IV SA/Gl 521/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. nr [...] działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych i art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu odwołania M.S. –dalej strona -, od decyzji Prezydenta Miasta M. z dnia [...]r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego na żywność utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy Stan sprawy jest następujący: W dniu 25 lipca 2017r. M.S. złożył wniosek o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na żywność i zasiłku okresowego na sierpień 2017r. Prezydent Miasta M. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Nr [...] odmówił M.S. przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na żywność. Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, iż strona jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie wykazuje jednak żadnej aktywności zawodowej. Została skierowana do prac społecznie użytecznych przez PUP w miesiącu sierpniu 2017r., jednak nie przyjęto propozycji pracy, nie podając powodu rezygnacji. Nie wykazuje też działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji socjalno-bytowej. Nie podejmuje leczenia w poradniach specjalistycznych utrzymując że stan zdrowia tego nie wymaga. Organ wskazał iż zdaniem rodziców i pracownika socjalnego strona nie funkcjonuje w środowisku prawidłowo. Od lat nie sprząta mieszkania, nie pozwala wynieść niepotrzebnych rzeczy, nie dba o swój wygląd zewnętrzny, chodzi w starych podartych ubraniach, mimo iż jak utrzymują rodzice posiada nowe ubrania. Otrzymuje od rodziców pomoc w formie opłat czynszowych - w lipcu 2017r. kwota 666,30 zł oraz w formie wyżywienia. Ponadto ma przyznany gorący posiłek z programu Pomoc państwa w zakresie dożywiania. Strona w odwołaniu od ww. decyzji przedstawiła informację o swojej sytuacji bytowej, ponoszonych wydatkach i pomocy od najbliższej rodziny ponawiając wniosek o przyznanie zasiłku. SKO nie podzielając zasadności odwołania utrzymało w mocy sporną decyzję Wskazało, iż 8 sierpnia 2018r. w miejscu zamieszkania strony przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego. W trakcie wywiadu strona stwierdziła, iż zwraca się o pomoc zgodnie z wnioskiem z dnia 25 lipca 2017r. i o zasiłek celowy "na sporządzenie gorącego posiłku". Jest osobą samotną i korzysta z pomocy finansowej bliskiej rodziny, a dochód jaki uzyskuje to kwota 666,30 zł. Organ podkreślił, iż strona zrezygnowała z wykonywania prac społecznie użytecznych oferowanych przez PUP. Uzasadniając prawnie decyzję SKO wskazało, iż w myśl art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 8 ust. 1 pkt tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej gdy jej dochód nie przekracza kwoty 634 zł - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego powodów wymienionych w art. 7 pkt 2- 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W myśl art. 4 cyt. ustawy: Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej: w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie do art. 41 pkt 1 w/w ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznawanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Przyznanie pomocy uzależnione jest od potrzeb strony i możliwości finansowych gminy. W myśl art. 11 pkt 1 ustawy: w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia2., uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.( pkt 2). W przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń.( pkt 3). Przenosząc obowiązujące przepisy na stan sprawy SKO podzieliło pogląd organu I instancji, iż w sytuacji gdy strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji bytowej - w tym odmówiła podjęcia prac społecznie użytecznych – zasadną była odmowa przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, iż stronie przyznano pomoc w formie gorących posiłków. Nadto strona otrzymuje pomoc żywnościową od swoich rodziców. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł, iż nie pracuje a jedynym źródłem dochodu poza świadczeniami socjalnymi jest pomoc ze strony rodziny. Świadczenia socjalne zostały mu zmniejszone i następnie odebrane , co naraża go na zaległości z tytułu opłat mieszkaniowych i powoduje konieczność zwiększonego korzystania z pomocy rodziny. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało stanowisko zajęte w spornej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Podkreśliło iż strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, co zasadnie stanowi podstawę zmniejszenia pomocy pieniężnej, co do pomocy żywnościowej to tę otrzymuje od rodziny i organu w postaci gorących posiłków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 201 r. poz.2188) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie dostrzec, że skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na żywność. Zgłoszone przez skarżącego potrzeby mieszczą się w katalogu potrzeb wymienionych w art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, które mogą w drodze tego świadczenia być zaspokojone. Nadto z uwagi na fakt, iż skarżący osiąga od rodziny dochód 666,30 zł w formie opłat czynszowych przekraczający kwotę kryterium dochodowego (634 zł) jako osoba samotnie gospodarująca ustalenia wymaga, czy skarżący spełnia wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią tej regulacji w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zauważyć należy, że "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego z art. 41 ustawy o pomocy społecznej ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2841/15 oraz z 13 października 2017 r. o sygn. akt I OSK 43/17 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w/w przepis art. 41 nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawie o pomocy społecznej zasadą pomocniczości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2017 r. o sygn. akt I OSK 640/17 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe uwagi na względzie Sąd podziela stanowiska organów, iż sytuacja strony skarżącej, nie mieści się w kategorii "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest bezspornym, że skarżący jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jednak nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej, otrzymując propozycję zatrudnienia do prac społecznie użytecznych w sierpniu 2018r. nie skorzystał z tej formy zatrudnienia i nie podał przyczyn z powodu których odmówił jej przyjęcia, co niewątpliwie wskazuje na to, iż nie podejmuje ze swej strony działań mogących polepszyć jego sytuację socjalno – bytową. Poza sporem pozostaje też, iż skarżący z uwagi na swoją sytuację życiową korzysta z pomocy państwa w zakresie dożywiania. Jak wskazano powyżej, organ nie jest zobowiązany do przyznania wnioskowanej pomocy za każdym razem, a tym bardziej nie musi jej przyznać, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący posiadał możliwość podjęcia pracy co skutkowałoby możliwością uzyskania dochodu. Jak wynika z treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponieważ ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 czerwca 2016 r. o sygn. akt I OSK 1055/16 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zauważył, iż w/w art. 11 ust. 2 ustawy dotyczący braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepisy nie precyzują realizacji obowiązku współpracy, zatem kwestia oceny postawy wnioskodawcy pozostawiona jest w tym zakresie ocenie organów pomocowych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym bierna lub negatywna postawa strony skarżącej objętego pomocą społeczną co do zagadnienia podjęcia zatrudnienia chociażby w wymiarze dorywczym, nieregularnym może spowodować odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Osoba występująca o świadczenia z pomocy społecznej nie może zakładać bierności w ustaleniu okoliczności, które mogą świadczyć na jej korzyść. Wręcz przeciwnie, to od klienta pomocy społecznej należy oczekiwać chociażby minimum współpracy z pracownikiem socjalnym i podjęcia przezeń działań mogących pomóc mu samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie bez oglądania się na pomoc ze strony Państwa. Ponadto należy podkreślić, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki jej charakter oznacza, że organ administracji ma pewną swobodę decyzyjną co do ustalenia treści wydawanej decyzji, związaną z realizowaniem określonej (w zakresie przedmiotu decydowania) polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności; a zatem - czy organ prowadzący postępowanie nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po takim rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia oraz ustalenie zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1794/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż rozpatrując wniosek skarżącego organy należycie rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego dokonały oceny sytuacji życiowej oraz postawy wnioskodawcy, uznając ją za bierną. Organy uzasadniły, dlaczego nie uwzględniły żądania przyznania środków na wnioskowany cel - żywność, gdzie podstawą decyzji o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego na żywność była ocena dotychczasowej postawy skarżącego, który z jednej strony otrzymuje pomoc ze strony rodziny: środki na opłaty czynszowe i pomoc żywnościowa oraz z drugiej otrzymuje pomoc w formie posiłku z programu Pomoc państwa w zakresie dożywiania. Reasumując Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji wydane zostały bez naruszenia przepisów prawa, w szczególności organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego, a nie udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na żywność znajduje oparcie w obowiązujących regulacjach ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151p.p.s.a.