół cieśni nadgarstka po stronie prawej (badanie z dnia 28 października 2015 r.); znacznego stopnia zespół cieśni nadgarstka po stronie lewej (badanie z dnia 7 czerwca 2016 r.). W przypadku nadgarstka lewej ręki pracownica przeszła w lipcu 2016 r. operację. Podkreślił, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje przy tym, że przez wiele lat (od 1981 r. do nadal) ww. pracowała i pracuje obciążając kończyny górne w obrębie nadgarstków, w tym wykonując czynności powtarzalne. Z oceny narażenia zawodowego jednoznacznie wynika, że J. P. podczas zatrudnienia: 1) w latach 1981-1994 w Zakładzie B (zakład zlikwidowany) na stanowiskach: garbarza, robotnika magazynowego, obuwnika szwacza, 2) w latach 1994-1996 w C na stanowisku szwaczki, 3) w latach 1996-1997 w D w C. na stanowisku szwaczki, 4) w latach 1997-1998 w E Sp. z o.o. M. (zakład zlikwidowany) na stanowisku krawcowej, 5) w roku 1998 w F Sp. z o.o. w T. (w ramach następstwa prawnego A Sp. z o.o.) na stanowisku krawcowej, 6) w latach 1999 do nadal w A Sp. z o. o. w T. na stanowisku krawcowej - wykonywała pracę monotypową, obciążającą stawy nadgarstkowe, co stwarzało możliwość powstania choroby zawodowej, tj. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Bezsporne jest wystąpienie choroby stanowiącej chorobę zawodową oraz wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym. Zasadniczy spór w sprawie dotyczy kwestii, czy powyższe ustalenia - w kontekście orzeczenia uprawnionej jednostki medycznej, na którym oparły się organy inspekcji sanitarnej, dają podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy; czy też jest wynikiem czynników o charakterze pozazawodowym. Inaczej rzecz ujmując, czy istnieją podstawy do obalenia domniemania, a ich niedostrzeżenie przez organ jest wynikiem niedostatków postępowania dowodowego; w szczególności oparcia się na wadliwym – bo niekompletnym – orzeczeniu uprawnionej jednostki medycznej. W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że przepis art. 2351 Kodeksu pracy wyraźnie zakłada występowanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a ujawnionym schorzeniem. Oznacza to, że w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (utrwalony pogląd judykatury - vide między innymi wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy, z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 538/11, w Krakowie, z dnia 16 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz we Wrocławiu, z dnia 12 czerwca 2012, sygn. akt IV SA/Wr 134/12 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Domniemanie to ma charakter wzruszalny, co oznacza to, że w sytuacji, gdy u strony zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia zdiagnozowana zostaje jedna z chorób wymienionych w rozporządzeniu, schorzenia tego można nie uznać za chorobę zawodową wyłącznie w przypadku, gdy zostanie wykazane w sposób bezsporny, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy. Nie wystarcza tu więc jedynie wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne mogłyby odmówić stwierdzenia choroby zawodowej jedynie w przypadku jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki - a nie sposób wykonywania pracy - wywołały dolegliwość (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 699/12, LEX nr 1365282). Trzeba mieć na uwadze okoliczność, że domniemanie prawne prowadzi do zmiany ciężaru dowodu, co jest nieodłącznie związane ze zmianą samego tematu dowodu, gdyż przeprowadzone dowody zmierzają do obalenia wniosku domniemania prawnego (por. J. Nowacki: Domniemania prawne, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 142, Katowice 1976 r., s. 47 oraz powołana ibidem literatura). Prościej rzecz ujmując konstrukcja domniemania prawnego, to założenie przez ustawodawcę, że jeżeli zachodzi pewien fakt (podstawa domniemania), to należy uznać istnienie pewnego innego faktu prawotwórczego, prawa czy stosunku prawnego (skutek domniemania). Fakt określony jako podstawa domniemania podlega dowodzeniu na zasadach ogólnych. Fakt prawotwórczy, prawo czy stosunek prawny stanowiące skutek domniemania nie podlegają dowodzeniu. Stosujący prawo jest obowiązany przyjąć ich istnienie, jeżeli udowodniono fakty stanowiące podstawę domniemania. W analizowanym domniemaniu w podstawie wskazano fakt istnienia choroby odpowiadającej chorobie wymienionej w wykazie oraz fakt pracy w narażeniu zawodowym. Te dwie okoliczności muszą zostać udowodnione. Jeżeli zostaną wykazane, to ustawodawca nakazuje organom przyjąć – już bez prowadzenia postępowania dowodowego na tę okoliczność – istnienie choroby zawodowej. Domniemanie jest jednak wzruszalne co oznacza, że ustawodawca założył, że mogą w rzeczywistości pojawić się sytuację, w których pomimo tego, że dojdzie do ustalenia faktów odpowiadających