IV SA/Gl 519/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2007 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę Kierownik Działu Pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., decyzją z dnia [...] r. [...] umorzył postępowanie w sprawie przyznania W. S. zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia nastąpiła z uwagi na zmianę stanu prawnego. Obowiązująca od 01 maja 2004 r. ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie przewiduje tego rodzaju świadczenia, a zgodnie z art. 150 ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 01 maja 2004 r. stosuje się przepisy obecnie obowiązującej ustawy. Podniósł, iż w ustawie brak przepisów przejściowych, które pozwoliłyby pozytywnie rozpatrzyć wniosek strony i z uwagi na powyższe postępowanie stało się bezprzedmiotowe i zaszła konieczność jego umorzenia. Od powyższej decyzji W. S. wniosła w ustawowym terminie odwołanie. W odwołaniu wskazała, iż wyrok sądu jednoznacznie określa prawo strony do zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym od dnia 31 stycznia 2004 r. do 01 maja 2004 r., a więc dotyczy okresu kiedy to świadczenie istniało w stanie prawnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek W. S. z dnia 09 stycznia 2004 r. o przyznanie zasiłku stałego ze względu na opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym. Postanowieniem z dnia [...] r. organ pierwszej instancji zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., ze względu na konieczność rozstrzygnięcia kwestii niepełnosprawności przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. postępowanie zostało podjęte w związku z zakończeniem postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia niepełnosprawności syna strony M. S.. Organ odwoławczy podkreślił, iż w dniu 01 maja 2004 r. weszła w życie ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późno zm.) uchylająca uprzednio obowiązującą ustawę z dnia 29 listopada 1990 r. Zgodnie z art. 150 tej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy należy zatem zastosować przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Zaakcentowano, iż ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. w art. 36 zawiera katalog świadczeń z pomocy społecznej, nie wymienia jednak wśród nich świadczenia w postaci zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Postępowanie w sprawie zostało podjęte i toczyło się pod rządami ustawy z dnia 12 marca 2004 r., dlatego organ I instancji zastosował przepisy tej ustawy. Z uwagi na brak w ustawie świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym postępowanie w sprawie przyznania tego świadczenia w świetle obowiązujących przepisów prawnych stało się bezprzedmiotowe. Podkreślono, iż zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania i dlatego też decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i zasługuje na utrzymanie w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. S.. W skardze strona wyraziła niezadowolenie z treści zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Wskazała, iż art. 150 ustawy o pomocy społecznej jest przepisem niekonstytucyjnym naruszającym art. 2 Konstytucji RP , a w szczególności "zasadę działania prawa wstecz (lex retro non agit). Domagała się jednocześnie zbadania konstytucyjności tego przepisu. Strona wskazała, iż postępowanie w prawie zostało zawieszone pod rządami ustawy z 1990 r. i ta ustawa winna być zastosowana do rozpatrzenia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że w dniu 01 maja 2004 roku weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 64, poz. 593 z późno zm.) uchylająca uprzednio obowiązującą ustawę o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 roku (t. j. Dz. U. z 1998 roku nr 64, poz. 414 z późno zm.). Po myśli art. 150 aktualnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie nowej ustawy tj. z 12 marca 2004 roku, stosuje się przepisy tegoż aktu, które obowiązują od 01 maja 2004 roku. W przepisach nowej ustawy o pomocy społecznej ustawodawca nie przewidział przyznawania świadczeń w postaci zasiłków stałych (art. 27 ust. 1 uprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej) w dotychczasowej formie. Przewidziany w aktualnie obowiązującej ustawie o pomocy społecznej zasiłek stały (art. 37) jest przeznaczony dla osób całkowicie niezdolnych do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli ich dochód lub dochód na osobę w rodzinie jest niższy od kryterium dochodowego. Powyższa zmiana w przepisach oznacza, iż w obecnym stanie prawnym świadczenie w postaci dawnego zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki nie może być stronie przyznane (jest prawnie niedopuszczalne). W