IV SA/Gl 516/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. Decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta W. z dnia [...]r.nr [...] na podstawie art. 5, art. 2 i art. 12 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 169)- dalej "ustawa", uznano A.W. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec uprawnionego M.H. reprezentowanego przez matkę, E.H. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił bieg postępowania poprzedzający podjęte rozstrzygnięcie. Wyjaśnił, że do organu wpłynął wniosek Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Organ wezwał dłużnika alimentacyjnego celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Wezwanie zostało skutecznie doręczone, jednak dłużnik nie stawił się. W związku z powyższym organ zwrócił się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ż. o podanie informacji czy zobowiązany do alimentacji przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów na rzecz osoby uprawnionej. Z odpowiedzi wynikało, że dłużnik alimentacyjny nie wywiązywał się w obowiązku. Nie wyegzekwowano od niego żadnej kwoty. Organ przytoczył w całości art. 5 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednocześnie zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Ponadto pouczono stronę o treści art. 5 ust. 3b ustawy wyjaśniając, ze jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.). Ponadto stosownie do art. 5 ust. 5 ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. W odwołaniu od opisanej decyzji A.W. zakwestionował ustalenia faktyczne dokonane przez organ i przedstawił odmienną ich wersję. Jego zdaniem wywiązywał się z zobowiązań alimentacyjnych zanim zapadł wyrok w sprawie o alimenty. Pod jego wyłączną opieką pozostaje chory, 10 letni syn. Podniósł, że jest niezdolny do pracy, co potwierdzili orzecznicy. Był kierowany do prac społecznych w służbach komunalnych lecz i tam lekarz nie zgodził się na jego zatrudnienie. Po przeprowadzeniu na zlecenie Powiatowego Urzędu Pracy badań specjalistycznych lekarze zezwolili mu na wykonywanie zatrudnienia tylko w kilku zawodach (monter- elektronik, serwisant sprzętu komputerowego, stróż, portier, sprzedawca). Opisując sytuację swojej rodziny wskazał, że on i syn chorują na celiakię, co podwyższa koszty utrzymania. Mimo starań nie jest w stanie uzyskać zatrudnienia, które pozwoliłoby mu na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów. Jego zdaniem, pracownicy MOPSu zorientowani są w jego sytuacji życiowej i finansowej, a mimo to nie działają na jego korzyść. Zauważył, że poświadczają nieprawdę w dokumentach. Dlatego też zdecydował się na rejestrację swoją kamerą spotkań z pracownikami organu. Jednak nie wyrażali na to zgody i ocenili to jako brak zgody na wywiad środowiskowy bez nagrywania kamerą. Wyjaśnił, że jego niestawiennictwo w MOPS było podyktowane obroną własnych interesów, a nie uchylaniem się od obowiązku, jak przyjęto w zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Argumenty podniesione w odwołaniu uznane zostały jako wola dłużnika alimentacyjnego podjęcia współpracy z organem. Z tych względów organ odwoławczy uznał za konieczne uchylenie decyzji, celem ponownego przeprowadzenia postępowania. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Jego zarzuty odnosiły się głównie do treści uzasadnienia rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Jego zdaniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniło przeszkody uniemożlwiającej współpracę pomiędzy stroną, a pracownikami organu. Powołał się na art. 81 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t. j. Dz. U. z 2016r. poz. 666). Wyjaśnił, że po wydaniu zaskarżonej decyzji wezwano go do MOPS celem przeprowadzenia wywiadu. Stawił się w wyznaczonym terminie, jednak odmówiono mu nagrywania przeprowadzanych czynności. Do skargi załączył kopię protokołu z dnia 2 maja 2017r. sporządzonego w siedzibie MOPS. Z protokołu wynikało, że nie wyrażono zgody na nagrywanie audiowizualne przebiegu wywiadu ze względu na brak rozstrzygnięcia tej kwestii przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do podniesionej w skardze kwestii nagrywania przebiegu wywiadu przeprowadzanego z dłużnikiem alimentacyjnym stwierdzono, że brak jest przeszkód prawnych rejestrowania fonii z przebiegu czynności dokonywanych przez pracowników socjalnych. Kolegium uznało natomiast, że pracownicy socjalni nie są osobami publicznymi i ich wizerunek jest dobrem osobistym. Ochrona wizerunku wynika z wyraźnych regulacji w odrębnych przepisach prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Po myśli art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi nastąpić może jedynie w przypadkach ściśle wyznaczonych w treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2017r. poz. 1369) - dalej P.p.s.a. Z uwzględnieniem tak wyznaczonych sądom administracyjnym kompetencji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał wniesioną skargę za nieskuteczną. Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskutek wniesionej skargi, stało się rozstrzygnięcie o charakterze kasacyjnym, w którym organ nie przesądzał o istocie sprawy. Przywołany jako prawna podstawa decyzji będącej przedmiotem skargi art. 138 § 2 K.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić decyzję organu I instancji wyłącznie wtedy, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jak wynika z zacytowanej normy prawnej zawartej w art. 138 § 2 K.p.a. stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania pozostaje w ścisłym związku z niewyjaśnieniem zakresu sprawy o istotnym znaczeniu dla jej rozstrzygnięcia. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Sąd nie jest zatem władny odnosić się do meritum sprawy, gdyż wskutek uchylenia decyzji organu I instancji sprawa powróciła do jej merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się natomiast do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 K.p.a., a w przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie, sąd jest władny uwzględnić skargę. Także w przypadku, gdyby w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego znalazły się błędne wskazania prawne, które mają istotne znaczenie dla ponownego rozpatrzenia sprawy stanowiłoby to naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego o istotnym dla wyniku sprawy charakterze. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lutego 2012 r., II GSK 9/11, publ. CBOSA, decyzja kasacyjna, o której mowa w art.138 § 2 K.p.a. jest typowym rozstrzygnięciem procesowym, nie przesądza zatem o istocie sprawy administracyjnej, lecz jest ostatnim aktem wydanym w toku instancji, który w inny sposób kończy postępowanie. Decyzja organu odwoławczego wydana na podstawie art.138 § 2 K.p.a. nie kształtuje stosunku materialnoprawnego, stanowi przeszkodę dla ukształtowania tego stosunku wydanym wcześniej rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, uniemożliwiając mu uzyskanie przymiotu ostateczności. Następstwem wydania decyzji kasacyjnej jest powrót sprawy na drogę postępowania przed organem I instancji. Konsekwencją powyższego jest to, że dokonując oceny prawidłowości zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. również Sąd I instancji nie może dokonywać ocen o charakterze przesądzającym dla sposobu zakończenia sprawy. Kontroluje natomiast, czy ziściły się przesłanki do odstąpienia przez organ odwoławczy od wynikającego z treści art. 15, art. 138 i art. 136 K.p.a. obowiązku w pierwszym rzędzie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Przechodząc na grunt kontrolowanej decyzji Sąd stwierdza, że argumentacja zawarta w odwołaniu złożonym od decyzji organu I instancji zezwalała organowi odwoławczemu na przekazanie sprawy organowi I instancji w trybie art. 138 § 2 K.p.a Jeżeli bowiem organ nie przeprowadził wszystkich czynności, od których wyniku uzależnione jest wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, decyzja taka jest co najmniej przedwczesna. Tak należy ocenić sytuację, w której do braku przeprowadzenia wszystkich wymaganych czynności opisanych w art. 5 ust. 3 ustawy dochodzi z powodu zaniedbania po stronie organu, jak też z przyczyn leżących po stronie dłużnika lecz niezależnych lub niezawinionych przez niego. Sformułowanie "uniemożliwia", użyte w art. 5 ust 3 ustawy potwierdza, że brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub złożenia oświadczenia majątkowego jest wynikiem świadomego działania dłużnika alimentacyjnego. Biorąc zatem pod uwagę podnoszone przez skarżącego argumenty świadczące o jego gotowości do czynnego udziału w czynnościach opisanych w art. 5 ust. 3 ustawy, zasadnie uznano za konieczne przeprowadzenie postępowania obejmującego wszystkie istotne kwestie wymagające ustalenia. W kontrolowanym postępowaniu odwoławczym nie zostały zatem naruszone wskazane powyżej zasady proceduralne. Jak wynika z treści skargi, wolą skarżącego nie było w rzeczywistości negowanie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Dopatrzył się on natomiast braku w jego uzasadnieniu. Organ odwoławczy nie rozstrzygnął, jego zdaniem, ważnego dla sprawy problemu, jakim jest możliwość nagrywania (wizji i fonii) przebiegu czynności przeprowadzanych z udziałem skarżącego przez pracowników MOPS. Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja organu I instancji wydana była w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego. Ta sprawa była również przedmiotem rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Organ nie miał obowiązku ustosunkowywać się do kwestii wykraczających poza przedmiot postępowania. Jeśli skarżący był niezadowolony z działań organów MOPS, przysługiwała mu skarga składana w trybie art. 227 K.p.a. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji, na mocy art. 151 P.p.s.a.