normatywnej treści podstawy domniemania, to choroba nie powinna być kwalifikowana jako choroba zawodowa. Jednak w takim przypadku konieczne jest przeprowadzenie przeciwdowodu, mocą którego dochodzi do zakwestionowania skutku domniemania. Aby organ mógł odmówić stwierdzenia choroby zawodowej pomimo tego, że choroba odpowiadająca schorzeniu zamieszczonemu w wykazie została przez uprawnioną jednostkę medyczną stwierdzona i wykazano pracę w narażeniu zawodowym, musi udowodnić, że rzeczywistość jest inna niż przyjął ustawodawca w skutku domniemania. Mając na uwadze związanie organu inspekcji sanitarnej orzeczeniami lekarskimi uprawnionych jednostek medycznych, rolą organu jest ocenie tych dowodów pod kątem możliwości przełamania domniemania. Sąd stwierdza, że orzeczenie lekarskie, na którym oparły się organy jednoznacznie wskazuje, że u pracownicy stwierdzono chorobę obwodowego układu nerwowego – obustronny zespół cieśni nadgarstka. W wywiadzie (listopad 2016 r.) J. P. podawała dolegliwości bólowe rąk, ograniczenie sprawności rąk. Po raz pierwszy dolegliwości ze strony rąk pod postacią cierpnięcia palców rąk i dolegliwości bólowych nadgarstków pojawiły się około dwóch lat wcześniej. W wykonanych badaniach EMG nerwów pośrodkowych stwierdzano: średniego/niedużego stopnia zespół cieśni nadgarstka po stronie prawej (badanie z dnia 28 października 2015 r.); znacznego stopnia zespół cieśni nadgarstka po stronie lewej (badanie z dnia 7 czerwca 2016 r.). W dniu 22 lipca 2016 r. przeprowadzono zabieg odbarczenia nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka po stronie lewej. Jednocześnie lekarze orzecznicy otrzymali rzetelną informację dotyczącą przebiegu pracy zawodowej pracownicy. J. P. była zatrudniona: 1) w latach 1981-1994 w B (zakład zlikwidowany) na stanowiskach: garbarza, robotnika magazynowego, obuwnika szwacza, 2) w latach 1994-1996 w Przedsiębiorstwie C na stanowisku szwaczki, 3) w latach 1996-1997 w D w C. na stanowisku szwaczki, 4) w latach 1997-1998 w E Sp. z o.o. M. (zakład zlikwidowany) na stanowisku krawcowej, 5) w roku 1998 w F Sp. z o.o. w T. (w ramach następstwa prawnego A Sp. z o.o.) na stanowisku krawcowej, 6) w latach 1999 do nadal w A Sp. z o. o. w T. na stanowisku krawcowej. Lekarze orzecznicy wskazali, że dokonano oceny narażenia środowiskowego, w której oceniono monotypowość ruchów roboczych w zakresie stawów nadgarstkowych. Stwierdzili, że analiza sposobu wykonywania pracy potwierdza, że pracownica w trakcie czynności zawodowych na zajmowanych stanowiskach pracy wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, które wymagały długotrwałej powtarzalności i spełniały kryteria ruchów monotypowych. Tym samym wykazano istnienie podstaw domniemania. Powyższe nakazuje przyjęcie skutku domniemania, jeżeli tego domniemania nie obalono. Treść orzeczenia wskazuje, że jest wprost przeciwnie; lekarze orzecznicy jednoznacznie potwierdzili zasadność przyjęcia skutku domniemania. Przybliżając medyczne aspekty choroby zespołu cieśni nadgarstka ocenili, że w aspekcie poczynionych ustaleń dowodowych istnieje podstawa do uznania z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy. Powstaje zatem pytanie, czy rzeczywiście – jak wywodzi skarżąca - to orzeczenie lekarskie jest niekompletne; a w konsekwencji organ odwoławczy był obowiązany prowadzić postępowanie uzupełniające, domagając się wypowiedzi lekarzy orzeczników na okoliczność wystąpienia w sprawie czynników pozazawodowych w oparciu o diagnostykę różnicową. Podkreślić trzeba, że skarżąca spółka żądała uzupełnienia postępowania dowodowego w tym zakresie na etapie postępowania odwoławczego, lecz jej odmówiono. Sąd stwierdza, że organy prawidłowo oparły się na orzeczeniu lekarskim z dnia [...] i nie było w tej sprawie potrzeby prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w postaci wystąpienia do jednostki orzeczniczej o uzupełnienie orzeczenia czy podjęcie dodatkowych czynności zmierzających do uzupełnienia materiału dowodowego. Sąd stwierdza, że treść orzeczenia uprawnionej jednostki medycznej wskazuje, że lekarze orzecznicy byli w pełni świadomi, iż ich obowiązkiem jest ustalenie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą, a sposobem wykonywania pracy; czemu dali wyraz w ostatnim zdaniu na stronie 1 orzeczenia; nadto obowiązkowi temu podołali. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej lekarze orzecznicy nie oparli się wyłącznie na badaniach EMG. W treści orzeczenia z dnia [...] jednoznacznie wskazano, że w ramach postępowania diagnostyczno-orzeczniczego wykonano badanie ogólnolekarskie, badanie neurologiczne, badania laboratoryjne, badanie EKG, oceniono dostarczoną dokumentację radiologiczną oraz zapoznano się z dostarczoną dokumentacją medyczną. Tym samym prowadzono diagnostykę w kierunku oceny występowania czynników pozazawodowych. Zdaniem Sądu lekarze orzecznicy prawidłowo przyjęli, że w okolicznościach tej sprawy dla przełamania domniemania koniecznym byłoby wykazanie czynnika o pozazawodowym charakterze o tak istotnym znaczeniu dla stanu zdrowia pracownicy, że oddziaływanie tego czynnika przeważyłoby wynikające z domniemania wysokie prawdopodobieństwo związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą - obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy. W przypadku, gdy takiego nadzwyczaj istotnego czynnika, w wyniku badań i analizy dokumentacji medycznej nie dostrzegli, prawidłowo odstąpili od identyfikacji czynników pobocznych, jako nie mających znaczenia dla oceny etiologii schorzenia. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w okolicznościach tej sprawy J. P. pracowała permanentnie w narażeniu przez 36 lat; po 33 latach takiej pracy zaczęła odczuwać dolegliwości. Występuje więc adekwatny związek przyczynowy pomiędzy kilkudziesięcioletnim negatywnym oddziaływaniem na jej organizm i zachorowaniem. Czynnik pozazawodowy musiałby mieć ekstremalny wymiar, aby jego istnienie mogło zniweczyć wysokie prawdopodobieństwo związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy. Jak słusznie podnosi się w judykaturze współistnienie czynników pozazawodowych - przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym, występującym przez kilkadziesiąt lat pracy - nie jest bowiem wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt IV SA./Gl 183/15, LEX nr 1927148). Szczegółowa analiza czynników pozazawodowych ma znaczenie w przypadku krótkotrwałego narażenia, czy też w przypadku gdy narażenie występuje co prawda przez długi czas, ale charakter pracy powoduje, że w ciągu dnia pracy pracownik częściowo pracuje w narażeniu, a częściowo wykonuje prace w warunkach, które nie narażają na chorobę. W takich sytuacjach konieczne jest dogłębne przeanalizowanie wrażliwości osobniczej, możliwości kumulowania się negatywnego oddziaływania na organizm, a w szczególności istotności wpływu pozazawodowych czynników na wystąpienie choroby. W okolicznościach tej sprawy nie było konieczności prowadzenia kolejnych badań i poszukiwania bliżej nieokreślonego czynnika pozazawodowego o tak nadzwyczajnym wpływie na powstanie choroby. Podkreślić trzeba, że skarżąca kwestionując kompletność materiału dowodowego nie wywodziła na okoliczność jakiegoś konkretnego czynnika pozazawodowego, lecz podnosiła brak odniesienia się w opinii lekarskiej "do ewentualnych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka". Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że zgromadzony materiał dowodowy daje podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia i nie uwzględnił żądania wystąpienia do jednostki orzeczniczej o uzupełnienie orzeczenia z dnia [...] Z powodów wyżej wyjaśnionych, w realiach tej sprawy, ocena całego materiału dowodowego dawała podstawę do przyjęcia, że okoliczności objęte żądaniem w zakresie relewantnym prawnie zostały udowodnione. Stawiając tę tezę Sąd jeszcze raz podkreśla, że nawet ustalenie współistnienia czynników pozazawodowych, czego domagała się skarżąca - przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym, występującym przez kilkadziesiąt lat pracy - nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie. Jeżeli, w oparciu o opisany w orzeczeniu zakres diagnostyki i dostępną dokumentację, lekarze nie ustalili czynników o pozazawodowym charakterze o tak istotnym oddziaływaniu na organizm, że mogłyby prowadzić do zniweczenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy kilkudziesięcioletnią pracą w narażeniu a chorobą, to nie było konieczne wywodzenie na okoliczność ich istnienia. Sąd nie ma podstaw do kwestionowania wiedzy medycznej lekarzy orzeczników, a treść orzeczenia medycznego nie budzi żadnych wątpliwości w zakresie racjonalności przyjętych w nim ustaleń. Tym samym Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, że zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia, stwierdzającego chorobę zawodową pracownicy skarżącej. Jednocześnie Sąd ocenił jako chybione zamieszczone w skardze zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych i przepisów prawa materialnego. Do zasadniczej części skargi Sąd odniósł się już wyżej. W tym miejscu trzeba jeszcze wskazać, że chybiony jest także zarzut nieustalenia, czy schorzenie nie ujawniło się w okresie przed podjęciem pracy w spółce skarżącej. Orzeczenie poddane kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu nie przesądza o odpowiedzialności konkretnych pracodawców – bo nie jest to jego celem, a praca w narażeniu w skarżącej spółce została jednoznacznie wykazana. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę. ----------------------- [pic]