tej sytuacji zgodnie z powołanymi przepisami postępowanie wszczęte w sprawie wypłaty zasiłku stałego stało się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). Przeto jako trafną należało ocenić decyzję organu pierwszej instancji, który umorzył postępowanie w sprawie ustalenia uprawnień do zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem M. S.. Nadmienić należy, iż na gruncie obowiązujących przepisów prawa - po dniu 01 maja 2004 roku - brak jest także podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w sprawie ewentualnej wypłaty zasiłku stałego istniejącego na gruncie obowiązującej przed 01 maja 2004 roku ustawy o pomocy społecznej z 1990 roku , w tym przypadku za okres do kwietnia 2004 r.. Na marginesie można zaznaczyć, iż ustawodawca w art. 17 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 roku Nr 228, poz. 2255 z późno zm.) przewidział pomoc w innej formie, a mianowicie pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, przysługuje m. in. matce, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa wart. 6b ; ust. 3 pkt. 7 i 8 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( Dz. U. z 1997 roku Nr 123 poz. 776 z późno zm.) tj. zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z treścią skargi należy wskazać, iż przedstawienie pytania prawnego może nastąpić wówczas, gdy sąd rozstrzygający sprawę uzna, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do zgodności danego aktu normatywnego z Konstytucją. Sąd bowiem przedstawia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności konkretnego przepisu danej ustawy z Konstytucją tylko i wyłącznie wówczas, gdy dochodzi do przekonania o niekonstytucyjności tego przepisu, a nie (...), gdy poweźmie w tym względzie "jakąkolwiek wątpliwość" ( patrz postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2003 r. , sygn. akt II AKa 308/03 OSA 2004/7/57). Co do wniosku skarżącej o zbadanie konstytucyjności art. 150 ustawy o pomocy społecznej jako naruszającego szczególności – cytat ze skargi - "zasadę działania prawa wstecz (lex retro non agit)" należy wskazać skarżącej, iż zasada "Lex retro non agit" jest jedną z zasad prawa rzymskiego (określana również jako zasada nieretroakcyjności prawa) i wbrew temu co twierdzi skarżąca, oznacza, iż prawo nie działa wstecz (retroactio - wsteczna moc obowiązywania aktu normatywnego). Innymi słowy w myśl tej zasady ustawodawca nie może ustanawiać przepisów prawa, które wiązałyby skutki prawne ze zdarzeniami prawnymi mającymi miejsce w przeszłości. Skoro tak to oczywistym jest, iż w przedmiotowym przypadku ustawodawca zasady tej nie naruszył. Trzeba także wskazać skarżącej, iż nawet w przypadku gdyby przepisy aktualnie obowiązującej ustawy dopuszczały w rozpatrywanym przypadku retroakcję i tak nie zmieniłoby to sytuacji skarżącej. W myśl bowiem przepisu art. 43 ust. 6 poprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej "świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją (...)". Innymi słowy wspomniany przepis w sposób jednoznaczny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości przewiduje wyraźnie, że przedmiotowe świadczenie można było przyznać dopiero od momentu złożenia wniosku "wraz z wymaganą dokumentacją". W warunkach przedmiotowej sprawy bezspornym jest, że dopiero w dniu 30 stycznia 2006 r. skarżąca dołączyła do wcześniej złożonego wniosku "wymaganą dokumentację" ( wyrok sądu powszechnego z dnia [...] r. , sygn. akt [...] ustalający wskazania dotyczące niepełnosprawności warunkujące uzyskanie uprawnień do wnioskowanego świadczenia). Stąd też nawet w przypadku gdyby przepis ten obowiązywał do nadal, to wszystkie przesłanki prawne warunkujące możliwość przyznania żądanego świadczenia zostały spełnione dopiero z datą 30 stycznia 2006 r., tj. datą złożenia wymaganej dokumentacji. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy -zdaniem Sądu -skarga nie zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na cytowane na wstępie uregulowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ organy administracji rozpatrujące niniejszą sprawę nie dopuściły się naruszenia przepisów zarówno postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowo oceniły zaistniały stan faktyczny, jak i przy jego ocenie, nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie w sprawie. Zatem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte w wyniku wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, właściwej oceny dowodów i prawidłowych rozważań prawnych. Kierując się powyższymi względami Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego orzekł jak w wyroku na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) .