IV SA/Gl 513/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2008 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta C. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 2 pkt 5 lit. a, art. 10 ust. 2 i art. 9 a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 105, poz. 882) i art. 3 pkt 16 i 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) odmówił M. M. świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej na dwoje dzieci K. K. i K. K., gdyż uznał, iż nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci w myśl przepisów o świadczeniach rodzinnych, a tylko taka osoba - przy spełnieniu innych jeszcze przesłanek jest uprawniona do otrzymania żądanego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji M. M. żądała wypłaty zaliczki alimentacyjnej na dwójkę dzieci, bowiem uznała, że skoro ich ojciec mimo zasądzonych alimentów nie łoży na ich utrzymanie, to jest osobą, która samotnie wychowuje te dzieci. Potwierdziła, że obecnie żyje w związku z konkubentem, z którym ma córkę, ale nie widzi powodów by jej konkubent utrzymywał dzieci z jej pierwszego małżeństwa. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołało treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i zaznaczyło, że zgodnie z treścią art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko, która jest uprawniona do zaliczki alimentacyjnej - należy rozumieć - pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wspólnie wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zatem skoro odwołująca wychowuje jedną córkę z jej ojcem, to nie spełnia kryteriów do uzyskania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca domagała się zmiany niekorzystnej dla niej decyzji i przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej, powołując się na bardzo trudną sytuację życiową i na fakt, że konkubent nie może ponosić obowiązku utrzymywania jej dzieci z poprzedniego związku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że nie znajduje podstaw do jej zmiany. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie do czasu zakończenia postępowania wszczętego przed Trybunałem Konstytucyjnym i uzyskania odpowiedzi na pytanie o zgodności z Konstytucją RP przepisów art. 2 ust.5 lit. a i art. 7 ust.1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Następnie na podstawie postanowienia z dnia 8 lipca 2008 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało podjęte wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. o sygn. akt P 18/06. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów prawa materialnego sprzecznych z Konstytucją RP, a więc z takim naruszeniem prawa, które stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 145 a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, może stanowić podstawę wznowienia postępowania. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji powinno więc przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. Zgodnie z konstytucyjną regułą wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie stwierdzał, iż art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Prawo do wznowienia postępowania w wypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego jest, bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu (por. wyrok z dnia 2 marca 2004 r., SK 53/03, OTK ZU-A 2004 nr 3, poz. 16 oraz z dnia 9 czerwca 2003 r., SK 5/03-OTK ZU-A 2003 nr 6, poz. 50 oraz B. Banaszak, "Prawo Konstytucyjne", wyd. C.H. Beck, W-wa 1999 str. 116 – 117). Z przytoczonych wyżej wywodów wynika, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała sytuacja określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 (Dz. U. Nr 119, poz. 770) art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim oraz osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Powołane orzeczenie ma skutek eliminujący ten zakres przepisu z dniem 7 lipca 2008 r., gdyż w tym dniu ukazał się Dziennik Ustaw, w którym zostało ono opublikowane. Niewątpliwie rozpatrywana sprawa została ostatecznie rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją RP i powinna, jak zauważa się wyżej, zostać rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi, w nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie tego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem Sądu zaliczka alimentacyjna przysługiwać powinna również osobom wychowywanym przez osoby, które wspólnie wychowują inne dzieci z ich rodzicem i to niezależnie czy pozostają w związku małżeńskim, o ile spełniają niezbędny warunek dotyczący wysokości dochodów rodziny. Odnieść się również wypada do wywodów zawartych w odpowiedzi na skargę, bowiem dla obecnie rozpatrywanej sprawy nie ma znaczenia brzmienie przepisu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w związku z art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej), który w pierwotnej wersji utracił moc z dniem 31 grudnia 2005 r., na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04. Kolejną wersją zastąpiono z dniem 1 stycznia 2006 r. art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który został dodany przez ustawę nowelizacyjną z dnia 29 grudnia 2005 r. Zatem w rozpatrywanej sprawie brzmienie przepisu określone w tekście jednolitym ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie ma decydującego znaczenia. Trudno również przyjmować, że podmioty i organy zobowiązane do stosowania ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dowiedziały się o wprowadzonych w niej unormowaniach dopiero z chwilą ogłoszenia ustawy nowelizacyjnej w organie publikacyjnym. Z praktyki funkcjonowania organów administracyjnych działających w ramach organizacyjnych więzi prawnych wynika, że informacje o projektowanych zmianach są odpowiednio wcześniej przedkładane zainteresowanym podmiotom w celu zapoznania się z nimi, podobnie jak odpowiednio wcześniej przysyła się im uchwalone akty prawne w celu przygotowania się pracowników do ich wdrożenia. Zwraca też uwagę, że zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (orzeczenie K. 3/89, w 3/90, K. 14 i 15/91, 8/91 U 1/90), jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 14 listopada 1991 r., I PRN 1/91) utrwaliła się tzw. zasada ochrony zaufania obywatela do prawidłowości działań organów administracji i sądów, z której wynika, iż nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania (m.in. informacje) organów państwa są prawidłowe i odpowiadające prawu, (wyrok SN z dnia 23 lipca 1992 r.) Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy p.p.s.a. wynika, że decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, gdy jej podstawę prawnomaterialną stanowił usunięty z obrotu prawnego powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego zakres przepisu art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w zakresie w jakim pomija prawo do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim oraz osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, który obowiązywał do dnia 6 lipca 2008 r., gdyż w tym dniu ukazał się Dziennik Ustaw, w którym zostało opublikowane powołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji nie wydaje się w tej sytuacji możliwa do zakwestionowania. Przypomnieć bowiem warto, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy p.p.s.a. nie wymaga aby naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania miało mieć wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia uchybienia opisanego w powołanym art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Sąd ma obowiązek uchylenia takiego aktu (por. wyrok NSA Warszawa z dnia 16 stycznia 2006r., sygn. I OSP 4/05, publ. ONSAiWSA 2006/2/39). W dalszym postępowaniu organ odwoławczy winien skupić się na ustaleniu, czy przez skarżącą spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, z uwzględnieniem wymogów postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji niniejszego wyroku. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji odstąpiono od wyrzeczenia w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji opartego na art. 152 p.p.s.a.